فرزاد دهقانیان در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: مهمترین دلیل بیکاری فارغالتحصیلان دانشگاهی، ناهماهنگی میان نظام آموزش عالی و نیازهای واقعی بازار کار است، اما این مسئله را نباید صرفا به ضعف دانشگاهها تقلیل داد. بیکاری فارغالتحصیلان حاصل برهمکنش سه عامل اصلی آموزشی، اقتصادی و ساختاری است.
وی افزود: در بُعد آموزشی، بسیاری از رشتهها و برنامههای درسی با سرعت تحولات بازار کار و نیازهای مهارتی بنگاهها همگام نشدهاند. در نتیجه بخشی از فارغالتحصیلان با وجود داشتن مدرک دانشگاهی، از مهارتهای مورد نیاز کارفرمایان برخوردار نیستند.
مدیر برنامه ریزی و توسعه آموزش دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به تاثیر بُعد اقتصادی در بیکاری فارغالتحصیلان، اظهار کرد: محدود بودن رشد اقتصادی و سرمایهگذاری باعث شده ظرفیت ایجاد فرصتهای شغلی جدید کمتر از تعداد فارغالتحصیلان باشد. طبیعی است که حتی بهترین نظام آموزشی نیز در اقتصادی که فرصت شغلی کافی تولید نمیکند، نمیتواند مشکل بیکاری را بهطور کامل حل کند.
دهقانیان ادامه داد: در برخی رشتهها و مشاغل تخصصی، سطح درآمد و مزایای شغلی متناسب با انتظارات و هزینههای زندگی نیست. به همین دلیل بخشی از فارغالتحصیلان ترجیح میدهند به جای اشتغال در حوزه تخصصی خود، به سمت مشاغل پردرآمدتر، اما غیرمرتبط با رشته تحصیلیشان حرکت کنند. این موضوع اگرچه لزوما در آمار بیکاری منعکس نمیشود، اما نشاندهنده نوعی عدم تناسب میان نظام آموزش عالی و ساختار اقتصادی و بازار کار کشور است.
وی با اشاره به اینکه در بُعد ساختاری نیز باید به شیوه حکمرانی آموزش عالی توجه کرد، خاطرنشان کرد: وابستگی گسترده دانشگاهها به بودجه عمومی موجب شده ارتباط آنها با نیازهای بازار کار و صنعت به اندازه کافی قوی نباشد. هرچه دانشگاهها استقلال بیشتری در تأمین منابع مالی و تعامل با بخش خصوصی داشته باشند، انگیزه بیشتری برای بازنگری در رشتهها، مهارتآموزی و افزایش اشتغالپذیری دانشجویان خواهند داشت.
دهقانیان اضافه کرد: بیکاری فارغالتحصیلان را باید نتیجه شکاف میان آموزش، اقتصاد و بازار کار دانست؛ شکافی که رفع آن نیازمند اصلاح همزمان سیاستهای آموزش عالی، توسعه اقتصادی، بهبود کیفیت و جذابیت مشاغل تخصصی و تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت است.
مدیر برنامه ریزی و توسعه آموزش دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه تناسب میان بسیاری از رشتههای دانشگاهی و نیاز واقعی بازار کار در ایران در سطح مطلوبی قرار ندارد، تصریح کرد: این شکاف در همه رشتهها یکسان نیست. در برخی حوزهها مانند فناوری اطلاعات، برخی گرایشهای فنی و مهندسی، مالی و حسابداری، ارتباط نسبتا مناسبی میان آموزش دانشگاهی و فرصتهای شغلی وجود دارد، اما در بسیاری از رشتهها فاصله معناداری میان آنچه در دانشگاه آموزش داده میشود و مهارتهای مورد نیاز کارفرمایان مشاهده میشود.
۶۶ درصد دانشآموختگان دانشگاه فردوسی مشهد در رشته تحصیلی مرتبط شاغل هستند
دهقانیان گفت: نتایج پایش اشتغال نشان میدهد که از میان دانشآموختگان کارشناسی ارشد مورد بررسی، حدود ۸۰ درصد شاغل هستند، اما تنها ۶۶ درصد از کل پاسخدهندگان در مشاغلی فعالیت میکنند که با رشته تحصیلی آنان همخوانی دارد. به بیان دیگر، بخشی از فارغالتحصیلان یا بیکار هستند یا در مشاغلی غیرمرتبط با رشته تحصیلی خود فعالیت میکنند. همچنین میزان همخوانی رشته و شغل در گروههای مختلف تحصیلی متفاوت است، بهطوری که در برخی رشتههای فنی، مهندسی و هنر و معماری این همخوانی بسیار بالاتر از برخی رشتههای علوم پایه و علوم انسانی گزارش شده است.
