محمدرضا کنعانی شنبه ۳۰ خرداد در «دوره آموزشی توسعه ظرفیت، آمادگی و هماهنگی عملیاتی برای مدیریت موثر حریقهای احتمالی» از سلسله برنامههای مشارکتی سازمان جهانی یونسکو و سازمان حفاظت محیطزیست ایران که در مجتمع رفاهی شهید بهشتی سازمان بهزیستی در ساری، برگزار شد، از برگزاری این دورهها براساس استاندارد بینالمللی خبر داد و گفت: در پایان حریق الیت ارزیابی جامعی از افراد شرکتکننده در عملیات اطفا انجام شد و حاضران در این کارگاه، منتخبان برخوردار از بیشترین ظرفیت حفاظتی هستند که در حریق الیت موفق به دریافت گرید A شدند.
وی سیر آمادگی تا تابآوری را از ارکان استقرار نظام مدیریت موثر حریقهای احتمالی دانست و افزود: تغییراتی در جهان امروز رخ داده که مهمترین آنها تغییر اقلیم، عدمقطعیت، مخاطرات مرکب، برهمکنش بحرانها و شتاب تغییرات هستند. آمادگی برای دستیابی به نقطه استاندارد تابآوری، راهبردی برای کاهش این مخاطرات و مدیریت آنها در جهت تحقق اهداف حفاظت محیطزیست است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران از رویکرد نوین این سازمان در مدیریت حریق خبر داد و افزود: آمادگی، هماهنگی، پاسخ موثر، یادگیری و بهبود و تابآوری مسیر نوین ما برای خروج از حفاظت رویدادمحور به حفاظت ظرفیتمحور است.
کنعانی در ادامه به مفهوم معماری ظرفیت پرداخت و درباره آن گفت: ظرفیت، مفهومی تکبعدی نیست و حاصل برهمکنش چهار لایه انسان، نهاد، جامعه و حکمرانی است، از همافزایی این چهار لایه تابآوری شکل میگیرد.
وی آمادگی عملیاتی را مستلزم تجهیز، آموزش، تمرین، آمادگی، واکنش سریع و کنترل حادثه دانست و تاکید کرد: آمادگی در روز حادثه ایجاد نمیشود و موفقیت در میدان، مستلزم آمادگی عملیاتی پیش از حادثه است.
کنعانی با بیان این که محیطبانان نخستین حلقه پاسخ به حریق هستند، گفت: هماهنگی میان حلقههای اتصال ظرفیتها یک ضرورت و عامل تسریع در شکلگیری تصمیم واحد، پاسخ موثر و سرعت واکنش خواهدبود.
این مسئول خاطرنشان کرد: در این روند، مشاهده، گزارش، ارزیابی و اقدام و سرعت و کیفیت پاسخ اهمیت دارد.
مدیرکل حفاظت محیطزیست با اشاره به برگزاری دورههای کارگاهی EOC و ICS در هفتههای گذشته خاطرنشان کرد: در دوره سوم کارگاه با هدف انتقال علمی مباحث تخصصی به میدان عملیات به سر میبریم. چشمانداز ما پیشگیری، مقابله، توانمندسازی محیطبانان، آمادگی پاسگاهها، پاسخ موثر، تابآوری بیشتر و عملیات هماهنگ برای رسیدن به تابآوری است.
در مدیریت بحران هر ناظر بهتنهایی فرمانده ICS است
در ادامه، رضا آزادبخش، متخصص سیستمهای مدیریت و برنامهریزی به تبیین چگونگی تقویت مدیریت راهبردی شرایط برای پاسخ به حریقهای طبیعی در مازندران پرداخت.
آزادبخش بحران را زاده آشوب خواند و افزود: بحران همواره با عدمقطعیت همراه است، هر آنچه با عدمقطعیت بیشتری همراه باشد، بیشتر مستلزم آموزش و یادگیری است.
وی ادامه داد: در مواجه ناخواسته با بحران، موضوعاتی مانند مقابله و نحوه عملکرد در اطفاء به مدیریت آشوب کمک میکنند. هدف از برگزاری کارگاههای آموزشی ایجاد هماهنگی برای دسترسی به استاندارد رفتاری مشترک و همگن در سطح ملی است.
آزادبخش در ادامه از چالشهای حکمرانی در مدیریت حریق جنگلهای هیرکانی سخن گفت و بحران را تشریح کرد: بحران موقعیتی با عدمقطعیت بالا و تهدید جدی برای ارزشهای اساسی، تمامیت سیستم، ایمنی افراد یا اعتبار یک سازمان است که به تصمیمگیری فوری، کسری زمانی شدید و بیشتر فراتر از رویههای عادی نیاز دارد.
متخصص سیستمهای مدیریت نیاز به واکنشهای غیرروال، فوریت، عدمقطعیت و تهدید را مولفههای کلیدی بحران خواند و افزود: بحران یک حادثه نبوده و نقطه تلاقی مجموعهای درهم تنیده از تهدیدها، عدمقطعیت، تصمیمهای حساس و انتظارات ذینفعان متعدد است. وی ادامه داد: تنها پاسخ عملیاتی در میدان کافی نیست و به حکمرانی هماهنگِ واحد نیاز دارد. درصورت مدیریت نامناسب، بحران میتواند به نقطه انفجار یا همان ناکامی کامل منجر شود.
آزادبخش با بیان این که EOC و ICS دو رکن اصلی مدیریت شناخته میشوند، اظهار کرد: ICS عملیات را هدایت و EOC آن را پشتیبانی میکند و در برهمکنش این دو، جریان مستمر اطلاعات، درخواست منابع و تصمیمات اجرا میشود.
