کارشناسان کشاورزی با تأکید بر گذار از سموم شیمیایی به مدیریت بیولوژیک، گیاهان حشره‌خوار را از کالایی زینتی به ابزاری راهبردی در کشاورزی ارگانیک تبدیل کرده‌اند. پتانسیل بیوشیمیایی این گیاهان نه تنها امکان تولید آفت‌کش‌های ارگانیک و کاهش وابستگی به واردات را فراهم می‌کند، بلکه نمادی از تغییر رویکرد کشاورزی از «حذف آفات» به «ایجاد تعادل اکولوژیک» و دستیابی به کشاورزی پایدار است.

عرفان احمدی‌زاد، دانش‌آموخته کارشناسی مهندسی صنایع و فعال حوزه پرورش گیاهان حشره‌خوار در مازندران در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به فعالیت گلخانه‌ای خود در حوزه پرورش گل‌های گوشت خوار، اظهار کرد: گلخانه ما از سال ۱۳۹۹ احداث شده است و در فضایی به وسعت ۲۰۰ متر مربع فعالیت می‌کند.

از شیفتگی شخصی تا راه‌اندازی گلخانه تخصصی

احمدی‌زاد درباره انگیزه خود برای ورود به این حوزه، اظهار کرد: جذابیت و منحصربفرد بودن نحوه شکار حشرات و تنوع گونه‌ای بالا باعث شد این حوزه تخصصی را انتخاب کنم، این گیاهان در کشور جزو موارد کمیاب و کلکسیونی محسوب می‌شوند و همین ویژگی، انگیزه اصلی فعالیت من بود.

او با اشاره به شرایط اقلیمی بابل افزود: رطوبت بالای منطقه بابل برای بسیاری از گونه‌ها مزیت است، اما کنترل دقیق دما و نور همچنان ضروری است، ما در طول این سال‌ها موفق به آداپته‌سازی (سازگار کردن) گیاهان برای شرایط محیطی مختلف شده‌ایم؛ به‌طوری‌که برخلاف تصور عموم، ارقام تولیدی مجموعه ما قابلیت سازگاری با شرایط مختلف اقلیمی کشور را دارند و اکنون ۵ سال است که این گیاهان به سراسر ایران ارسال می‌شوند.

این کارآفرین تصریح کرد: در این مجموعه، حدود ۴۰ گونه مختلف از گیاهان حشره‌خوار نگهداری و پرورش داده می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به انواع ونوس حشره‌خوار و نپنتس‌های حشره‌خوار (کوزه‌ای) اشاره کرد.

وی درباره نقش این گیاهان در کنترل آفات گفت: در شرایط فعلی، گیاهان حشره‌خوار را نمی‌توان جایگزین کامل سموم شیمیایی دانست، این گیاهان بیشتر به عنوان یک ابزار کمکی در مدیریت آفات قابل استفاده هستند و می‌توانند جمعیت برخی حشرات مزاحم را کاهش دهند، اما توان کنترل کامل آفات در مقیاس کشاورزی را ندارند.

احمدی‌زاد با بیان اینکه این گیاهان شکار انتخابی ندارند، افزود: گیاهان گوشت‌خوار به طور کامل انتخابی عمل نمی‌کنند و هر حشره‌ای که در محدوده تله آن‌ها قرار گیرد، ممکن است شکار شود، با این حال، با جانمایی صحیح گیاهان و دور نگه داشتن آن‌ها از مناطق گرده‌افشانی، می‌توان این ریسک را تا حد زیادی کاهش داد.

این فعال حوزه گلخانه‌ای در ادامه به مزیت‌های این گیاهان اشاره کرد و گفت: مزیت اصلی گیاهان حشره‌خوار این است که بدون نیاز به سم و به صورت مداوم، تعدادی از حشرات را شکار می‌کنند، علاوه بر این، این گیاهان دارای جنبه آموزشی، پژوهشی و زیست‌محیطی نیز هستند، البته در مقایسه با کفشدوزک‌ها و سایر عوامل کنترل بیولوژیک، سرعت و قدرت آن‌ها در مهار آفات بسیار محدودتر است.

