به گزارش ایسنا، رهبر شهیدِ معظم انقلاب طی سالیان اخیر بارها و بارها بر مسئله جمعیت، ارتقاء پویایی، بالندگی و جوانی جمعیّت با افزایش نرخ باروری به بیش از سطح جانشینی تاکید کردند؛ مسئلهای که به زعم ایشان اگر با «غفلت» همراه شود، «دیگر کاری نمیشود کرد». از همین رو، در منظومه فکری ایشان، افزایش جمعیت، تسهیل ازدواج، فرزندآوری، فرهنگسازی و مقابله با الگوهای تحمیلی غرب، حلقههای بههمپیوستهای بودهاند که امنیت، اقتدار، پیشرفت و آینده کشور را تضمین میکنند.
در تبیین مکتب فکری ایشان اگرچه تأکید اصلی بر افزایش جمعیت و فرزندآوری بود؛ اما ایشان با نگاهی کلان بر تاثیر سالمندی جمعیت بر اقتصاد، بازار کار، رشد اقتصادی و حتی توان کلی کشور توصیههای خود را ارائه میدادند و از همین رو با یک بسته سیاستی به ازدواج، حمایت از خانواده، تشویق فرزندآوری، اصلاح فرهنگ عمومی و حتی سیاستهای اقتصادی نگاهی بلندمدت به موضوع رفع مسئله جمعیت داشتند.
۱۹ آذرماه سال ۱۳۹۲ بود که ایشان در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی بر مسئله جمعیت تاکید کرده و با این هشدار که اگر نسلها پیر شوند دیگر قابل علاج نیست، گفته بودند: «مسئله جمعیت را جدی بگیرید؛ جمعیت جوان کشور دارد کاهش پیدا میکند. یک جایی خواهیم رسید که دیگر قابل علاج نیست. یعنی مسئله جمعیت از آن مسائلی نیست که بگوییم حالا ۱۰ سال دیگر فکر میکنیم؛ نه، اگر چند سال بگذرد، وقتی نسلها پیر شدند، دیگر قابل علاج نیست.»
از همین رو هم، هشدارهای ایشان نسبت به مسئله سالمندی جمعیت، تنها در حد توصیه باقی نماند؛ بلکه پس از طرح دغدغههای ایشان درباره خطر پیری جمعیت، سال بعد (یعنی ۳۰ اردیبهشتماه سال ۱۳۹۳) «سیاستهای کلی جمعیت» را در ۱۴ بند ابلاغ کردند؛ سندی راهبردی که از «ارتقای پویایی، بالندگی و جوانی جمعیت با افزایش نرخ باروری» آغاز شده و در ادامه، رفع موانع ازدواج، تسهیل تشکیل خانواده، حمایت از زوجهای جوان، درمان ناباروری، اختصاص تسهیلات مناسب برای مادران بویژه در دوره بارداری و شیردهی، تحکیم بنیان خانواده، ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی، توانمندسازی جمعیت در سن کار، مدیریت مهاجرت و... را بهعنوان نقشه راه کشور در حوزه جمعیت ترسیم کردند؛ سیاستهایی که مسئله جمعیت صرفاً به افزایش موالید محدود نشده، بلکه بهعنوان منظومهای بههمپیوسته از سیاستهای فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و حمایتی دیده شده است.
به طور مشخص و روشن، در مکتب فکری ایشان، جمعیت تنها یک شاخص جمعیتشناختی به شمار نمیرفت، بلکه یکی از مهمترین «ظرفیتهای» کشور برای تحقق پیشرفت و رشد اقتصادی محسوب میشد که در تبیین ظرفیتهای ایران، بارها بر نقش جوانی جامعه تأکید کرده و آن را در کنار زیرساختها و نیروی انسانی متخصص، از مهمترین سرمایههای کشور دانستند؛ به طوریکه رهبر شهید انقلاب ۱۱ مردادماه ۱۳۹۵ در دیدار با اقشار مختلف مردم بیان کرده بودند: «ما خیلی ظرفیّت داریم. این ملّت ظرفیّتهای استفاده نشده زیاد دارد؛ اینکه ما در سیاستهای برنامه، رشد ۸ درصدی را در نظر گرفتیم و گفتیم باید کشور در طول برنامه به رشد ۸ درصدی برسد، بهخاطر ظرفیّتهای بیشماری است که در داخل وجود دارد. اوّل [برنامه] بعضی میگفتند رشد ۸ درصدی در زمینه مسائل اقتصادی ممکن نیست؛ بعد خود مسئولین آمدند به ما گفتند نخیر، همین که شما نوشتید درست است؛ رشد ۸ درصدی امکانپذیر است؛ منتها خب کار لازم دارد، سیاست درست لازم دارد، راهبرد صحیح برنامهریزیشده لازم دارد؛ با تنبلی و بیکارگی و اعتماد به دیگران نمیشود؛ باید با برنامهریزی پیش رفت. این بهخاطر ظرفیّت کشور است؛ ظرفیّت کشور خیلی بالاست. از جمعیّت حدود ۸۰ میلیونیِ ما، بیش از ۳۰ درصدِ این جمعیّت عمرشان بین ۲۰ سال تا ۳۵ سال است؛ یعنی در عنفوان جوانی هستند؛ جوانی مظهر تحرّک است، مظهر نشاط است. ما اینهمه جوان در کشور داریم؛ در بین این جوانها، میلیونها نفر تحصیلکرده و باسواد و متخصّص و دارای ابتکار وجود دارند. امکانات زیرساختی ما در طول این ۳۷ سال امکانات بسیار فراوانی است؛ ما در زمینههای مختلف، زیرساختهای فوقالعاده مؤثّر و کارآمدی را در کشور به وجود آوردهایم.»
