به گزارش ایسنا، چغندرقند یکی از مهمترین محصولات راهبردی بخش کشاورزی و اصلیترین منبع تولید شکر در بسیاری از کشورهای جهان به شمار میرود. این محصول که به دلیل درصد بالای قند ذخیره شده در ریشه آن کشت میشود، نقش مهمی در تأمین امنیت غذایی، کاهش وابستگی به واردات شکر و توسعه صنایع وابسته دارد؛ چرا که چغندرقند حدود ۲۰ درصد شکر جهان را تأمین میکند و بقیه از نیشکر به دست میآید و از سوی دیگر هر گیاه چغندرقند برای ورود به فاز گلدهی به چندین هفته دمای پایین نیاز دارد.
مهمترین مرحله تولید بذر چغندرقند «ورنالیزاسیون» یا بهارهسازی است. در این فرآیند، گیاه باید برای چند هفته در معرض دمای پایین قرار گیرد تا از فاز رویشی وارد فاز زایشی شود. دمای مناسب برای این فرآیند حدود ۵ تا ۱۰ درجه سانتیگراد است. بدون این دوره سرما، گیاه گل نمیدهد و بذری تولید نمیشود.
بذر به عنوان نخستین حلقه زنجیره تولید محصولات کشاورزی، نقشی تعیینکننده در امنیت غذایی، افزایش بهرهوری مزارع و پایداری تولید دارد. در این میان، بذر چغندرقند به دلیل جایگاه این محصول در تأمین شکر مورد نیاز کشور از اهمیت راهبردی برخوردار است؛ به گونهای که کیفیت و عملکرد بذر میتواند به طور مستقیم بر میزان تولید، مقاومت گیاه در برابر تنشهای محیطی و بازده اقتصادی این محصول اثر بگذارد.
با وجود سابقه چندین دههای تحقیقات چغندرقند در ایران، بخش عمده بذر مورد نیاز کشور همچنان از طریق واردات تأمین میشود. این در حالی است که توسعه دانش فنی تولید بذرهای هیبرید، یکی از مهمترین الزامات کاهش وابستگی، ارتقای امنیت غذایی و دستیابی به خودکفایی در تولید محصولات راهبردی به شمار میرود.
در سالهای اخیر شرکتهای دانشبنیان تلاش کردهاند با تکیه بر توان متخصصان داخلی، فناوری تولید بذرهای پیشرفته را بومیسازی کنند. یکی از این شرکتها که در حوزه تولید بذر هیبرید چغندرقند، بذر سبزی و صیفی و فناوریهای فرآوری و پوششدهی بذر فعالیت دارد، معتقد است ایران از ظرفیت لازم برای تأمین نیاز داخلی و حتی حضور در بازارهای صادراتی این حوزه برخوردار است؛ ظرفیتی که به گفته فعالان این صنعت، برای شکوفایی نیازمند سیاستگذاری مناسب و حمایت از تولید داخلی است.
بذر چغندر حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد عملکرد نهایی محصول را تحت تأثیر قرار میدهد و تولید داخلی بذر چغندرقند علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، امکان توسعه ارقام سازگار با اقلیمهای مختلف کشور، افزایش امنیت غذایی و کاهش هزینههای تولید را فراهم میکند. علاوه بر آن کیفیت بذر بر درصد جوانهزنی، یکنواختی مزرعه، مقاومت به تنشهای محیطی و میزان تولید قند اثر مستقیم دارد.
از این رو دستیابی به دانش فنی تولید بذر و توسعه ارقام بومی و هیبریدی، علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، گامی مهم در مسیر خودکفایی و پایداری تولید شکر در کشور محسوب میشود.
امروزه بیشتر بذرهای چغندرقند در جهان از نوع هیبرید هستند. در این روش، خطوط مادری و پدری با ویژگیهای ژنتیکی متفاوت در کنار هم کشت میشوند تا بذرهایی با عملکرد بیشتر، مقاومت بالاتر به بیماریها و درصد قند بالاتر تولید شود. هماهنگی زمان گلدهی والدین یکی از حساسترین مراحل تولید بذر هیبرید است.
مجید ولدان، مدیرعامل این شرکت دانشبنیان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به حوزههای فعالیت این شرکت، گفت: حوزه اصلی فعالیت ما تولید بذر هیبرید چغندرقند است و در حال حاضر تنها تولیدکننده بذر چغندرقند در کشور به شمار میرویم. همچنین در زمینه تولید بذر هیبرید سبزی و صیفی، بهویژه برای محصولات گوجهفرنگی و خیار فعالیت داریم.
