به گزارش ایسنا، از پایهگذاری فیزیک مدرن گرفته تا دگرگونی در اکتشافات فضایی و هندسه، این پنج زن پیشگام با غلبه بر موانع، دستاوردهایی داشتند که مسیر علم و ریاضیات را تغییر داد.
امی نوتر (Emmy Noether)
امی نوتر که در سال ۱۸۸۲ در ارلانگن آلمان متولد شد، به طور گسترده به عنوان یکی از تاثیرگذارترین ریاضیدانان تاریخ شناخته میشود. به گزارش نیویورک تایمز، آلبرت اینشتین او را به عنوان «برجستهترین» و «خلاقترین» ریاضیدان زن زمان خود توصیف کرده است.
او که بیشتر برای توسعه «قضیه نوتر» شناخته میشود، پیوندی بنیادین بین تقارن در طبیعت و قوانین بقا (مانند انرژی و تکانه) برقرار کرد. این دستاورد بزرگ به سنگ بنای فیزیک مدرن تبدیل شد و درک دانشمندان را از نظریه نسبیت اینشتین عمیقتر کرد.
او در سنین جوانی به این رشته علاقهمند شد، اما با موانعی روبهرو شد؛ چرا که زنان در آن زمان تا حد زیادی از تحصیلات عالی در آلمان محروم بودند. او در ابتدا به عنوان مستمع آزاد در کلاسهای دانشگاه شرکت کرد و سپس مدرک دکتری خود را از دانشگاه ارلانگن دریافت کرد و به دومین زنی در آلمان تبدیل شد که دکتری ریاضیات میگیرد.
استعداد او تحسین ریاضیدانان برجستهای چون دیوید هیلبرت و فلیکس کلاین را برانگیخت. در سال ۱۹۱۵، او به موسسه ریاضیات در دانشگاه گوتینگن پیوست که یکی از مراکز پیشرو ریاضیات در جهان بود؛ جایی که او با هیلبرت و کلاین روی پرسشهای ریاضی برخاسته از نظریه نسبیت عام اینشتین کار کرد.
هنگامی که مسئولان دانشگاه به دلیل زن بودن با انتصاب او مخالفت کردند، هیلبرت از نامزدی او دفاع کرد و گفت: من نمیبینم که جنسیت داوطلب دلیلی علیه او باشد. هر چه باشد، ما یک دانشگاه هستیم!
او با وجود ارائه تحقیقات پیشگامانه، سالها بدون حقوق یا عنوان رسمی آکادمیک تدریس کرد. فراتر از قضیه نوتر، او با کارهای پیشگامانه در نظریه حلقهها، نظریه گروهها و نظریه اعداد، جبر انتزاعی را متحول کرد و به یکپارچهسازی چندین شاخه از ریاضیات کمک کرد.
او بعدها با حمایت اینشتین، کرسی استادی را در کالج برین ماور (Bryn Mawr) در پنسیلوانیا به دست آورد، جایی که به گفته خودش بیش از آلمان مورد تقدیر قرار گرفت. با این حال، تنها ۱۸ ماه پس از ورود به ایالات متحده، نوتر به دلیل کیست تخمدان تحت عمل جراحی قرار گرفت و در سال ۱۹۳۵ در سن ۵۳ سالگی درگذشت.
کاترین جانسون (Katherine Johnson)
جانسون که در سال ۱۹۱۸ در وایت سالفور اسپرینگز در ویرجینیای غربی متولد شد، با محاسباتی که فضانوردان را به مدار زمین هدایت کرد و از ماموریتهای ماه پشتیبانی کرد، به تحقق برخی از مهمترین ماموریتهای فضایی اولیه ناسا کمک کرد.
او که یک کودک نابغه بود، در سن ۱۳ سالگی وارد دبیرستان شد و در ۱۸ سالگی با بالاترین رتبه دانشگاهی از کالج ایالتی ویرجینیای غربی فارغالتحصیل شد. در سال ۱۹۳۹، او یکی از اولین دانشجویان سیاهپوستی شد که برای یکپارچهسازی (رفع تبعیض نژادی) به برنامه تحصیلات تکمیلی دانشگاه ویرجینیای غربی انتخاب شدند.
