سیدشهرزاد کلانتری، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ضرورت توجه به سلامت روان در شرایط بحرانی، اظهار کرد: برای کنترل اضطراب و افزایش تابآوری، افراد باید میان موضوعاتی که تحت کنترل آنها قرار دارد و مواردی که خارج از کنترل آنهاست، تمایز قائل شوند.
وی با بیان اینکه نگرانیها به دو دسته مولد و غیرمولد تقسیم میشوند، افزود: نگرانیهای مولد به موضوعاتی مربوط میشوند که فرد میتواند برای آنها اقدام مؤثر انجام دهد و همین امر موجب انجام رفتارهای سازنده و کاهش آسیبها میشود. برای مثال، محدود کردن ترددهای غیرضروری، فاصله گرفتن از پنجرهها و انتخاب مکانهای امنتر از جمله اقداماتی است که میتواند در کاهش خطر مؤثر باشد.
کلانتری با اشاره به نگرانیهای غیرمولد، تصریح کرد: این نوع نگرانیها عمدتاً شامل افکار تکرارشوندهای است که با پرسشهایی مانند اگر چنین اتفاقی بیفتد چه میشود؟ همراه هستند، اما پاسخ مشخصی برای آنها وجود ندارد و افراد عملاً توانایی چندانی برای تغییر یا کنترل آنها ندارند.
این روانشناس با تأکید بر اهمیت شناسایی نوع نگرانیها، خاطرنشان کرد: افراد باید ابتدا مشخص کنند دقیقاً نگران چه چیزی هستند و سپس از خود بپرسند که آیا برای کاهش احتمال وقوع آن موضوع، اقدامی قابل انجام وجود دارد یا خیر. در صورتی که پاسخ مثبت باشد، باید از روش حل مسئله استفاده کرده و برای انجام اقدامات لازم برنامهریزی کنند.
او افزود: تهیه فهرستی از اقداماتی که میتوان برای رفع عامل نگرانی انجام داد، آغاز کردن کارهایی که در زمان حال امکان انجام آنها وجود دارد و برنامهریزی برای اقدامات آینده، موجب میشود افراد آمادگی ذهنی بیشتری داشته باشند و احساس کنترل بیشتری را تجربه کنند.
کلانتری ادامه داد: پس از انجام اقداماتی که در توان فرد است، باید این موضوع را پذیرفت که همه کارهای لازم انجام شده و سپس به سایر جنبههای زندگی پرداخت، چراکه استمرار نگرانی بدون اقدام عملی، تنها موجب فرسودگی روانی میشود.
وی با بیان اینکه در مورد نگرانیهای غیرمولد، نگرانی بیش از اندازه سودی نخواهد داشت، گفت: بخشی از اضطراب در شرایط بحرانی ناشی از ابهام و عدم قطعیت است. انسانها تمایل دارند نسبت به آینده اطمینان داشته باشند، اما در بسیاری از بحرانها این امکان وجود ندارد و همین مسئله به افزایش استرس منجر میشود.
این روانشناس افزود: افراد باید بپذیرند که نمیتوانند همه اتفاقات را کنترل کنند و به جای صرف انرژی برای موضوعات خارج از کنترل، بر حفظ سلامت جسم و روان خود و اعضای خانواده تمرکز داشته باشند.
او با اشاره به اینکه حتی در شرایط ابهام نیز انسانها در انتخاب نوع واکنش خود آزاد هستند، اظهار کرد: بهترین انتخاب در چنین شرایطی، مراقبت از خود و اعضای خانواده و تمرکز بر موضوعاتی است که در زمان حال وجود دارند، نه مشکلاتی که هنوز رخ ندادهاند.
کلانتری نسبت به پیگیری مداوم اخبار هشدار داد و گفت: جستوجوی مکرر اخبار در رسانهها و شبکههای مختلف، به ویژه زمانی که افراد نگران موضوع خاصی هستند، موجب میشود توجه آنها به اخبار منفی بیشتر جلب شده و احتمال وقوع آن رویدادها را بیش از اندازه واقعی برآورد کنند.