وی با بیان اینکه گزارش «راهنمای انتخاب رشته ۱۴۰۴» جابویژن که بر پایه تحلیل بیش از ۵۰۰ هزار رزومه و دهها هزار نظرسنجی تهیه شده، اضافه کرد: این گزارش نشان میدهد که حدود ۶۰ درصد فارغالتحصیلان از انتخاب تحصیلی خود رضایت ندارند و مهمترین علت این نارضایتی، نه علاقه یا کیفیت آموزش، بلکه مسائل مرتبط با بازار کار، از جمله نبود فرصتهای شغلی مناسب و دشواری ورود به بازار کار است. این گزارش همچنین نشان میدهد افرادی که در مشاغل غیرمرتبط با رشته خود مشغول به کار هستند، حدود ۲.۵ برابر بیش از سایرین از انتخاب رشته خود احساس نارضایتی میکنند.
مدیر برنامه ریزی و توسعه آموزش دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره ریشه کلان شکاف نبود فرصتهای شغلی مناسب و دشواری ورود به بازار کار، اظهار کرد: در سطح کلان، ریشه این شکاف را میتوان در چند عامل دانست؛ توسعه نامتوازن ظرفیت پذیرش دانشگاهها، تغییر سریع نیازهای بازار کار، ضعف آموزش مهارتهای عملی و نرم و ارتباط محدود میان دانشگاه و صنعت. بسیاری از کارفرمایان امروز بیش از مدرک دانشگاهی، به مهارتهای کاربردی، تجربه عملی، توان حل مسئله و مهارتهای دیجیتال توجه میکنند؛ در حالی که بخش قابل توجهی از برنامههای درسی هنوز با این تحولات همگام نشدهاند.
وی با اشاره به اینکه نظام آموزش عالی ایران هنوز نتوانسته است بهطور کامل خود را با نیازهای متحول بازار کار تطبیق دهد، اظهار کرد: با این حال، مسئله صرفا کمبود شغل یا ضعف دانشگاه نیست، بلکه عدم هماهنگی میان سیاستهای آموزش عالی، نیازهای بخش خصوصی و روندهای آینده بازار کار است. کاهش این شکاف نیازمند بازنگری مستمر در برنامههای درسی، توسعه آموزشهای مهارتی، تقویت دورههای کارآموزی و افزایش تعامل دانشگاهها با صنعت و کسبوکارها است.
آموزش مهارتی باید «تقاضامحور» باشد نه «مهارتمحور»
دهقانیان با اشاره به اینکه افزایش سهم آموزش مهارتی به ۴۰ درصد میتواند به کاهش بیکاری فارغالتحصیلان کمک کند، اما بهتنهایی راهحل مسئله نیست، خاطرنشان کرد: دادههای گزارش جابویژن نشان میدهد که مهمترین عامل نارضایتی فارغالتحصیلان، «نبود بازار کار مناسب» و «عدم تسهیل ورود به بازار کار» است، نه صرفا محتوای آموزشی دانشگاهها. همچنین افرادی که در مشاغل غیرمرتبط با رشته تحصیلی خود فعالیت میکنند، حدود ۲.۵ برابر بیشتر از سایرین از انتخاب تحصیلی خود ناراضی هستند. این یافتهها نشان میدهد که هر اقدامی که احتمال اشتغال مرتبط را افزایش دهد، میتواند اثر مثبتی بر وضعیت فارغالتحصیلان داشته باشد.
وی ادامه داد: از این منظر، توسعه آموزشهای مهارتی یک گام مثبت است، زیرا فاصله میان آموزش و نیازهای واقعی کارفرمایان را کاهش میدهد و دانشجویان را با مهارتهای کاربردیتر وارد بازار کار میکند. بسیاری از بنگاهها امروز بیش از مدرک دانشگاهی، به توانایی انجام کار، تجربه عملی، مهارتهای دیجیتال، کار تیمی و حل مسئله توجه دارند. با این حال، تصور اینکه صرف افزایش سهم آموزش مهارتی به ۴۰ درصد بتواند مشکل بیکاری فارغالتحصیلان را حل کند، خوشبینانه است. اگر اقتصاد رشد کافی نداشته باشد، سرمایهگذاری جدید شکل نگیرد و فرصتهای شغلی ایجاد نشود، حتی فارغالتحصیلان ماهر نیز با محدودیت در جذب بازار کار مواجه خواهند شد.
