محمدفیضی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به نقش اکولوژیکی خرس قهوه‌ای در طبیعت اظهار کرد: این روزها به اشکال مختلف شاهد ناامنی در زیستگاه‌های طبیعی حیات وحش هستیم، حضور رمه‌گردانان، طبیعت‌گردان، افراد جمع‌آوری‌کننده میوه و گیاهان دارویی، صمغ‌گیران، دخالت‌های خودسرانه، موتورسواران و ماشین‌های آفرود از جمله عواملی هستند که امنیت زیستگاه‌های حیات وحش را تهدید می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: در ظاهر ساختارها و نهادهایی برای حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی با اختیارات و امکانات لازم وجود دارد. امیدواریم این نهادها بر اساس رسالت قانونی خود، به عوامل تهدیدکننده ناامنی زیستگاه‌های حیات وحش بیشتر بپردازند.

این فعال محیط زیست بیان کرد: موجودات زنده اعم از میکروسکوپی یا ماکروسکوپی، گیاهی یا جانوری، در طبیعت جز لاینفک اکوسیستم‌ها با نقش‌های اکولوژیکی متنوع و خاص هستند. باید خردمندانه هم حفاظت از آن‌ها در دستور کار قرار گیرد و هم آگاهی‌های عمومی را برای حفاظت از موجودات زنده افزایش دهیم، زیرا ناامن نمودن و تخریب زیستگاه، مهم‌ترین عامل در انقراض گونه‌های حیات وحش است.

ویژگی‌های ظاهری و زیستی خرس قهوه‌ای

فیضی با اشاره به ویژگی‌های ظاهری خرس قهوه‌ای توضیح داد: خرس قهوه‌ای با نام علمی Ursus arctos، بزرگ‌ترین گوشتخوار ایران است. متوسط طول نرها ۱۹۰ و ماده‌ها ۱۷۰ سانتی‌متر، ارتفاع بدن ۹۰ تا ۱۲۰ سانتی‌متر تا سر شانه و در حالت ایستاده روی پاها ۱۸۰ تا ۲۱۰ سانتی‌متر است. وزن ماده‌ها ۱۱۰ تا ۲۰۰ و نرها ۱۶۰ تا ۳۸۵ کیلوگرم است، البته خرس‌های ایران به ندرت سنگین‌تر از ۲۵۰ کیلوگرم می‌شوند.

وی تشریح کرد: نرها از ماده‌ها بزرگ‌تر هستند. سر بزرگ، گوش‌های گرد، چشمان کوچک و ضعیف، دم کوتاه و اندام قوی از ویژگی‌های این گونه است. رنگ آن‌ها از خاکستری و کرم روشن تا قهوه‌ای تیره و سیاه متغیر است و گاهی اوقات لکه سفیدرنگی روی گردن یا سینه دارند. خرس قهوه‌ای به خوبی می‌دود، شنا می‌کند و از درخت بالا می‌رود.

این فعال محیط زیست در خصوص ویژگی‌های زیستی خرس قهوه‌ای تصریح کرد: خرس قهوه‌ای معمولاً به تنهایی زندگی می‌کند. غذای آن‌ها عمدتاً مواد گیاهی و میوه درختان است و در کنار آن از حشرات، جوندگان، لاشه جانوران و ماهی نیز تغذیه می‌کنند. به ندرت به شکار جانوران مبادرت می‌کنند و علاقه وصف‌ناپذیری به عسل دارند.

وی اضافه کرد: خرس‌ها عمدتاً اوایل صبح و اواخر بعدازظهر فعال هستند و میانه روز را به استراحت در سایه درختان و صخره‌ها می‌پردازند. در مناطق سردسیر کشور به دلیل عدم دسترسی به غذای مورد نیاز طی زمستان، ممکن است ۳ تا ۴ ماه در شکاف سنگ‌ها، غارها و حفره درختان خواب زمستانی داشته باشند.

فیضی در خصوص تولیدمثل خرس قهوه‌ای گفت: در خرداد و تیر جفت‌گیری می‌کنند ولی تخم لقاح‌یافته تا پاییز به جفت متصل نمی‌شود. هنگام خواب زمستانی، توله‌ها به دنیا می‌آیند که در ایران عمدتاً ۱ تا ۳ توله است. توله‌ها تا ۵ ماه شیر می‌خورند و حداقل تا پایان سال دوم همراه با مادر هستند. در سن ۴ تا ۷ سالگی از لحاظ جنسی بالغ می‌شوند و تا ۳۰ سال ممکن است عمر کنند.

