به گزارش ایسنا، مهدی نصیری سروی امروز در مراسم هفته جهانی فضا که در دانشگاه علم و صنعت ایران برگزار شد، با اشاره به فعالیت‌های این دانشگاه در حوزه فضا، گفت: دانشگاه علم و صنعت ایران از دانشگاه‌های پیشکسوت در حوزه فضایی است و در سال‌های گذشته فعالیت‌های مختلفی در زمینه اکتشاف فضا، ماه و سیارک‌ها انجام داده است.
وی با اشاره به فعالیت‌های دانشگاه در حوزه شبیه‌سازی خاک ماه، افزود: سال گذشته در زمینه زندگی در فضا و اکتشاف ماه فعالیت‌هایی انجام شد و برای نخستین بار خاک ماه شبیه‌سازی شد. در این پروژه، حدود ۳۱ معدن از مناطق مختلف کشور بررسی شد و ترکیب مواد موجود در خاک آنها مورد مطالعه قرار گرفت.
نصیری سروی ادامه داد: نمونه‌های تهیه‌شده در آزمایشگاه دانشگاه و در بخش فیزیک مورد آزمایش قرار گرفت و به گفته وی، نمونه شبیه‌سازی‌شده حدود ۹۵ درصد با خاک واقعی ماه مشابهت داشت. پس از آن نیز امکان پرورش گیاه در این خاک بررسی شد.
وی با اشاره به ادامه این فعالیت‌ها در حوزه سیارک‌ها، گفت: دلیل توجه به سیارک‌ها، ظرفیت اقتصادی آنهاست و در ادامه مطالعات دانشگاه در حوزه فضا، این موضوع نیز مورد توجه قرار گرفته است.
دبیر همایش هفته جهانی فضا با اشاره به سابقه فعالیت‌های فضایی دانشگاه علم و صنعت ایران، اظهار کرد: فعالیت‌های فضایی این دانشگاه از سال‌های گذشته آغاز شده و پس از شکل‌گیری مراکز تحقیقاتی، مرکز تحقیقات ماهواره و رشته فناوری ماهواره در دانشکده فناوری‌های نوین توسعه یافته است و اکنون نیز دانشجویان در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در این حوزه تحصیل می‌کنند.
اقتصاد فضا از انحصار دولت‌ها خارج شد
نصیری سروی با تشریح روند تحول اقتصاد فضایی از دهه ۱۹۶۰، گفت: در دهه‌های نخست، رقابت فضایی بیشتر با هدف قدرت‌نمایی در دوران جنگ سرد دنبال می‌شد و فعالیت‌های فضایی عمدتاً در اختیار دولت‌ها و نهادهای دولتی بود. پروژه‌ها نیز در آژانس‌های فضایی و با هزینه و زمان بالا اجرا می‌شدند و به دلیل ریسک مالی زیاد، بخش خصوصی حضور محدودی داشت.
وی افزود: از حدود سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲، صنعت فضایی به سمت تجاری‌سازی، توسعه پرتابگرهای ارزان‌تر و برگشت‌پذیر و ورود جدی‌تر بخش خصوصی حرکت کرد. در نتیجه این تحولات، حجم بازار فضایی نیز افزایش یافت.
دبیر همایش هفته جهانی فضا با اشاره به کاهش هزینه‌های پرتاب، گفت: یکی از عوامل کاهش هزینه‌ها، کوچک‌سازی ماهواره‌ها بود. به جای اینکه ماهواره‌های چندتنی با پرتابگرهای بزرگ در مدار قرار گیرند، استفاده از قطعات تجاری و ماهواره‌های کوچک‌تر و منظومه‌های ماهواره‌ای مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه در صورت بروز مشکل در یک ماهواره، امکان جایگزینی آن وجود دارد و ریسک و هزینه کاهش می‌یابد.
وی ورود پرتابگرهای برگشت‌پذیر را عامل دیگر کاهش هزینه‌ها دانست و افزود: توسعه پرتابگرهای برگشت‌پذیر مانند فالکون، هزینه پرتاب را به میزان قابل توجهی کاهش داده است.
نصیری سروی همچنین ورود بخش خصوصی را یکی از مهم‌ترین عوامل تحول اقتصاد فضا دانست و گفت: بسیاری از کشورها به این نتیجه رسیده‌اند که مأموریت‌های بزرگ فضایی را نیز می‌توان به بخش خصوصی سپرد. شرکت‌های خصوصی به دلیل چابکی بیشتر و بوروکراسی کمتر می‌توانند برخی پروژه‌ها را سریع‌تر و با هزینه پایین‌تر اجرا کنند.
