انسان برای درک بهتر محیط زیست ابتدا باید با منابع گوناگون آن آشنا شود. وقتی از منابع محیطزیست صحبت می کنیم، صرفا تنها زمین یعنی محل زندگی انسان نیست. محیطزیست از منابع اکولوژی و اقتصادی اجتماعی تشکیل شده که منابع اکولوژی شامل دو بخش فیزیکی (شکل زمین، آب و هوا، خاک، سنگها و اقلیم) و زیستی ( گیاهی و جانوری) و منابع اقتصادی و اجتماعی شامل مفاهیم مرتبط با انسان مانند درآمد، جمعیت، آموزش، صنعت و زیرساخت است. از اینرو نازنین ناصری، دانشجوی دکتری علوم و مهندسی محیطزیست، متنی را در اختیار ایسنا قرار داد.
از سطح کره زمین دو درصد آن به شهرها، جاده، فرودگاه، معادن و مناطق صنعتی اختصاص دارد و انسان فقط۳۰ درصد از این سطح را به عنوان منابع طبیعی خشکی میتواند بهرهبرداری کند. انسان با استفاده نادرست باعث از بین رفتن منابع اکولوژیکی میشود و منابع اقتصادی و اجتماعی را نیز به خطر میافتد.
این موجود دوپا در طول سالیان مختلف در اثر استفاده غیر منطقی و نادرست بر مشکلات محیطزیستی افزوده، بطوری که چالشهای مختلفی را مانند افزایش پسماند به ویژه پسماندهای پلاستیکی و میکروپلاستیکها، فرسایش خاک، آلودگی هوا، خشکسالی و بحران آب، پدیده گرد و غبار، از بین رفتن تنوع زیستی و در نهایت ابر چالش گرمایش جهانی و تغییر اقلیم در پی انتشار گازهای گلخانهای رقم زده است. ابر چالش تغییر اقلیم بر اثر عوامل طبیعی و انسانی ایجاد میشود. اما تاثیر اقدامات و فعالیت های انسانی در ایجاد آن بیشتر از عوامل طبیعی است. تغییرات اقلیمی در حال تغییر شکل زندگی انسانها از طریق تاثیر بر محل زندگی مردم و نحوه امرار معاش آنهاست. افزایش دما باعث ناامنی غذایی و سوء تغذیه شده که این روند در آینده نیز ادامه دارد.
از طرفی گرمایش جهانی باعث تخریب لایه اُزون شده که اثرات محیط زیستی بالقوه جدی از جمله آسیب به سلامت انسان دارد. اثرات ازن بر بدن انسان ممکن است انواع سرطانهای پوست و آب مروارید و سرکوب سیستم ایمنی را افزایش دهد. یکی از جنبههای نامطلوب تخریب لایه ازن این است که اگر انتشار تمام مواد شیمیایی تخریبکننده لایه ازن امروز متوقف شود، به دلیل مدت زمان ماندگاری بالای کلروفلوئوروکربنها در جو، این مشکل حدود ۱۰۰ سال دیگر با ما باقی خواهد ماند.
خطرات مرتبط با آب و هوا همچنان عامل اصلی آوارگیهای جدید جانداران است. در ارتباط با تغییر اقلیم خشکسالی و سیل نگرانی اصلی هستند. سیلها و خشکسالیهای مزمن، افزایش سطح دریا و رویدادهای شدید آب و هوایی، همگی بر الگوهای آوارگی در داخل مرزها و فراتر از مرزها تأثیر میگذارند. در ۵۰ سال گذشته، خطرات مرتبط با خشکسالی جان بیش از نیم میلیون نفر را گرفته و منجر به خسارات اقتصادی بیش از ۷۰ میلیارد دلار در برخی نقاط جهان شده است.
با توجه به اثرات گسترده تغییرات اقلیمی امروزه بر اهمیت موضوع تأکید فراوان شده است زیرا بر کل موجودات کره زمین تاثیر گذار است و در این میان انسان از آن مستثنی نیست. به همین دلیل برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد شعار امسال روز جهانی محیط زیست را "اقدام اقلیمی" نام نهاده تا اقدامات لازم برای سازگاری و کاهش آسیبهای ناشی از تغییر اقلیم در همه نقاط جهان انجام شود.
بر اساس گزارش پنجم و ششم هیئت بین دولتی تغییر اقلیم انسان عامل گرمایش جهانی است. بنابراین سازگاری با تغییر اقلیم و بهبود محیط زیست ناشی از اثر تغییر اقلیم از اهمیت ویژهای برخودار است. موضوعی که امروزه اکثر پژوهشها، رسالهها و مقالات رشته محیط زیست را به خود اختصاص داده است. طبق پژوهشها درصد بالای سوختهای فسیلی در کل انرژی مصرفی، عامل اصلی تغییرات اقلیمی قابل توجه است که برای کاهش تاثیر این سوختها استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر مانند خورشید و باد با افزایش بهرهوری انرژی، به کاهش انتشار کربن و کاهش اثرات تغییرات اقلیمی کمک میکند.
یکی از اقدامات کاهشی تاثیر تغییر اقلیم آموزش محیط زیست است که به حساس کردن افراد در مورد علائم هشدار دهنده اولیه بحران اقلیمی کمک میکند. آموزش نه تنها به عنوان ابزاری اساسی برای ایجاد آگاهی و توسعه سازگاری شناخته شده است. بلکه ابزاری برای نگرش در توسعه پایدار آینده است.
تأثیرگذاری بر نگرش افراد باید در سنین پایینتر، یعنی در مدرسه یا سطح عالی صورت گیرد. زیرا داشتن نگرش درست احتمالاً به جامعه و افراد در موقعیت تصمیمگیری در رابطه با تغییرات اقلیمی کمک میکند. بنابر پژوهشهای مختلف، تغییرات اقلیمی نه تنها باید به عنوان یک واحد درسی برای دانشآموزان عمومی باشد که ارائه و گذراندن آن برای همه دانشآموزان قبل از فارغالتحصیلی موفقیتآمیز از دانشگاه اجباری باشد، بلکه دانشآموزان باید با استفاده مسئولانه از فناوریها به گونهای که به کاهش انتشار کربن کمک کند، نگرش صحیح تبدیل شدن به سفیران زندگی پایدار را در خود پرورش دهند.
در این میان مؤسسات آموزش عالی میتوانند دانش و منابع را در اختیار فراگیران قرار دهند و با ایجاد آگاهی، نسل بعدی را برای گذر از پیچیدگیهای تغییرات اقلیمی الهام بخشند. آموزش و پرورش میتواند فراگیران را تشویق کند تا در مورد تغییرات تکنولوژیکی و رفتاری فکر کنند تا تأثیرات محیط زیستی را در حوزه نفوذ محلی و سطح کلان خود کاهش دهند.
انتهای پیام
