وبینار بینالمللی «ایدئولوژی اسلامهراسی در غرب و آینده جهان» از سلسله نشستهای محور جامعهشناسی کنگره بینالمللی «تجلی ۱۵ قرن نور نبوی در آینه علم و پژوهش»، چهارشنبه ۲۰ خردادماه ۱۴۰۵ (۱۰ ژوئن ۲۰۲۶) به میزبانی دانشگاه شیراز برگزار شد. در این نشست پروفسور دیوید میلر، استاد پیشین جامعهشناسی سیاسی دانشگاه بریستول و مدیر سازمان مطالعات پروپاگاندا، به بررسی ابعاد مختلف پدیده اسلامهراسی در غرب پرداخت.
میلر در ابتدای سخنان خود اسلامهراسی را پدیدهای دانست که در بسیاری موارد بهصورت آگاهانه و سازمانیافته در فضای سیاسی و رسانهای شکل گرفته و گسترش یافته است.
این جامعهشناس در همین چارچوب به وضعیت فلسطینیان در سرزمینهای اشغالی اشاره کرد و گفت: به باور من، اشکال مختلفی از تبعیض و نژادپرستی از سوی جریانهای صهیونیستی علیه آنان اعمال میشود؛ وضعیتی که تنها مسلمانان را دربرنمیگیرد و مسیحیان فلسطینی نیز در مواردی با پیامدهای مشابهی روبهرو شدهاند.
وی با اشاره به بازنمایی اسلام در برخی روایتهای رسانهای و سیاسی غرب افزود: در بسیاری از این روایتها، اسلام با خشونت یا افراطگرایی پیوند داده میشود،رویکردی که نه تنها مسلمانان کشورهای اسلامی، بلکه مسلمانان ساکن جوامع غربی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
میلر در ادامه تأکید کرد: در بسیاری از گفتمانهای اسلامهراسانه، تفاوتهای موجود میان جریانها و گرایشهای مختلف اسلامی نادیده گرفته میشود و کلیت هویت اسلامی هدف قرار میگیرد.
وی در ادامه به نمودهای سیاسی این پدیده در برخی کشورهای اروپایی اشاره کرد و گفت : در سالهای اخیر مباحثی درباره محدودیت نمادهای اسلامی، مهاجرت و هویت دینی در کشورهایی مانند فرانسه و انگلستان مطرح شده است؛ روندی که در کنار بازنماییهای رسانهای میتواند به تقویت فضای مخالفت با اسلام در عرصه عمومی منجر شود.
نقش اندیشکدهها و شبکههای مالی در گسترش اسلامهراسی
این جامعهشناس همچنین به نقش برخی اندیشکدهها و جریانهای فکری در گسترش گفتمان اسلامهراسی پرداخت و گفت :بخشی از این روند در ارتباط با فعالیتهای برخی اندیشکدهها، جریانهای نئوکانسرواتیو، جنبش صهیونیستی و نیز برخی گرایشهای فمینیستی و سکولاریستی قابل بررسی است، مجموعهای که از آنها بهعنوان بخشی از «ستونهای اسلامهراسی» یاد کرد.
میلر در بخش دیگری از سخنان خود به مطالعاتش درباره شبکههای مالی حامی پروژههای اسلامهراسانه اشاره کرد و مدعی شد : برخی نهادها و خانوادههای ثروتمند مرتبط با جریانهای صهیونیستی از حدود سال ۲۰۰۹ به بعد از فعالیتها و پروژههایی حمایت مالی کردهاند که در چارچوب گفتمان اسلامهراسانه تعریف میشوند.حمایت از برخی جریانهای راست افراطی در اروپا، از جمله چهرههایی مانند تامی رابینسون، را نمونهای از این روند دانست.
ریشههای تاریخی اسلامهراسی پیش از ۱۱ سپتامبر
وی در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی این پدیده گفت: برخلاف تصور رایج، اسلامهراسی صرفاً پس از حوادث ۱۱ سپتامبر شکل نگرفته است و ریشههای آن را میتوان در تحولات دهههای پیش از آن جستوجو کرد.
این جامعهشناس ادامه داد: از اواخر دهه ۱۹۷۰ و همزمان با تحولات منطقهای مانند انقلاب اسلامی ایران و فعالیت برخی جریانهای اسلامگرا، نگاههای امنیتی و مطالعاتی در غرب نسبت به این جریانها افزایش یافت.
میلر افزود: از دهه ۱۹۸۰ به بعد در بسیاری از مراکز پژوهشی و اندیشکدهها، جریانهای مختلف اسلامگرا ذیل عنوانهایی مانند «اسلامگرایی افراطی» مورد بررسی قرار گرفتند؛ روندی که در شکلگیری ادبیات و گفتمانهای بعدی درباره اسلام و مسلمانان نقش داشته است.
استاد پیشین جامعهشناسی سیاسی دانشگاه بریستول در همین زمینه به رواج اصطلاحاتی مانند «اسلام افراطی» یا «تروریسم اسلامی» اشاره کرد و گفت: این ادبیات در دهههای گذشته در برخی محافل سیاسی و رسانهای غربی تثبیت شده است.
میلر در این ارتباط به کنفرانسی در سال ۱۹۸۴ در واشنگتن با حمایت «مؤسسه جاناتان» اشاره کرد و افزود: مباحث مطرحشده در آن نشست، با حضور افرادی مانند برنارد لوئیس، در گسترش این نوع نگاهها تأثیرگذار بوده است.
یکسانسازی جریانهای اسلامگرا و پیامدهای آن
این پژوهشگر ادامه داد: در بسیاری از روایتها طیفهای متفاوتی از گروههای اسلامگرا در یک چارچوب واحد قرار داده میشوند؛ در حالی که از نظر ساختار، ایدئولوژی، پایگاه اجتماعی و نوع فعالیت تفاوتهای قابل توجهی میان آنها وجود دارد. نادیده گرفتن این تفاوتها میتواند به شکلگیری کلیشهها و تعمیمهای گسترده درباره اسلام و مسلمانان منجر شود.
میلر در ادامه به نقش برخی بازیگران منطقهای و بینالمللی در شکلگیری گفتمانهای مرتبط با اسلامهراسی اشاره کرد و گفت: این پدیده تنها به یک جریان یا گروه خاص محدود نیست و بازیگران مختلفی در عرصه سیاسی، رسانهای و راهبردی در شکلگیری یا تقویت آن نقش دارند.
وی همچنین به تحولات اخیر در برخی دانشگاهها و محافل اجتماعی آمریکا اشاره کرد و گفت: در سالهای گذشته انتقادها و اعتراضهایی علیه صهیونیسم در این فضاها مطرح شده است؛ روندی که نشاندهنده افزایش بحثها درباره نقش و نفوذ این جریان در سیاستهای بینالمللی است.
این جامعهشناس در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به آنچه «کمپینهای سازمانیافته علیه تشیع» خواند، گفت: در برخی کشورهای غربی فعالیتهایی در این زمینه در حال پیگیری است و این اقدامات در حوزههای مختلف رسانهای، فرهنگی و نهادی قابل مشاهده است.
وبینار پس از طرح پرسشهایی از سوی شرکتکنندگان و جمعبندی دبیر نشست به کار خود پایان داد.
انتهای پیام