وی تأکید کرد: افراد باید میان «امکان» و «احتمال» تفاوت قائل شوند. اگرچه همواره امکان وقوع حوادث ناگوار وجود دارد، اما احتمال وقوع آنها در بسیاری از موارد پایین است و لازم است ارزیابیها بر پایه آمار و اطلاعات معتبر صورت گیرد.
این روانشناس یکی دیگر از راهکارهای کنترل اضطراب را اختصاص دادن «زمان نگرانی» اعلام و اظهار کرد: افراد میتوانند روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه را به نگرانیهای خود اختصاص دهند و هر زمان که افکار اضطرابآور به ذهنشان خطور کرد، آن را تا زمان تعیینشده به تعویق بیندازند. همچنین میتوانند در این زمان نگرانیهای خود را یادداشت کرده و مولد یا غیرمولد بودن آنها را مشخص کنند.
او درباره روش توجهبرگردانی نیز بیان کرد: ذهن انسان در یک زمان نمیتواند به دو موضوع مختلف تمرکز کند، بنابراین انجام فعالیتهای بدنی، ورزش، سرگرمیهای مورد علاقه، حل جدول و معما، حفظ اشعار یا تمرکز بر جزئیات محیط اطراف، میتواند به منحرف کردن ذهن از نگرانیها کمک کند.
کلانتری ادامه داد: تمرکز بر زمان حال و توجه به مناظر، صداها، بوها و سایر تجربیات حسی، موجب میشود افراد از اشتغال ذهنی نسبت به آینده فاصله بگیرند و آرامش بیشتری را تجربه کنند.
وی آرامسازی ذهن و بدن را از دیگر راهکارهای مؤثر در کاهش اضطراب دانست و افزود: تکرار جملات مثبت و اطمینانبخش مانند «من در امنیت هستم» و استفاده از تکنیکهایی مانند لمس اشیای اطراف، شستن دستها با آب سرد، آهسته راه رفتن و توجه به گامها یا تمرکز بر مزه و طعم غذاها، میتواند از بازتجربه آسیبهای روانی جلوگیری کند.
این روانشناس با اشاره به اهمیت حفظ ارتباطات اجتماعی، اظهار کرد: تجربه بحرانها و آسیبهای روانی ممکن است افراد را به سمت انزوا و کاهش تعاملات اجتماعی سوق دهد و همین مسئله زمینه تشدید افسردگی را فراهم کند. بنابراین حفظ ارتباط با خانواده، دوستان و انجام فعالیتهای مثبت و لذتبخش، نقش مهمی در حفظ سلامت روان دارد.
او خودمراقبتی را یکی از مهمترین عوامل افزایش تابآوری برشمرد و گفت: اختصاص زمانی برای استراحت، استفاده از تمرینهای تنفس عمیق، گفتوگو با دوستان و بهرهگیری از فعالیتهای معنوی و مذهبی از جمله اقداماتی است که به کاهش استرس کمک میکند.
کلانتری خاطرنشان کرد: افرادی که احساس فرسودگی، ناامیدی و درماندگی دارند، باید از خدمات تخصصی روانشناسان و روانپزشکان استفاده کنند و در صورت نیاز، از دریافت حمایتهای حرفهای غافل نشوند.
وی اتخاذ سبک زندگی سالم را از عوامل مؤثر در افزایش تابآوری دانست و گفت: خواب و تغذیه مناسب، تحرک بدنی کافی، اختصاص زمان به فعالیتهای تفریحی و مورد علاقه، معاشرت با دیگران و پرهیز از مصرف سیگار و سایر مواد آسیبرسان، میتواند نقش مهمی در ارتقاء سلامت جسم و روان و کاهش استرس داشته باشد.
انتهای پیام