وی با اشاره به تغییر شرایط در کشورهای مختلف، گفت: حتی کشورهایی که پیش‌تر فعالیت‌های فضایی در آنها کاملاً دولتی بود، اکنون شاهد حضور بخش خصوصی در طراحی و توسعه پرتابگرها و اجرای مأموریت‌های فضایی هستند.
بازار ۴۸۶ میلیارد دلاری اقتصاد فضا
دبیر همایش هفته جهانی فضا با اشاره به آمار ارائه‌شده درباره بازار جهانی فضا، گفت: حجم این بازار از حدود ۱۷۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۵ به بیش از ۴۶۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ رسید و در سال ۲۰۲۵ نیز به حدود ۴۸۶ میلیارد دلار افزایش یافت.
وی ادامه داد: این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که کوچک‌سازی ماهواره‌ها، توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای، کاهش هزینه پرتاب و ورود فعال‌تر بخش خصوصی به این حوزه دنبال شده است.
نصیری سروی با اشاره به چشم‌انداز آینده اقتصاد فضا، افزود: ورود هوش مصنوعی، کاهش بیشتر هزینه‌های پرتاب به دلیل توسعه پرتابگرهای برگشت‌پذیر، افزایش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و گسترش کاربردهای فضایی، از عواملی هستند که می‌توانند رشد این بازار را شتاب دهند.
وی گفت: در حالی که رشد سالانه اقتصاد جهانی حدود پنج درصد است، رشد سالانه حوزه فضایی بر اساس آمارهای مورد استناد، بیش از ۱۰ درصد و در برخی برآوردها نزدیک به ۱۳ درصد است.
دبیر همایش هفته جهانی فضا با بیان اینکه اقتصاد فضا تنها به ساخت و پرتاب ماهواره محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این اقتصاد حوزه‌هایی مانند ماهواره، پرتابگر، خدمات ماهواره‌ای، مخابرات، ناوبری، سنجش از دور، کشاورزی و سایر خدمات را دربرمی‌گیرد.
وی تأکید کرد: با چنین رشدی دیگر نمی‌توان سرمایه‌گذاری در حوزه فضا را صرفاً هزینه دانست؛ بلکه این حوزه می‌تواند به منبع درآمد و یکی از پیشران‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی کشورها تبدیل شود.
درآمد بخش خصوصی چهار برابر بخش دولتی
نصیری سروی با اشاره به افزایش سهم بخش خصوصی در اقتصاد فضا، گفت: در سال‌های اخیر درآمد بخش خصوصی حدود ۷۸ درصد درآمد این حوزه را تشکیل داده و در مقایسه با بخش دولتی، سهم درآمدی بسیار بیشتری پیدا کرده است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از درآمدهای فضایی همچنان از حوزه‌هایی مانند ارتباطات، مخابرات ماهواره‌ای و خدمات اینترنتی حاصل می‌شود و به تدریج پروژه‌های بیشتری نیز با مشارکت بخش خصوصی در حال اجراست.
وی با بیان اینکه در گذشته بخش مهمی از درآمد اقتصاد فضا از داده‌های فضایی حاصل می‌شد، گفت: اکنون یک گام جدید در حال شکل‌گیری است و استخراج و انتقال منابع ارزشمند و کمیاب از ماه و سیارک‌ها می‌تواند به یکی از حوزه‌های مهم اقتصاد فضایی در آینده تبدیل شود.
سیارک‌ها؛ بازار آینده منابع کمیاب
دبیر همایش هفته جهانی فضا با اشاره به منابع موجود در ماه، مریخ و سیارک‌ها، اظهار کرد: برخی از این اجرام آسمانی دارای منابع ارزشمند و کمیابی هستند که می‌توانند در آینده برای صنایع مختلف و تأمین انرژی مورد استفاده قرار گیرند. هلیوم-۳ ماده‌ای کمیاب است که بر اساس برخی برآوردها، مقادیر قابل توجهی از آن در کره ماه وجود دارد و می‌تواند در فناوری‌های هسته‌ای کاربرد داشته باشد.