این نگاه در بیانات نوروز سال ۱۳۹۷ در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی نیز با صراحت بیشتری دنبال شد؛ جایی که ایشان «جمعیت» را یکی از امکانات و ظرفیّتهای مهم توصیف کرده و مخالفت با افزایش جمعیت را «خطا» دانستند. به طوریکه فرموده بودند: «بعضیها میگویند «جمعیّت کشور چرا باید این تعداد باشد و چرا باید بیشتر بشود؟»؛ این خطاست. ۸۰ میلیون جمعیّت در یک کشور، آبرو برای این کشور است؛ این کشور ۸۰ میلیون جمعیّت دارد. این سیاست غربیها -که من بعد اشاره خواهم کرد- یعنی سیاست تحدید نسل، امروز گریبان خود آنها را گرفته است و دارد بیچارهشان میکند؛ میخواهند کشورهای اسلامی از جمعیّتهای زیاد و جوانهای فعّال و انسانهای کارآمد برخوردار نباشند. اینکه من اصرار میکنم که حتماً بایستی تکثیر نسل بشود، خانوادهها باید فرزنددار بشوند -فرزندهای بیشتری- برای این است که فردای این کشور به همین جوانها احتیاج دارد و جوان و نیروی انسانی چیزی نیست که انسان بتواند از خارج وارد کند؛ بایستی خود کشور آن را تأمین بکند. این موج جمعیّتی یکی از امکانات است.»
در عین حال، رهبر شهید معظم انقلاب با نگاهی تخصصی نیز به موضوع «پنجره جمعیتی» هم اشاره کرده بودند؛ ۲۸ آبانماه سال ۱۳۹۸ بود که در دیدار جمعی از تولیدکنندگان، کارآفرینان و فعالان اقتصادی با استناد به نگاه کارشناسان این حوزه در آن زمان اعلام کرده بودند «این فرصت تا بیست سال دیگر ادامه خواهد داشت» و با تأکید بر اینکه «امروز در دلِ این فرصت قرار داریم»، هشدار داده بودند که «اگر در این ۲۰ سال توانستیم پایههای کار خودمان را محکم کنیم که بُرد کردیم؛ اگر غفلت کردیم و این بیست سال فرصت از دستمان رفت و کشور وارد عرصه سالمندی و فرسودگی شد، دیگر کاری نمیشود کرد. خب در این بیست سال از این فرصت چه استفاده کنیم؟ دو مطلب اساسی هست؛ یکی مسئله جمعیّت که نگذاریم جمعیّت کاهش پیدا کند، نگذاریم جمعیّت جوان کاهش پیدا کند، موالید را افزایش بدهیم؛ دوّم ایجاد ثروت پایدار برای کشور؛ این دو کار باید انجام بگیرد. اینکه بنده نسبت به موالید و مسئله فرزندآوری و مانند اینها این همه اصرار میکنم، معنایش این است؛ یعنی اگر چنانچه به این مسئله بیتوجّهی بشود -که متأسفانه در بُرههی طولانیای بیتوجّهی شده- اگر این بیتوجّهی ادامه پیدا کند و همه به فکر فرزندآوری نیفتند و این حرکت عظیمی که در کشور لازم است انجام بگیرد، انجام نگیرد، ۲۰ سال آینده -که مثل برق خواهد آمد؛ ۲۰ سال زمان زیادی نیست- وارد یک مسیری خواهیم شد که دیگر کار برایمان بسیار مشکل خواهد شد. یکی هم مسئلهی ثروتآفرینی است.»
