عملیات غافلگیرکننده «والفجر ۸» و تصرف شهر استراتژیک فاو توسط رزمندگان اسلام، توازن سیاسی-نظامی را به نفع جمهوری اسلامی ایران بر هم زد. این موفقیت بزرگ، رژیم عراق را به اتخاذ شیوهای جدید واداشت و این استراتژی را پس از اشغال مهران، «دفاع متحرک» نامگذاری کرد.
عراق میکوشید با ادامه عملیاتهای خود، نقاط دیگری را تصرف کند. ادامه چنین وضعیتی میتوانست عواقب وخیمی را هم از بُعد نظامی و هم از بُعد سیاسی برای جمهوری اسلامی ایران به دنبال داشته باشد. بر همین اساس، برای مقابله با حرکت جدید عراق، انجام عملیات برای آزادسازی شهر مهران و ارتفاعات آن در دستور کار قرار گرفت.
حمله عراق به مهران؛ نقطهعطف استراتژی دفاع متحرک
ارتش عراق، ساعت یک بامداد ۲۷ اردیبهشتماه ۱۳۶۵ در منطقه مهران دست به تهاجم زد و شهر و حومه آن و برخی از ارتفاعات منطقه را تصرف کرد. در این زمان واحدهای ارتشی، مرکب از ۶ گردان پیاده و دو گردان زرهی، مسئولیت خطوط پدافندی را در این منطقه بر عهده داشت و نیروهای سپاه نیز پشتیبانی از این منطقه را به طور کامل بر عهده نگرفته بود.
با اشغال مهران، استحکامات و موانع متعددی توسط دشمن ایجاد شد. در محور شمالی (جاده ایلام - مهران و باغ کشاورزی) هفت ردیف مین همراه با کانال و بیش از پنج ردیف سیمخاردار رشتهای وجود داشت. در محور میانی (حد فاصل رودخانه گاوی و جاده دهلران - مهران) به لحاظ کوهستانی بودن منطقه، استحکامات نسبتاً ضعیف بود و در محور جنوبی (ارتفاعات قلاویزان) سنگرهای کمین و در بعضی شیارها، یک ردیف سیمخاردار و مین قرار داشت.
اهداف و طرح عملیات کربلای ۱
بازپسگیری شهر مهران و سلسله ارتفاعات قلاویزان و دستیابی به مرز و تأمین کل منطقه، از اهداف اصلی این عملیات بود.
منطقه عملیاتی از جنوب به ارتفاعات قلاویزان، از شمال به ارتفاعات نمهکلان کوچک، از غرب به امتداد غربی ارتفاعات قلاویزان و پاسگاه مرزی بهرانآباد و از شرق به جاده مهران-دهلران منتهی میشد.
طرح عملیات در سه مرحله طراحی شد مرحله اول شامل تأمین ارتفاعات قلاویزان ایران تا روستای امامزاده سیدحسن، مرحله دوم شامل تأمین ارتفاعات «جبلحمرین» تا «شیار مگ سوخته» و در امتداد آن، تأمین روستاهای بهین، بهروزان و هرمزآباد و مرحله سوم برای تصرف خاکریز عملیات والفجر ۳، روستای فرخآباد تا زیر ارتفاعات ۲۲۳ قلاویزان طراحی شده بود.
استعداد دشمن و قوای خودی
منطقه مورد نظر برای عملیات، تحت مسئولیت «لشکر ۱۷» زرهی از سپاه دوم عراق بود. با شروع عملیات، یگانهای متعددی از جمله تیپهای گارد ریاستجمهوری، نیروهای ویژه و کماندویی به کمک آن شتافتند.
در مقابل، «قرارگاه نجف» هدایت نیروهای خودی را بر عهده داشت. لشکرهای ۲۷ محمد رسول الله (ص)، ۱۷ علیابنابیطالب (ع)، ۵ نصر، ۲۵ کربلا، ۱۰ سیدالشهدا (ع)، ۴۱ ثارالله (ع) و تیپهای مستقل متعددی در این عملیات حضور داشتند.
شرح عملیات؛ شش روز نبرد بیوقفه
مرحله اول عملیات در ساعت ۲۲:۳۰ روز ۹ تیرماه ۱۳۶۵ با رمز «یا ابوالفضلالعباس ادرکنی» آغاز شد، نیروهای خودی در اغلب محورها خطوط دشمن را شکسته و تا قبل از روشنایی صبح، ضمن انهدام بیش از ۱۰ گردان پیاده عراق، اهداف مرحله اول و قسمتی از مرحله دوم عملیات را به تصرف درآوردند.