وی افزود: اگر کشورها بتوانند در آینده به این منابع ارزشمند دسترسی پیدا کنند، اهمیت ژئوپلیتیکی مسیرهای انتقال انرژی و منابع نیز دستخوش تغییر خواهد شد و ممکن است ماه و سیارک‌ها به بخشی از مسیرهای اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شوند.
لزوم برنامه‌ریزی ایران برای ۳۵ سال آینده
نصیری سروی با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای آینده اقتصاد فضا، اظهار کرد: ما همزمان با دو وضعیت مواجهیم؛ از یک سو باید نیازهای امروز کشور را در حوزه فضا پاسخ دهیم و از سوی دیگر باید برای نیازهای نسل‌های آینده برنامه داشته باشیم.
وی با اشاره به روند سرمایه‌گذاری کشورهای مختلف در این حوزه، گفت: آمریکا، چین، هند، ژاپن، عربستان و برخی کشورهای دیگر در زمینه مأموریت‌های فضایی و اکتشاف ماه و سیارک‌ها فعالیت می‌کنند و برخی کشورهای منطقه نیز بخشی از درآمدهای نفتی خود را به این حوزه اختصاص داده‌اند.
دبیر همایش هفته جهانی فضا افزود: ژاپن برای استفاده از انرژی خورشیدی در ماه و انتقال آن به زمین برنامه‌هایی را دنبال می‌کند و آمریکا، اروپا، ژاپن و برخی کشورهای دیگر نیز در حوزه سیارک‌ها فعالیت‌های تحقیقاتی و اقتصادی خود را آغاز کرده‌اند.
وی ادامه داد: حتی بخش خصوصی در آمریکا وارد مطالعات مربوط به سیارک‌ها شده است و این موضوع نشان می‌دهد که اقتصاد فضایی در حال ورود به مرحله‌ای جدید است.
نصیری سروی با بیان اینکه اقتصاد فضا به تدریج از یک موضوع مرتبط با قدرت‌نمایی به یک موضوع اقتصادی تبدیل شده است، گفت: امروز بسیاری از کشورها به صورت کم‌سروصدا در حال افزایش فعالیت‌های فضایی خود هستند و حتی در برخی موارد، تمام ابعاد بودجه‌های فضایی و نظامی خود را اعلام نمی‌کنند.
وی تأکید کرد: اگر در این حوزه ضعیف عمل کنیم و بخش خصوصی را درگیر نکنیم، ممکن است در آینده نسل‌های بعدی از اینکه از اقتصاد فضا غفلت کرده‌ایم، انتقاد کنند.
اقتصاد فضا؛ یکی از پیشران‌های توسعه
دبیر همایش هفته جهانی فضا با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر درک اهمیت فضا، گفت: اگر جنگ اخیر اتفاق نمی‌افتاد، شاید بسیاری از افراد امروز به عینه اهمیت حوزه فضا را از نظر امنیت و حاکمیت درک نمی‌کردند، اما اکنون نقش فضا در زیرساخت‌های ارتباطی، پهپادها، موشک‌ها و سایر حوزه‌ها بیش از گذشته روشن شده است.
وی افزود: از منظر اقتصادی نیز رشد سالانه این حوزه نشان می‌دهد که فضا دیگر یک حوزه صرفاً علمی یا امنیتی نیست و به یکی از بخش‌های مهم اقتصاد جهانی تبدیل شده است.
نصیری سروی با اشاره به برخی پیش‌بینی‌های ارائه‌شده درباره آینده بازار فضا، گفت: بر اساس برخی برآوردها، بازار این حوزه در افق ۳۵ سال آینده می‌تواند به حدود ۱.۸ تریلیون دلار برسد.
وی تأکید کرد: اقتصاد فضا در آینده می‌تواند به یکی از پیشران‌های توسعه ملی، منطقه‌ای و جهانی تبدیل شود و با توجه به رشد اقتصادی این حوزه، سرمایه‌گذاری در فضا را دیگر نباید صرفاً هزینه تلقی کرد.
وی همچنین با اشاره به علاقه نسل جدید به موضوعات فضایی و نجوم، اظهار کرد: نوجوانان امروز نسبت به موضوعات فضایی بیگانه نیستند و علاقه زیادی به فضا، نجوم و سیارات دارند.
به گزارش ایسنا، در همین راستا چند کودک و نوجوان که به عنوان مهمان ویژه در این برنامه حضور داشتند در مورد معدن‌کاوی سیارک‌های و چالش‌های آن سخنرانی کردند.
انتهای پیام
