به گزارش ایسنا، انرژی بادی امروز یکی از سریعترین فناوریهای در حال رشد در جهان برای تولید برق به شمار میرود و پس از انرژی خورشیدی، جایگاه مهمی در میان منابع انرژی تجدیدپذیر پیدا کرده است. تجدیدپذیر یعنی منبعی که برخلاف سوختهای فسیلی، با مصرف از بین نمیرود و میتوان بارها از آن استفاده کرد. اهمیت انرژی بادی تنها به تولید برق محدود نیست. این فناوری به دلیل نداشتن وابستگی مستقیم به سوختهای فسیلی و نیز کاهش انتشار گازهای گلخانهای، میتواند هم به امنیت انرژی کشورها کمک کند و هم فشارهای زیستمحیطی را کاهش دهد. افزایش تقاضای انرژی، نگرانیهای محیطزیستی، رشد عرضه انرژیهای پاک و همچنین پیشرفت در فناوری توربینهای بادی از جمله عواملی هستند که باعث شدهاند توجه دولتها و صنایع به این حوزه بیشتر شود.
در بسیاری از کشورها، توسعه برق بادی فقط به نصب نیروگاه محدود نشده و همزمان تلاش برای ساخت داخلی توربین و قطعات آن نیز دنبال شده است. دلیل این موضوع روشن است: این صنعت علاوه بر تولید برق، میتواند اشتغال، ارزش افزوده و توان صنعتی ایجاد کند. تجربه کشورهایی که در بازار جهانی انرژی بادی فعالاند نشان میدهد توسعه این صنعت معمولا همراه با سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه و سیاستهای حمایتی دولتی پیش میرود. با این حال، کشورهای در حال توسعه در این مسیر با چالشهایی روبهرو هستند؛ از جمله ضعف در توان فناورانه، کمبود دانش و تجربه، کوچک بودن بازار، نبود صرفه اقتصادی برای تولید محدود، زیرساختهای ناکافی و حتی مشکلات کلان اقتصادی و سیاسی. در ایران نیز با وجود آنکه سیاستگذاریهای گذشته در حوزه قیمت انرژی مانع رشد سریع تجدیدپذیرها بوده، طی یک دهه اخیر توجه بیشتری به این بخش شده و بخشی از ظرفیت نصبشده کشور به نیروگاههای بادی اختصاص یافته است.
در همین زمینه، سید مسلم موسوی درچه، عضو هیات علمی سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران، پژوهشی درباره ارزیابی توانمندیها و شناسایی فاصله فناوری در صنعت انرژی بادی کشور انجام داده است. این پژوهش تلاش کرده روشن کند که ایران در زنجیره ارزش صنعت بادی، بهویژه در ساخت توربینها و قطعات اصلی آنها، اکنون در چه نقطهای قرار دارد و تا رسیدن به توان کامل طراحی و ساخت بومی، چه فاصلهای پیش رو دارد.
در این مطالعه، پژوهشگر با استفاده از نظر خبرگان و متخصصان، وضعیت فناوری در زنجیره ارزش صنعت انرژی بادی کشور را بررسی کرده است. این ارزیابی تنها به قطعات فیزیکی محدود نبوده و چهار حوزه اصلی را در بر گرفته است: سختافزار، نرمافزار، سازمانافزار و انسانافزار. سختافزار به تجهیزات و ماشینآلات مربوط است، نرمافزار به دانش و طراحی، سازمانافزار به ساختارها و هماهنگیهای نهادی و انسانافزار به نیروی انسانی، مهارت و تجربه اشاره دارد.
نتایج این پژوهش نشان میدهند در مورد قطعات اصلی توربینهای بادی محور افقی مقیاس بزرگ، مانند گیربکس، ژنراتور، هاب، برج و سیستم کنترل، توان فعلی کشور در سطح «توان ساخت با درصدی طراحی بومی» قرار دارد. به بیان ساده، ایران در این بخشها فقط مونتاژکننده نیست و بخشی از طراحی و ساخت در داخل انجام میشود. همچنین توان بالقوه این بخشها «توان ساخت با ۱۰۰ درصد طراحی بومی» ارزیابی شده است؛ یعنی از نگاه متخصصان، امکان رسیدن به سطحی وجود دارد که طراحی و ساخت این قطعات بهطور کامل در داخل کشور انجام شود.
در مورد پره توربین بادی، وضعیت متفاوتتر است. این بخش به دلیل پیچیدگیهای دانشی، نیاز به مواد اولیه خاص و برخی محدودیتهای سختافزاری، هنوز با چالش بیشتری روبهروست. بر اساس یافتههای پژوهش، توان فعلی در این قسمت در سطح «مونتاژ» و تا حدی «ساخت با درصدی طراحی بومی» قرار دارد، اما توان بالقوه آن نیز رسیدن به «ساخت با ۱۰۰ درصد طراحی بومی» عنوان شده است.
پژوهش همچنین چند مانع مشترک را در بسیاری از بخشهای این صنعت شناسایی کرده است: کمبود بازار انبوه، نبود صرفه اقتصادی برای تولید محدود قطعات، کمبود تجهیزات آزمایشگاهی و تست، کمبود بودجه تحقیق و توسعه در صنعت و دانشگاه و در بعضی موارد کمبود ماشینآلات ساخت.
اهمیت این یافتهها در آن است که نشان میدهند طی دهه اخیر، پایههای فناورانه صنعت بادی در ایران تا حدی شکل گرفته و کشور در بسیاری از بخشها از مرحله ابتدایی عبور کرده است. همچنین به نظر متخصصان، مشکل اصلی این صنعت در اغلب حوزهها کمبود نیروی انسانی تحصیلکرده نیست، بلکه کمبود تجربه و مهارت عملی است؛ مسئلهای که تا حد زیادی به کوچک بودن بازار داخلی و محدود بودن تعداد بازیگران صنعتی مربوط میشود. به عبارت دیگر، وقتی پروژهها و سفارشها کم باشند، فرصت یادگیری صنعتی و انباشت تجربه نیز کمتر میشود.
بر اساس اطلاعات تکمیلی این پژوهش که نتایج آن را «فصلنامه علمی توسعه تکنولوژی صنعتی» وابسته به پژوهشکده توسعه تکنولوژی جهاد دانشگاهی منتشر کرده است، بخش مهمی از شکافهای فناوری، لزوما حلنشدنی نیست و میتوان با سیاستگذاری مناسب آنها را کاهش داد. از جمله پیشنهادهای مطرحشده میتوان به ایجاد بازار پایدار برای نیروگاههای بادی، حمایت از ورود صنایع بزرگ به سرمایهگذاری در تجهیزات تجدیدپذیر، بازنگری در سیاستهای تشویق ساخت داخل، توسعه آزمایشگاههای مرجع، حمایت از تحقیق و توسعه، تقویت تعاملات بینالمللی برای انتقال فناوری و تمرکز بر آموزش و افزایش مهارت نیروی انسانی اشاره کرد.
در عین حال، موسوی درچه در پژوهش خود تاکید میکند که بخشی از مشکلات ریشه در مسائل کلانتری مانند پایین بودن قیمت حاملهای انرژی، نوسانهای اقتصادی و دشواری تامین مالی دارند؛ بنابراین رفع شکافهای فناوری تنها با سیاستهای تخصصی صنعتی ممکن نیست و به اصلاحات گستردهتر هم نیاز دارد.
انتهای پیام