وی تاکید کرد: در مدیریت بحران هر ناظر بهتنهایی فرمانده ICS است.
آزادبخش در ادامه توزیع منابع در ساختار را برای حاضران تشریح کرد و گفت: در این حوزه EOC بهعنوان مرکز عملیات اضطراری منابع اطلاعاتی را مدیریت کرده و تصمیمسازی، هماهنگی و مدیریت اطلاعات را برعهده دارد. ICS نیز در جایگاه فرماندهی حادثه، منابع عملیاتی را مدیریت و عملیات میدانی را هدایت میکند.
در حریق اولویت حفظ جان است
رضا امیری مدرس و تسهیلگر میدانی اطفای حریق این کارگاه بود که برخی راهکارهای علمی شناخت، مدیریت و اطفای حریق را برای حاضران تبیین کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با تاکید بر لزوم تجهیز امکانات نیروی انسانی گفت: در حریق اولویت حفظ جان است. برای این امر، داشتن پوشش استاندارد یک ضرورت شمرده میشود چراکه بارها تنها به دلیل کمبود یا نبود لباس استاندارد شاهد از دست دادن نیروی انسانی بودیم.
امیری یکی از مهمترین دلایل طولانی شدن حریق را عدمپایش پس از اطفاء دانست و افزود: پس از اطفاء نیروها خسته شده و پایش مناطق اجرا نمیشود. بدون پایش کوچکترین جرقه یک بحران حریق جدید است.
وی خاطرنشان کرد: اطفای حریق یک موضوع مشارکتی است، در گروه یک نفر باید دیدهبان باشد تا باقی نیروها از خطر در امان بمانند. دیدهبان چشم گروه اطفا است.
شجاعت بدون دانش تاکتیکی به فاجعه ختم میشود
امید سجادیان، تسهیلگر توسعه محلی و مدیر پروژه مدیریت حریق و تابآوری اجتماعی- اقلیمی دیگر مدرس این دوره آموزشی بود.
سجادیان درباره توسعه ظرفیت، آمادگی و هماهنگی عملیاتی برای مدیریت موثر حریق احتمالی گفت: در منطقه زاگرس از سال ۹۸ درباره حریق اطلاعرسانی عمومی انجام میشود که متاسفانه تنها به فصل حریق محدود بوده و پس از آن تا فصل بعدی اقدام خاصی انجام نمیشود.
وی با تقدیر از اقدامات ادارهکل حفاظت محیطزیست استان مازندران در حریق الیت گفت: جای تقدیر دارد که پس از اطفاء، مساله حریق به فراموشی سپرده نشد و به یک موضوع جدی و قابلپیگیری علمی تبدیل شد.
این تسهیلگر خاطرنشان کرد: در مواجه با حریق، باید از رویکرد احساسی پرهیز و به رویکرد ساختارمند مراجعه کنیم.
سجادیان فوت ۲۵ نفر در آتشسوزی زاگرس را انگیزهای برای آموزش مدیریت علمی و عملیاتی حریق عنوان کرد و گفت: فقدان برنامهریزی مشخص، عملکرد احساسی و عدمساماندهی تیمهای تخصصی یادآور آن است که شجاعت بدون دانش تاکتیکی به فاجعه ختم میشود و برگزاری این دوره، تجهیز محیطبانان به سلاح دانش است.
وی با تاکید بر لزوم شناسایی محدوده جعرافیایی بحران اظهار کرد: تا زمانی که مقیاس فاجعه و توزیع مکانی را نشناسیم، استقرار منابع و واکنش سریع غیرممکن است.
این تسهیلگر عدممستندسازی، صنعت سیاه زغالگیری و تعرض و تخریب را انگیزههای پنهان ایجاد حریق بهویژه در زاگرس خواند و گفت: بدون شناسایی انگیزه، اطفاء همواره یک قدم از حریق عقب است.
وی یادآور شد: عدممستندسازی یکی از مهمترین موانع پیشگیری از حریق است. در منطقه زاگرس و جهرم، هیزم کورههای غیرمجاز زغالگیری از طریق آتش زدن تعمدی بلوطها تهیه و زغال آن از ۳۵۰ تا ۷۵۰ هزار تومان فروخته میشود. چرخه باطلی از شوتیها تا خریدار در شکلگیری آن نقش دارند. در تعرض و تخریب آتش زدن بقایای کشاورزی و زمینخواری انگیزه اصلی است.
سجادیان درباره دشوار بودن محیط عملیاتی در جنگلهای هیرکانی گفت: آتشسوزی شامل ۳ بخش پیشگیری، حریق و پس از حریق است. حریق در هر منطقه رفتارشناسی خود را دارد که بدون شناخت و دانش قابلمدیریت نیست. زیستبوم پیچیده، شیب زیاد و عدم دسترسی عملیات، از عوامل دشواری اطفاء در جنگلهای هیرکانی هستند.
وی در بخشی از سخنان خود به موضوع مدیریت آتشسوزی اشاره کرد و افزود: حرارت، سوخت و اکسیژن سه ضلع حریق هستند. در میدان نبرد باز، نمیتوان اکسیژن را حذف کرد و تمام تمرکز باید روی کاهش حرارت و قطع سوخت باشد.
سجادیان تاکید کرد: عموما ما به اطفاء فکر میکنیم و از مساله خاموش شدن بهعنوان مرحله سوم اطفای حریق غافل میمانیم، باید بتوانیم آتش را مهار، سپس کنترل و در آخر خاموش کنیم.
انتهای پیام