وی درباره صرفه اقتصادی استفاده گسترده از این گیاهان نیز تصریح کرد: در حال حاضر، استفاده از گیاهان گوشت‌خوار در مقیاس وسیع کشاورزی از نظر اقتصادی توجیه کافی ندارد، کاربرد اصلی آن‌ها بیشتر در گلخانه‌ها، فضاهای بسته، مجموعه‌های تحقیقاتی و مصارف خانگی است.

احمدی‌زاد خاطرنشان کرد: از شیره برخی از این گیاهان نیز در تولید قارچ‌کش‌های ارگانیک استفاده می‌شود که این موضوع می‌تواند زمینه‌ای برای پژوهش‌ها و کاربردهای جدیدتر در حوزه کشاورزی و تولیدات سالم باشد.

از جذابیت‌های کلکسیونی تا ظرفیت‌های بیولوژیک

وی یادآور شد: گیاهان حشره‌خوار که تا پیش از این بیشتر به‌عنوان گونه‌های زینتی و کمیاب شناخته می‌شدند، این روزها توجه علاقه‌مندان به حوزه محیط‌زیست، پژوهشگران و حتی فعالان حوزه کشاورزی ارگانیک را به خود جلب کرده‌اند.

احمدی‌زادتصریح کرد:این «شکارچیان سبز» ظرفیت‌های پنهانی در حوزه‌های آموزشی و زیست‌محیطی دارند.

ابزاری برای آموزش یا شکارچی آفات؟

این فعال حوزه کشاورزی با تأکید بر اینکه گیاهان حشره‌خوار جایگزین کامل سموم شیمیایی نیستند، تصریح کرد: بهترین راهکار در کشاورزی، استفاده ترکیبی از کنترل بیولوژیک، مدیریت محیط و در صورت لزوم مصرف حداقلی سموم است، هیچ روش واحدی پاسخگوی همه شرایط نیست.

وی ادامه داد: گونه‌هایی مثل دروزرا و ساراسنیا در شکار حشرات بسیار فعال هستند؛ حتی گونه‌های بزرگی از نپنتس نظیر نپنتس راجا توانایی شکار حشرات بزرگ و گاهی موجودات کوچک‌تر را دارند، با این حال، هنوز هیچ گونه‌ای به عنوان ابزار اصلی کنترل آفات در مقیاس وسیع کشاورزی معرفی نشده است.

احمدی‌زاد، مهم‌ترین کاربرد فعلی این گیاهان را ایجاد پیوند میان مردم و محیط‌ زیست برشمرد و بیان کرد: این گیاهان علاوه بر ارزش زینتی، ابزاری بسیار جذاب برای آموزش زیست‌شناسی و مبحث تکامل هستند.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

احمدی‌زاد درباره موانع پیش‌رو گفت: کمبود منابع علمی به زبان فارسی، محدودیت در واردات گونه‌های جدید، هزینه‌های بالای تجهیزات گلخانه‌ای و نبود حمایت‌های پژوهشی از جمله چالش‌های اصلی ماست.

وی با اشاره به برنامه‌های آینده خود اظهار کرد: تمرکز اصلی ما در حال حاضر بر تولید انبوه، جمع‌آوری گونه‌های خاص و ایجاد نژادهای جدید از طریق گرده‌افشانی مصنوعی است، توسعه صادرات و همکاری با مراکز علمی از اولویت‌های بعدی ماست، موفقیت در این کسب‌وکارهای نوآورانه، نیازمند صبر، تخصص و یادگیری مداوم است؛ چرا که اگرچه بازار این حوزه‌های خاص کوچک‌تر است، اما با پشتکار به فرصت‌های ارزشمندی تبدیل خواهد شد.

این کارآفرین نمونه بابلی گفت: اگرچه مطالعات متعددی درباره توانایی شکار حشرات توسط گیاهان گوشت‌خوار انجام شده، اما استفاده گسترده از آن‌ها در برنامه‌های ملی کشاورزی همچنان در مرحله پژوهش و فعالیت‌های نوآورانه قرار دارد و انتظار نمی‌رود در آینده نزدیک، جایگزین روش‌های متداول مدیریت آفات شوند.