ساعاتی بعد، دشمن با بهکارگیری نیروهای احتیاط خود به محور امامزاده سیدحسن پاتک کرد که با مقابله قوای خودی خنثی شد. یگانهای خودی با مشاهده از همگسیختگی نیروهای دشمن، عملیات را بدون وقفه ادامه دادند.
در شب دوم، تمامی یگانها ضمن پیشروی در باقیمانده محدوده مرحله دوم، تا قبل از روشنایی صبح، خط سراسری از هرمزآباد تا شیار مگ سوخته را کاملاً تأمین کردند.
از آغاز روز دوم (۱۱ تیرماه ۶۵) عملیات در تمامی محورها ادامه یافت و نیروهای رزمنده ضمن به اسارت درآوردن تعدادی از نیروهای دشمن، به باغ کشاورزی وارد شدند و سپس در حدود ساعت ۱۲ این روز، شهر مهران آزاد شد.
ساعت ۶ صبح روز سوم، دو تیپ گارد ریاستجمهوری به ارتفاع ۲۱۰ پاتک کرد و پس از یک درگیری سخت، ارتفاع مذکور را تصرف کرد. نیروهای خودی مستقر در این منطقه حدود ۲۰۰ متر عقب آمدند، اما در روز پنجم، ارتفاع ۲۱۰ مجدداً به تصرف نیروی خودی درآمد.
در جریان مرحله چهارم عملیات که از ساعت ۲۴ روز ۱۲ تیرماه آغاز شد، با ورود قوای خودی به روستای فیروزآباد، دشمن عقبنشینی کرد.
در سحرگاه روز ششم، رزمندگان در مرحله پنجم عملیات با حمله به ارتفاع ۲۲۳، ضمن تأمین اهداف تعیینشده، قرارگاه تاکتیکی لشکر ۱۷ زرهی عراق را به تصرف درآوردند.
در تاریخ ۱۸ تیرماه ۶۵، علاوه بر تصرف باقیمانده یالهای غربی ارتفاع ۲۲۳، قرارگاه تاکتیکی تیپ ۲۴ مکانیزه عراق منهدم و فرمانده آن به همراه تعدادی دیگر اسیر شد.
ارزیابی و نتایج عملیات کربلای ۱
عملیات موفق کربلای یک، پایانی بر استراتژی دفاع متحرک عراق و نقطه شروع امیدوارکنندهای برای نیروهای خودی جهت انجام عملیات محدود ایذایی بود. منفعل کردن سیاست تهاجمی عراق، هدف عمدهای بود که نیروها به خوبی توانستند به آن دست یابند.
سرعت عمل، اعتقاد یگانها، حفاظت عملیات، فریب دشمن، تناسب نیروها با طرح عملیات و انجام کارهای مهندسی لازم از جمله عوامل بارز و مؤثر در این عملیات بود.
طی این عملیات، منطقهای به وسعت ۱۷۵ کیلومترمربع از خاک ایران و نیز عراق شامل شهر مهران و روستاهای اطراف آن، جاده دهلران-مهران-ایلام، ارتفاعات حساس و سرکوب قلاویزان و حمرین و نیز دو پاسگاه مرزی آزاد شد. همچنین عقبههای دشمن از جمله شهرهای بدره و زرباطیه در دید و تیررس قوای خودی قرار گرفت. در این عملیات، ۱۲۱۰ نفر از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند.
حمله با کمترین امکانات
محمدتقی قاسمی از فرماندههان دوران دفاع مقدس استان ایلام در خصوص عملیات آزادسازی مهران گفت: در آن زمان ما با کمترین امکانات و کمترین هزینه به نبرد با دشمن برای آزادسازی مهران رفتیم.
وی خاطرنشان کرد: آنها تیپ زرهی داشتند و برما آتش میبارید و ما با یک گردان و سلاحهای معمولی به مقابله با دشمن رفتیم.
قاسمی بیان کرد: دشمن آمده بود بجنگد تا در مهران بماند زیرا بعد از شکست در فاو فشارهای روحی روانی بسیاری بر روی رژیم بعث بود و میدانستیم با این وجود کار بسیار سختی در پیش روی خود داریم.
این فرمانده دوران دفاع مقدس یادآور شد: در نهم تیرماه از ۳ محور تپه غلامی، باغ کشاورزی، جاده دهلران - مهران به دشمن هجوم بردیم. عملیات در ۴ مرحله انجام شد و توانستیم مهران و حتی ارتفاعات قلاویزان که از سال ۵۹ در تصرف دشمن بود از تصرف حزب بعث خارج کنیم.
انتهای پیام
