حجتالاسلام والمسلمین مهدی عبادی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: پیامهای عاشورا را میتوان در دو بعد کلی «دروندینی» و «بروندینی» خلاصه کرد؛ هر یک از این دو بعد، مصداق اصلی و اثرگذاری ویژه خود را دارد.
وی با بیان اینکه پیام اصلی عاشورا در بعد دروندینی «عبودیت و بندگی در راه خدا» است، بیان کرد: امام حسین(ع) جهاد فی سبیلالله را برای اصلاح امور امت جدّشان پیامبر مکرم اسلام (ص) و بر پایه امر به معروف و نهی از منکر آغاز کردند؛ جهادی که محدود به همان روزگار نماند و تا امروز دامنه و آثار آن ادامه یافته است. بسیاری از نقاط روشن بصیرت دینی جامعه، مدیون همان جهاد تبیین و روشنگری امام حسین (ع) است.
این استادیار دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، افزود: آنچه در عاشورا رخ داد، پیش از هر چیز «جهاد تبیین» بود؛ جهادی برای همه عصرها و نسلها، نه فقط برای مردمان حاضر در صحنه حادثه. حرکت عاشورا قله عبودیت را در همه ابعاد نشان میدهد و مصادیق آن را میتوان در رفتار و سیره امام حسین (ع) و یاران ایشان مشاهده کرد.
عبادی به بعد بروندینی عاشورا اشاره و اظهار کرد: پیام اصلی عاشورا در این بعد «حریت» و آزادگی است. امام حسین (ع) در مواجهه با دشمنان فرمودند: «اگر دین ندارید، لااقل آزاده باشید.» این سخن، صرفاً خطاب به یک گروه در یک زمان خاص نبود بلکه پیامی برای همه دشمنان دین خدا و همه مستکبران در تمام اعصار است؛ پیامی که بر بیداری فطرت انسانی و وجدان اخلاقی تأکید دارد.
وی توضیح داد: گاهی انسان بر اساس اخلاق دینی، برخی رفتارها را رعایت میکند اما گاهی لازم است بر پایه اصالت فطرت و حقیقت انسانیت رفتار کند. امام حسین (ع) نیز با همین هدف وارد میدان شدند تا وجدانهای خفته را بیدار کنند. اگر انسان به فطرت خود مراجعه کند، درمییابد که باید دستکم بر اساس انسانیت، اخلاق و انصاف رفتار کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به حضور حضرت علیاصغر(ع) در صحنه عاشورا، تصریح کرد: امام حسین(ع) کودک شیرخوار خود را در کربلا آوردند تا حجت حریت، انسانیت و وجدان را بر همگان تمام کنند. در اینجا دیگر مسئله صرفاً دینداری نیست؛ مسئله انسانمداری است. هر وجدان بیداری میفهمد که کودککشی و جنایت علیه بیگناهان، جنایتی جنگی و ضدانسانی است؛ مصادیق چنین جنایاتی را امروز نیز در جهان معاصر میتوان مشاهده کرد.
روضههای اباعبداللهالحسین(ع)؛ صحنه انتقال روحیه مقاومت و جانفدایی در مسیر الهی
وی در پاسخ به این پرسش که چگونه فرهنگ عاشورا میتواند روحیه استقامت را در مردم تقویت کند، اظهار کرد: اگر درس اصلی عاشورا، یعنی پایداری در راه دین خدا حتی به قیمت گذشتن از جان و همه عزیزان، بهدرستی فهم و در جامعه بازخوانی شود، روحیه استقامت در مردم تقویت خواهد شد. حقیقت روضههای اباعبداللهالحسین (ع) نیز همین است؛ روضه، صحنه انتقال روحیه صبر، مقاومت و جانفدایی در مسیر الهی است و این معنا هر شب محرم در مجالس عزاداری تکرار میشود.
عبادی به نقش آموزههای عاشورا در حفظ عزت فردی و اجتماعی پرداخت و گفت: در زندگی فردی و اجتماعی، اصل مهمی به نام «عزت» وجود دارد، اما این عزت در منطق قرآن و عاشورا، ریشه در خداوند دارد. قرآن میفرماید: «قُل لِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعًا»؛ یعنی همه عزت از آنِ خداست. همچنین در آیات دیگر آمده است: «تُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ»؛ عزت و ذلت به اراده الهی است. به گفته او، اگر انسان بداند که پایداری در راه خدا، عهدی است که خداوند بر عهده او گذاشته، در آن صورت عزت نیز نصیبش خواهد شد.