جانسون در سال ۱۹۵۳ به کمیته رایزنی ملی هوانوردی آمریکا (NACA) پیوست و در واحد تفکیکشده «محاسبات منطقه غربی» مشغول به کار شد. او در میان «رایانههای انسانی» مشهور ناسا بود؛ ریاضیدانانی که پیش از استفاده گسترده از رایانههای الکترونیکی، محاسبات پیچیده را با دست انجام میدادند.
تخصص او به سرعت جایگاهی را در «گروه ضربت فضایی» این آژانس برای او به ارمغان آورد. او در سال ۱۹۶۱ روی ماموریت «فریدام ۷» آلن شپرد که اولین پرواز فضایی سرنشیندار آمریکا بود، کار کرد و سال بعد به تایید محاسبات مداری ماموریت «فرندشیپ ۷» جان گلن که اولین ماموریت سرنشیندار ایالات متحده برای گردش در مدار زمین بود نیز کمک کرد.
اگرچه رایانههای الکترونیکی محاسبات پرواز را تولید کرده بودند، اما فضانوردان همچنان در تکیه کامل به ماشینهای جدید محتاط بودند. به گزارش ناسا، گلن قبل از پرتاب از مهندسان خواست که «آن دختر» یعنی جانسون را بیاورند تا اعداد را به صورت دستی تایید کند. جانسون بعدها به یاد میآورد که گلن گفته بود: اگر او بگوید اعداد خوب هستند، من آماده رفتنم.
کار او بعدها با کمک به همگامسازی ماهنشین با کپسول فرماندهی که در مدار ماه میچرخید، به برنامه آپولو کمک کرد. او در طول ۳۳ سال فعالیت حرفهای خود در ناسا، روی برنامه شاتلهای فضایی و ماهوارههای دایرهای نظارت بر زمین نیز کار کرد و در عین حال نویسنده یا همکار در نگارش ۲۶ گزارش پژوهشی بود.
جانسون در سال ۱۹۸۶ بازنشسته شد. در سال ۲۰۱۵، او مدال آزادی ریاست جمهوری را از باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا دریافت کرد. دستاوردهای او بعدها از طریق فیلم «ارقام پنهان» (Hidden Figures) در سال ۲۰۱۶ که به برجستهسازی مشارکتهای ریاضیدانان زن سیاهپوست در برنامه فضایی ایالات متحده میپرداخت، به گوش مخاطبان جهانی رسید.
جانسون در روز ۲۴ فوریه سال۲۰۲۰ در سن ۱۰۱ سالگی درگذشت. جیمز برایدنستاین، مدیر وقت ناسا گفت: خانواده ناسا از شنیدن این خبر که کاترین جانسون امروز صبح در ۱۰۱ سالگی درگذشت، اندوهگین است. او یک قهرمان آمریکایی بود و میراث پیشگامانه او هرگز فراموش نخواهد شد.
کاتلین موراوتز (Cathleen Morawetz)
کاتلین موراوتز که در سال ۱۹۲۳ در تورنتو کانادا متولد شد، تحت تاثیر پدرش، جان لایتون سینگ که فیزیکدان و ریاضیدان بود، خیلی زود به ریاضیات علاقهمند شد و بعدها مدرک دکتری خود را از دانشگاه نیویورک زیر نظر ریاضیدان نامدار، ریچارد کورانت دریافت کرد. او بیشتر دوران حرفهای خود را در موسسه علوم ریاضی کورانت در دانشگاه نیویورک گذراند و در سال ۱۹۸۴ به اولین مدیر زن این موسسه تبدیل شد.