مدیر برنامه ریزی و توسعه آموزش دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه آموزش مهارتی باید «تقاضامحور» باشدنه صرفا «مهارتمحور» گفت: به این معنا که مهارتهایی آموزش داده شوند که واقعا مورد نیاز صنایع و کسبوکارها هستند. در غیر این صورت ممکن است صرفا تعداد بیشتری نیروی دارای مهارت تربیت کنیم، بدون آنکه تقاضای کافی برای جذب آنها وجود داشته باشد.
دهقانیان در ادامه با اشاره به سه شرط اصلی موفقیت افزایش سهم آموزش مهارتی به ۴۰ درصد، تصریح کرد: ارتباط مستمر دانشگاه با صنعت، بهروزرسانی مهارتها براساس نیاز بازار و وجود رشد اقتصادی و فرصتهای شغلی کافی. تنها در این صورت است که آموزش مهارتی میتواند به کاهش معنادار بیکاری فارغالتحصیلان منجر شود.
وی اضافه کرد: اگرچه بخش قابل توجهی از دانشآموختگان وارد بازار کار شدهاند اما همچنان بخشی از آنان یا بیکار هستند یا در مشاغل غیرمرتبط با رشته تحصیلی خود فعالیت میکنند. همچنین میزان اشتغال و ارتباط شغل با رشته تحصیلی در گروههای آموزشی مختلف یکسان نیست و در برخی حوزههای فنی و مهندسی وضعیت مطلوبتر از برخی رشتههای دیگر است.
اقدامات آموزشی و ساختاری دانشگاه فردوسی مشهد برای کاهش بیکاری دانشآموختگان
مدیر برنامه ریزی و توسعه آموزش دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اقدامات دانشگاه فردوسی مشهد برای کاهش بیکاری دانشآموختگان و افزایش اشتغالپذیری آنان، اعلام کرد: مجموعهای از اقدامات آموزشی و ساختاری را در دستور کار قرار داده است. در سطح برنامههای درسی، مدیریت برنامهریزی و توسعه آموزش دانشگاه، بازنگری برنامههای درسی را مطابق آخرین مصوبات و ضوابط وزارت علوم در دست اجرا دارد. یکی از الزامات این بازنگری، گنجاندن «بسته دروس مهارتافزایی و اشتغالپذیری» در تمامی برنامههای کارشناسی است. این بسته شامل دروس کاربینی، کارآموزی، کارورزی و مهارتهای نرم شغلی و کارآفرینی است که با هدف افزایش آمادگی دانشجویان برای ورود به بازار کار طراحی شدهاند.
دهقانیان با بیان اینکه در حوزه ارتباط دانشگاه و صنعت نیز دانشگاه فردوسی مشهد از پیشگامان اجرای دورههای کارآموزی بلندمدت (کوآپ) در کشور بوده است، گفت: در این الگو، دانشجو دو تابستان و دو نیمسال تحصیلی را در محیط واقعی صنعت سپری میکند، مهارتهای حرفهای مورد نیاز را میآموزد و همزمان بهعنوان نیروی کار در شرکت فعالیت کرده و حقوق دریافت میکند. مزیت این طرح آن است که دانشجو ضمن حفظ وضعیت دانشجویی و بهرهمندی از امکانات دانشگاه، تجربه عملی ارزشمندی کسب میکند و مسیر ورود او به بازار کار هموارتر میشود.
وی با اشاره به اینکه در معاونت آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد، «مگاپروژه ارتقای توان اشتغالپذیری دانشجویان» در حال مطالعه و طراحی است، اظهار کرد: این طرح سه محور اصلی دارد؛ احراز و ارزیابی شایستگیهای دانشجویان، همآفرینی و بازطراحی برنامههای درسی با مشارکت صنعت و توانمندسازی اعضای هیئت علمی برای آموزش مبتنی بر مهارت و اشتغال. مطالعات این پروژه در حال انجام است و پیشبینی میشود نتایج آن در آینده نزدیک وارد مرحله اجرا شود.
مدیر برنامه ریزی و توسعه آموزش دانشگاه فردوسی مشهد اضافه کرد: ارتباط دانشگاه فردوسی مشهد با صنعت طی سالهای اخیر نسبت به گذشته تقویت شده و اقداماتی نظیر توسعه کارآموزیهای بلندمدت، بازنگری مهارتمحور برنامههای درسی و طراحی الگوهای جدید همکاری با صنعت در همین راستا انجام شده است. با این حال، همانند بسیاری از دانشگاههای کشور، هنوز ظرفیت قابل توجهی برای تعمیق این ارتباط و افزایش مشارکت کارفرمایان در فرایند آموزش و تربیت نیروی انسانی وجود دارد و برنامههای جدید دانشگاه نیز دقیقاً با هدف کاهش این فاصله طراحی شدهاند.
انتهای پیام