وی با استناد به آیه «أَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ»، خاطرنشان کرد: انسان باید به عهد الهی وفا کند تا خداوند نیز به عهد خود وفا نماید. این عهد همان پایداری در مسیر حق و مقاومت در برابر باطل است. بنابراین، عزت حقیقی از مسیر خدامحوری و وفاداری به عهد الهی حاصل میشود.
عبادی خاطرنشان کرد: ماهیت حرکت امام حسین (ع) ماهیتی مبتنی بر انسانیت، وجدان و بیداری وجدانهای خفته است. از این رو، هرکس به وجدان و انسانیت خود رجوع کند، پیام عاشورا را درک خواهد کرد. به همین دلیل است که امروز در قلب آمریکا، کشورهای غربی و حتی در بخشهایی از شرق، هر سال ندای «لبیک یا حسین» در محرم و عاشورا طنینانداز میشود؛ زیرا حرکت امام حسین (ع) با وجدان بیدار تاریخ هماهنگ است و الهامبخش انسانهای آزاده در سراسر جهان.
این استادیار دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه «هیهات منا الذله» فریاد آزادیخواهی است که میگوید عزت و ذلت در دست خداست و هر مکتب غیرالهی، در نهایت به ذلت میانجامد، تاکید کرد: مبنای حرکت حسینی خدامحوری و عبودیت خداوند متعال است؛ از این رو پیروان این راه زیر بار ذلت نمیروند و در مسیر عزت الهی حرکت میکنند. این عزت زمانی محقق میشود که انسان زیر پرچم خدا و اهلبیت (ع) قرار بگیرد و به ریسمان الهی چنگ بزند؛ چنانکه قرآن میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا».
وی افزود: اگر انسان زیر بار مکتبهای غیرالهی و زیر خیمه مخلوقی مانند خود برود، طبیعتاً در معرض ذلت قرار میگیرد؛ اما در پرتو خدامحوری، کرامت انسانی تأمین خواهد شد. ایران امروز نمادی از پرچم «هیهات منا الذله» امام حسین (ع) است، البته نهفقط ایرانیها بلکه بسیاری از برادران ایمانی در عراق، سوریه، لبنان، یمن، بحرین، افغانستان و حتی بیرون از مرزهای خاورمیانه نیز ذیل این پرچم گرد آمدهاند و این نشان میدهد که فرهنگ مقاومت، مرزهای جغرافیایی را درنوردیده است.
نهادینه کردن مفاهیم عاشورایی برای نسل جوان به کمک ابزارهای نوین و بهروز
عبادی درباره چگونگی نهادینه کردن مفاهیم عاشورایی در میان نسل جوان، گفت: عاشورا با شور و جذبهای که دارد، همه را به سمت خود میکشد و همین شور، نخستین گام در ترویج فرهنگ عاشوراست. اما در مرحله بعد، باید این مفاهیم در عرصههای مختلف جهاد تبیین، بهصورت درست و متناسب با زبان روز توضیح داده شود. به گفته او، نسل جوان امروز ذائقهای همراه با فناوریها و ابزارهای نوین دارد و باید مفاهیم عاشورا را با همان ابزارها و زبان برایشان عرضه کرد.
وی تصریح کرد: نسل جوان امروز از نظر وجدان و انسانیت با نسلهای گذشته تفاوتی ندارد اما ابزارهایش بهروز شده است؛ بنابراین باید با ابزار خودش با او سخن گفت. گاهی شیوههای سنتی در انتقال مفاهیم برای جوان امروز کافی نیست و باید از ظرفیت رسانه، فضای مجازی و روشهای نو نیز در این زمینه بهره برد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد به تأثیر آموزههای عاشورا در مقابله با ظلم و بیعدالتی اشاره کرد و گفت: مهمترین درس امام حسین (ع) این است که در برابر ظلم باید ایستاد و ظلم را به هیچ وجه نباید پذیرفت یا با آن مصالحه کرد. حتی اگر انسان از نظر ظاهری در ضعف و استضعاف قرار گرفته باشد، باز هم نباید زیر بار ذلت برود. علاوه بر اینها، مبارزه با بیعدالتی هم در سطح کلان جامعه جهانی و هم در سطح مسائل جزئی و داخلی دارای اهمیت است.
عبادی تأکید کرد: کسانی که حقیقتاً از اصحاب امام حسین (ع) هستند، نهتنها خودشان مرتکب ظلم نمیشوند بلکه با هر نوع ظلمی در اطراف خود نیز مقابله میکنند. نخستین وظیفه انسان این است که مراقب باشد از او هیچ ظلمی حتی در حد جزئی سر نزند همچنین در برابر ظلم دیگران نیز بیتفاوت نباشد؛ اگر ظلمی رخ داد، باید با امر به معروف و نهی از منکر در برابر آن ایستاد و از مظلوم دفاع کرد.
انتهای پیام