بخش عمدهای از تحقیقات او بر درک چگونگی رفتار موجها، از صدا و نور گرفته تا جریان هوا در اطراف هواپیما، متمرکز بود. کار او به دانشمندان کمک کرد تا بهتر درک کنند که امواج چگونه پیرامون اجسام حرکت میکنند و به مرور زمان پراکنده میشوند؛ امری که منجر به پیشرفتهایی در آیرودینامیک، آکوستیک و اپتیک شد.
از جمله تاثیرگذارترین دستاوردهای او، تحقیقی بود که نشان میداد بالهای هواپیما نمیتوانند امواج ضربهای را در شرایط دنیای واقعی به طور کامل حذف کنند؛ این کشف به مهندسان کمک کرد تا طرحهایی را توسعه دهند که به جای حذف، اثرات این امواج را به حداقل برسانند.
موراوتز همچنین یک مربی دلسوز برای ریاضیدانان جوان و حامی زنان در علم بود. در سال ۱۹۹۸، او نخستین ریاضیدان زنی شد که مدال ملی علوم که بالاترین افتخار علمی در ایالات متحده است را دریافت کرد. او همچنین از سوی انجمن زنان در علم به عنوان «دانشمند زن برجسته» معرفی شد، به عنوان رئیس انجمن زنان در ریاضیات خدمت کرد و برنده بورسیه گوگنهایم شد. او در سال ۲۰۱۷ در سن ۹۴ سالگی در منهتن نیویورک درگذشت.
کارن اولنبک (Karen Uhlenbeck)
در سال ۲۰۱۹، اولنبک به اولین و تنها زنی تبدیل شد که جایزه آبل را دریافت کرد. تحقیقات او روی معادلات هندسی و «نظریه پیمانهای» (Gauge Theory) به پیشرفت ریاضیات و فیزیک نظری کمک کرد و در رشتههایی از جمله فیزیک ذرات و نظریه ریسمان تاثیرگذار بود. به گزارش سیبیاس نیوز، کمیته جایزه آبل او را به خاطر «دستاوردهای پیشگامانهاش در معادلات دیفرانسیل جزئی هندسی، نظریه پیمانهای و سیستمهای انتگرالپذیر و به خاطر تاثیر بنیادین کار او بر آنالیز، هندسه و فیزیک ریاضی، شایسته تقدیر دانست.
هانس مونته-کاس، رئیس کمیته آبل گفت که کار او «چشمانداز ریاضی را به طرز چشمگیری تغییر داده است».
او که در سال ۱۹۴۲ در کلیولند اوهایو متولد شد، در کودکی عشق به مطالعه را در خود پرورش داد که همین امر جرقهای برای علاقهمندی او به علم و ریاضیات شد. او بعدها در موسسه کورانت دانشگاه نیویورک تحصیل کرد و در سال ۱۹۶۸ مدرک دکتری خود را از دانشگاه براندیس گرفت.
به گزارش بنیاد مدالهای ملی علم و فناوری، اولنبک پس از دریافت دکتری در دانشگاههای امآیتی (MIT) و برکلی کالیفرنیا تدریس کرد، اما برای استخدام به عنوان عضو هیئت علمی تماموقت با موانع بسیاری مواجه شد. به او گفته شده بود که مردم زنان را استخدام نمیکنند، زنان باید به خانه بروند و بچه بیاورند. او در این باره میگوید: بنابراین مکانهایی که علاقهمند به استخدام همسرم بودند مانند موسسه فناوری ماساچوست، استنفورد و پرینستون تمایلی به استخدام من نداشتند.
با وجود آن چالشها، او یک شغل پژوهشی برجسته را پایهگذاری کرد. او در سال ۱۹۸۳ برنده جایزه نبوغ مکآرتور شد و در سال ۱۹۸۷ به عنوان استاد به دانشگاه تگزاس در آستین پیوست و بیش از سه دهه در آنجا ماند.
اولنبک فراتر از پژوهشهایش، یکی از حامیان برجسته زنان در ریاضیات و علم بوده است. او به راهاندازی برنامههایی کمک کرد که برای حمایت از ریاضیدانان زن و تشویق جوانان به دنبال کردن مشاغل در این رشته طراحی شدهاند.