نقش‌های کلیدی و اکولوژیکی خرس قهوه‌ای

این فعال محیط زیست با تأکید بر اهمیت اکولوژیکی خرس قهوه‌ای یادآور شد: خرس‌ها دارای ارزش‌های زیستی، زیبایی‌شناختی، علمی و آموزشی هستند و به‌عنوان همه‌چیزخواران بزرگ، سلامت اکوسیستم‌های جنگلی را حفظ می‌کنند.

وی سپس به تشریح نقش‌های کلیدی و اکولوژیکی خرس قهوه‌ای پرداخت و افزود: کنترل جمعیت حشرات و جوندگان؛ خرس‌ها حشرات مضر مانند ملخ‌ها و جوندگان مانند موش‌ها را شکار کرده و از طریق کاهش جمعیت آن‌ها به عنوان آفت، تعادل طبیعی را حفظ می‌کنند.

فیضی انتشار بذر گیاهان توسط خرس قهوه‌ای را از نقش‌های کلیدی آن در طبیعت برشمرد و تأکید کرد: دانه‌های میوه‌های خورده‌شده مانند توت و تمشک از طریق مدفوع خرس‌ها در مکان‌های جدید پخش می‌شوند و باعث رشد گیاهان و درختان جدید می‌شوند.

این دانش‌آموخته دکترای محیط زیست نقش لاشه‌خواری این خرس‌ها را مهم ذکر کرد و گفت: خرس‌ها لاشه‌های باقی‌مانده در طبیعت را مصرف کرده و در تسهیل تجزیه و پوسیدگی مواد آلی نقش دارند که این امر از گسترش بیماری‌ها جلوگیری می‌کند.

وی غنی‌سازی خاک خرس‌ها را یادآور شد و توضیح داد: مدفوع و ادرار خرس‌ها مواد نیتروژندار به خاک اضافه می‌کند و محل‌های زندگی آن‌ها گاهی پناهگاهی برای حشرات، مارها و حیوانات کوچک‌تر می‌شود که به افزایش تنوع زیستی کمک می‌کند.

این فعال زیست محیطی به کاهش احتمال آتش‌سوزی تو سط خرس‌ها اشاره و بیان کرد: خرس‌ها با انجام هرس طبیعی و کاهش خشک‌دارهای جنگلی، احتمال آتش‌سوزی در جنگل را کاهش می‌دهند.

فیضی تأکید کرد: خرس قهوه‌ای به عنوان «گونه چتر» محسوب می‌شود، به این معنا که حفاظت از آن‌ها موجب حفاظت از علف‌ها، حشرات و میوه‌های همان اکوسیستم می‌شود.

وضعیت حفاظتی و تهدیدهای پیش رو

این فعال محیط زیست در خصوص وضعیت حفاظتی خرس قهوه‌ای در ایران هشدار داد: خرس قهوه‌ای بر اساس قوانین سازمان حفاظت محیط زیست در زمره گونه‌های در خطر انقراض قرار دارد. تخریب زیستگاه و شکار توسط مردم محلی، مهم‌ترین عوامل از بین رفتن این گوشتخوار در ایران به شمار می‌رود.

وی افزود: این گونه در طبقه LC اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) و پیوست II کنوانسیون CITES قرار دارد. حفاظت از آن به ویژه در حوزه رشته‌کوه زاگرس بسیار ضروری است.

فیضی افزود کرد: با این توضیحات که تنها بخش ناچیزی از ارزش‌های زیستی این گونه ارزشمند پرداخته شد، امیدوارم حداقل کاری که از دست همه طبیعت‌دوستان، کنشگران و فعالان محیط زیست برمی‌آید این است که امنیت را از زیستگاه طبیعی آن‌ها نگیریم. نهادهای متولی نیز با استفاده از رسانه‌ها و شبکه‌های خبری، برنامه‌های خاصی برای افزایش آگاهی‌های عمومی و تبیین عوامل تهدیدکننده زیستگاه‌های حیات وحش تدارک ببینند و به رسالت قانونی خویش عمل کنند. این حداقل کاری است که باید در دستور کار قرار گیرد.

انتهای پیام