از باتلاق‌های کارولینا تا تراریوم‌های ایرانی؛ نگاهی به پشت پرده تولید گیاهان حشره‌خوار

احمدی‌زاد با بیان اینکه بستر کشت این گیاهان با خاک معمولی متفاوت است، توضیح داد: خاستگاه اصلی این گونه‌ها مناطق باتلاقی کارولینای جنوبی و شمالی یا جنگل‌های مرطوب تایلند و اندونزی است، به همین دلیل، در ایران که بستر طبیعی مناسبی برای آن‌ها وجود ندارد، این گیاهان در گلدان و با استفاده از بسترهای کشت مخصوص تولید می‌شوند.

وی درباره نحوه نگهداری و آبیاری این گیاهان یادآور شد: نگهداری آن‌ها شباهت زیادی به گیاهان آپارتمانی دارد، با این تفاوت کلیدی که نیاز به سینی آبیاری دارند؛ یعنی گلدان باید به طور مداوم درون سینی حاوی آب قرار گیرد، همچنین، آبی که استفاده می‌شود باید TDS پایینی داشته باشد، مانند آب مقطر، آب کولر گازی یا آب دستگاه تصفیه، زیرا این گیاهان به املاح موجود در آب شهری حساس هستند.

بازار فروش، صادرات و برنامه‌های آینده

این فعال حوزه گلخانه با اشاره به اینکه تیم تولیدی آن‌ها در حال حاضر متشکل از دو نفر است که در فصول اوج تولید و ارسال، این تعداد افزایش می‌یابد، گفت: بازار فروش ما عمدتاً آنلاین است و از طریق وب‌سایت و اپلیکیشن‌های مجازی فعالیت می‌کنیم، با وجود شناخت نسبتاً محدود جامعه از این گیاهان، بازار فروش خوبی را تجربه می‌کنیم؛ چرا که هم خاص و هم جدید هستند.

وی افزود: تمام تلاش ما بر معرفی این گونه‌های جذاب به مردم و آموزش سازوکار شکار و تکامل آن‌ها، تا نحوه نگهداری در شرایط محیطی مختلف کشور است، علاوه بر این، در حال حاضر توسعه تراریوم‌های حشره‌خوار را نیز در دستور کار داریم.

احمدی‌زاد همچنین به ظرفیت‌های صادراتی این حوزه اشاره کرد و گفت: کشورهای همسایه مانند ترکیه، عراق و امارات متحده عربی علاقه‌مندی زیادی به این گیاهان نشان داده‌اند و پیام‌های متعددی برای صادرات دریافت کرده‌ایم، با این حال، سیاست‌های صادراتی گل و گیاه در کشور هنوز به طور کامل توسعه نیافته و ارزش‌گذاری کافی برای این نوع صادرات صورت نمی‌گیرد، در طول این مدت، تنها موفق به صادرات محدود به عراق شده‌ایم.

نگاهی به حمایت‌ها و توسعه پایدار

این تولیدکننده بومی با اشاره به اینکه تاکنون از تسهیلات خاصی استفاده نکرده‌اند، بیان کرد: به دلیل نوپا بودن این حوزه و شناخت محدود، جهاد کشاورزی نیز از طریق ما با این گیاهان آشنایی پیدا کرده است، سرمایه‌گذاری در پژوهش‌های مرتبط با کنترل بیولوژیک، حمایت از تولیدکنندگان تخصصی و توسعه مراکز تحقیقاتی، می‌تواند به کاهش وابستگی به سموم شیمیایی و توسعه کشاورزی پایدار کمک شایانی کند.

وی با اشاره به اینکه تنها تولید کننده این نوع گیاهان خاص در مازندران است خاطرنشان کرد: با رشد کشاورزی ارگانیک، نقش آموزشی و تحقیقاتی این گیاهان می‌تواند افزایش یابد، اما انتظار نمی‌رود در آینده نزدیک جایگزین روش‌های متداول مدیریت آفات شوند. با این حال، در حال حاضر حدود ۳ تا ۴ نفر در سراسر ایران به صورت تخصصی در این حوزه فعالیت می‌کنند که نشان‌دهنده پتانسیل رشد این صنعت نوپاست.

انتهای پیام