اما در میان این فهرست پنجگانه، انتخاب پایانی وبسایت «ویاناکسپرس» برای ما ایرانیان غرورآفرین و در عین حال تاملبرانگیز است؛ نابغهای از ایران که نامش با بالاترین افتخارات ریاضی جهان گره خورده و گزارش این رسانه بینالمللی بدون ذکر نام و میراث ماندگار او کامل نمیشد.
مریم میرزاخانی (Maryam Mirzakhani)
مریم میرزاخانی در سال ۲۰۱۴ به نخستین زن و نخستین ایرانی برنده مدال فیلدز تبدیل شد و سدی را شکست که از زمان تاسیس این جایزه در نزدیک به هشت دهه قبل از آن، پابرجا بود.
مدال فیلدز که اغلب به عنوان بالاترین افتخار در ریاضیات برای محققان جوان توصیف میشود، هر چهار سال یکبار از سوی اتحادیه بینالمللی ریاضیات (IMU) به حداکثر چهار ریاضیدان زیر ۴۰ سال اهدا میشود. قبل از پیروزی میرزاخانی، تمامی ۵۲ برنده قبلی مرد بودند.
اتحادیه بینالمللی ریاضیات اعلام کرد که او این جایزه را به خاطر خدمات برجستهاش در درک دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضاهای پیمانهای آنها دریافت کرده است. تمرکز کار او بر هندسه و سیستمهای دینامیکی، به ویژه ویژگیها و تقارنهای سطوح منحنی مانند کرهها و اشکال شبیه به دونات بود. یافتههای او اگرچه نظری بودند، اما در فیزیک و نظریه میدانهای کوانتومی نیز کاربرد دارند.
اینگرید دوبوشی، رئیس سابق اتحادیه بینالمللی ریاضیات در سال ۲۰۱۷ به ساینتیفیک امریکن گفت: این اتفاقی بود که باید رخ میداد. زنان ریاضیدان جوان و فوقالعادهای وجود دارند. آنها بارها و بارها در لیست نهایی و بسیار محدود قرار گرفته بودند، اما تا آن زمان این اتفاق نیفتاده بود. من بسیار بسیار خوشحال بودم که این رویداد در دوره مسئولیت من رخ داد.
میرزاخانی که در روز ۲۲ اردیبهشت سال ۱۳۵۶ (۱۲ مه ۱۹۷۷) در تهران متولد شد، در ابتدا رویای نویسنده شدن را در سر میپروراند، اما در دوران دبیرستان به ریاضیات علاقهمند شد. او در ادامه، در المپیادهای جهانی ریاضی در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ مدال طلا کسب کرد و در مسابقات سال ۱۹۹۵ نمره کامل را به دست آورد.
میرزاخانی پس از دریافت مدرک کارشناسی خود از دانشگاه صنعتی شریف در ایران، دوره دکتری خود را در دانشگاه هاروارد به پایان رساند؛ جایی که تحقیقات پیشگامانهای در هندسه انجام داد. او بعدها در دانشگاه پرینستون تدریس کرد و سپس در سال ۲۰۰۸ به دانشگاه استنفورد پیوست.
میرزاخانی که به رویکرد صبورانه و روشمندش در حل مسائل دشوار ریاضی شناخته میشد، به خاطر تحقیقاتی که درک ساختارهای هندسی و فضاهای منحنی را گسترش داد، شهرت بینالمللی به دست آورد.
دستاوردهای او کمک کرد تا وی به عنوان یکی از پیشروترین ریاضیدانان نسل خود شناخته شود. میرزاخانی همچنان در حال پیشبرد تحقیقات جدید بود که در روز ۲۶ تیر ۱۳۹۶ (۱۷ ژوئیه ۲۰۱۷) در سن ۴۰ سالگی بر اثر بیماری سرطان درگذشت. او تا مدت کوتاهی قبل از مرگش به کار خود ادامه داد. از او همسرش، یان وندراک و دخترشان، آناهیتا به یادگار ماندهاند.
انتهای پیام