وی فرآوری و پوششدهی بذرها را از دیگر زمینههای تحقیقاتی این شرکت نام برد و اظهار کرد: در این فرآیند انواع بذرهای زراعی از جمله چغندرقند، کلزا، پنبه، خیار و آفتابگردان بوجاری شده و با استفاده از سموم حشرهکش، قارچکش و میکروارگانیسمهای مفید پوششدهی میشوند. همچنین بستهبندی محصولات به صورت کاملاً اتوماتیک انجام میشود.
ولدان با اشاره به مزایای فرآوری و پوششدهی بذرها اظهار کرد: این فناوری موجب حفاظت گیاهچه در برابر آفات و بیماریها تا دو ماه پس از کاشت، افزایش سرعت رشد، بهبود استقرار بوته در مزرعه، کاهش میزان مصرف بذر در هر هکتار و تسهیل کاشت توسط ماشینهای بذرکار میشود.
به گفته وی کاهش آلودگیهای زیستمحیطی، افزایش عملکرد محصول در واحد سطح، کاهش نیاز به آمادهسازی زمین، بهبود شرایط کشت در زمان وزش بادهای شدید و افزایش بازارپسندی و برندینگ بذر از دیگر مزایای این فناوری است.
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان با بیان اینکه در حال حاضر تنها ۱۱ شرکت مستقر در ۷ کشور اروپایی در حوزه تولید بذر چغندرقند فعالیت میکنند، خاظر نشان کرد: با وجود سابقه طولانی فعالیت در این حوزه، امروز بیش از ۹۰ درصد بذر چغندرقند مورد استفاده کشور وارداتی است و این بذرها با ارز ترجیحی وارد کشور میشوند. درخواست ما ممنوعیت واردات نیست، بلکه مدیریت آن است. باید شرایطی فراهم شود که در کنار تامین نیاز کشور، امکان رشد و توسعه تولیدکنندگان داخلی نیز فراهم شود.
وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر یادآور شد: کشور ترکیه اگرچه بذر چغندرقند تولید نمیکند، اما از شرکتهای خارجی میخواهد پس از چند سال فروش بذر در این کشور، بخشی از تولید خود را در داخل ترکیه انجام دهند تا دانش فنی نیز به این کشور منتقل شود. در ایران بذر وارد میشود، اما انتقال دانش فنی صورت نمیگیرد. این در حالی است که دستیابی به دانش تولید بذر از خود محصول ارزشمندتر است و میتواند امنیت تولید را در بلندمدت تضمین کند.
ولدان با بیان اینکه تولید بذر چغندرقند فرآیندی پیچیده نیست، گفت: این فرآیند حدود دو سال زمان نیاز دارد. از این رو اگر امروز برنامهریزی لازم انجام شود، امکان تامین کامل نیاز کشور به بذر چغندرقند طی دو سال آینده وجود دارد. شرکت ما این توانمندی را دارد که علاوه بر تامین نیاز داخلی، بذر مورد نیاز کشورهای منطقه را نیز تولید کرده و حتی به بازارهای صادراتی وارد شود.
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان در پاسخ به انتقادها درباره کیفیت بذر داخلی، گفت: تاکنون ۲۷۷ رقم خارجی در کشور مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. اگرچه ادعا نمیکنیم بذر داخلی در رتبه نخست قرار دارد، اما نتایج ارزیابیها نشان میدهد که بذر تولید داخل در میان ۲۰ رقم برتر قرار میگیرد. بسیاری از بذرهای وارداتی که امروز وارد کشور میشوند، از نظر کیفیت در سطحی پایینتر از برخی ارقام داخلی قرار دارند، اما همچنان واردات آنها ادامه دارد.
ولدان با تاکید بر ضرورت حمایت از شرکتهای دانشبنیان، اظهار کرد: محصولی که امروز توسط یک شرکت دانشبنیان تولید میشود نباید با محصول شرکتی مقایسه شود که بیش از یک قرن سابقه فعالیت و سرمایهگذاری در این حوزه دارد. مقایسه منصفانه زمانی شکل میگیرد که فرصت رشد و توسعه برای تولیدکنندگان داخلی نیز فراهم شود. وظیفه سیاستگذاران آن است که ضمن بهرهگیری از محصولات خارجی، زمینه انتقال فناوری و دانش فنی را نیز فراهم کنند تا شرکتهای داخلی بتوانند به مرور فاصله خود را با شرکتهای پیشرو جهان کاهش دهند.
مدیرعامل این شرکت دانشبنیان با اشاره به وضعیت بذرهای سبزی و صیفی در کشور، گفت: در حوزه چغندرقند فاصله فناوری ایران با کشورهای پیشرفته چندان زیاد نیست، اما در بخش سبزی و صیفی وابستگی کشور به واردات بسیار بیشتر است و بخش عمده بذر مورد نیاز از خارج تامین میشود.
انتهای پیام