در فرمایشات ایشان موضوع جمعیت و حل مشکل اشتغال و ازدواج با یکدیگر پیوند خورده و در همین چارچوب، بر رفع موانع ازدواج، آسان شدن تشکیل خانواده، پرهیز از سختگیری در امر ازدواج و ضرورت «فرهنگسازی» نیز تأکید کرده بودند. ایشان مسئله جوانان را بهعنوان یکی از «مشکلات جامعه» در پیوند مستقیم با اشتغال و ازدواج مطرح و بر ضرورت «کمک کردن»، «کار کردن»، «تلاش کردن» و بهویژه «فرهنگسازی» میدانستند. به طوریکه در ماههای پایانی سال ۱۳۹۸ نیز در دیدار مداحان اهلبیت با اشاره به مسئله اشتغال و ازدواج جوانها به عنوان یکی از مشکلات جامعه، افزوده بودند: «دختران و پسران جوان فراوان، امّا ازدواج دشوار و گاهی ناممکن است. خب باید کمک کنند؛ باید افراد در این زمینهها کار کنند، تلاش کنند، باید فرهنگسازی بشود. وقتی با تبلیغات چندجانبه و همهجانبه روی فرزندآوریِ کمتر تبلیغ میشود، میرسیم به وضعیّت فعلی که آدمهای وارد، هشدار میدهند نسبت به بیست سال دیگر، سی سال دیگر، از لحاظ پیر شدن کشور، پیر شدن جامعه. جامعه پیر نمیتواند به آن قلّهها برسد؛ همه پیشرفتهای ما تا امروز به برکت حضور جوانها بوده. بنده گفتهام که پیرها بلاشک نقش ایفا میکنند، امّا موتور، جوانهایند. اگر این جامعه محروم بماند از یک جمعیّت قابلِ جوان، دشمن بر این جامعه مسلّط خواهد شد. خب این فرهنگسازی لازم دارد؛ فرهنگسازی دست شما است. تشکیل خانواده فرهنگسازی میخواهد، ازدواج آسان فرهنگسازی میخواهد، سختگیری نکردن در امر ازدواج فرهنگسازی لازم دارد.»
در این میان اما، این نگاه در سخنرانی نوروزی سال ۱۳۹۹ خطاب به ملت ایران نیز بُعد دیگری پیدا کرد؛ جایی که رهبر شهید «حفظ جمعیت جوان کشور» را صریحاً «یکی از ابزارهای قوّت» خواندند و فرموده بودند: «کشور بایستی قوی بشود؛ قوی شدن کشور جزو هدفهای ما است. این هم از خطوطِ اصلیِ نسخهی بعثت است؛ این هم از بعثت گرفته شده؛ این هم از قرآن گرفته شده. قرآن میفرماید که «وَ اَعِدّوا لَهُم مَااستَطَعتُم مِن قُوَّة»؛ هر چه میتوانید قوّت را زیاد کنید. حالا این قوّت در وهله اوّل، در نگاه اوّل، ممکن است قوّت نظامی به نظر برسد، لکن ظاهراً خیلی وسیعتر از دامنهی قوّت نظامی است. ابعاد قوّت ابعاد وسیعی است؛ ابعاد اقتصادی دارد، قوّت اقتصادی، قوّت علمی، قوّت فرهنگی، قوّت سیاسی -که زمینهسازِ قوّت سیاسی، استقلالِ سیاسی است- و قوّت تبلیغی. با گذشت زمان، عرصههای دیگری برای تقویت کشور و ملّت به وجود میآید. فرض کنید امروز حفظِ جمعیّتِ جوانِ کشور یکی از ابزارهای قوّت است؛ اینکه بنده زیاد روی موالید تکیه میکنم، به خاطر این است. کشور ما امروز کشور جوانی است؛ اگر چنانچه موالید در این کشور به قدر لازم و به قدر کافی تولید نشوند -که الان به قدر کافی نیست- چند صباح دیگر، چند سال دیگر نسل جوان در کشور کمیاب خواهد شد. آن وقت کشوری که در آن جوان کم است، پیشرفتش [هم] کم است. یکی از ابزارهای قدرت حفظ اکثریّت جوان در جامعه است.»
رهبر معظم انقلاب همچنین در اواخر سال ۱۳۹۹ بار دیگر بر این نکته تأکید کرده بودند که «ازدواج بهنگام و بدون تأخیر یکی از کارهای لازم و واجب است» و «فرزندآوری و تکثیر نسل یکی از آن وظایف مهم و اساسی است که بایستی انجام بگیرد که هر دوی اینها -هم ازدواج زودهنگام و بهنگام، و هم تکثیر نسل- جزو نیازهای حیاتی امروز کشور و فردای کشور است»؛
این نگاه اما در فرمایشات سال ۱۴۰۱ رهبر شهید از نگاه مطالبه و توصیهای خارجی شد و در غالب هشدار مورد توجه قرار گرفت؛ جایی که رهبر انقلاب ۲۸ فروردینماه سال ۱۴۰۱ نیز در پیامی به فعالان حوزه جمعیت تلاش برای افزایش نسل و جوان شدن نیروی انسانی کشور و چارهجوئی برای نجات کشور از آیندهی هولناک پیری جمعیت را سیاستی حیاتی و از ضروریترین فرائض دانستند و گفته بودند: «این فریضه دربارهی افراد و مراکز اثرگذار و فرهنگساز، تأکید بیشتر مییابد. این یک سیاست حیاتی برای آیندهی بلندمدت کشور عزیز ما است. کاوشهای صادقانهی علمی نشان داده است که این سیاست را می توان با پرهیز از همهی آسیبهای محتمل یا موهوم پیش برد و آیندهی کشور را از آن بهرهمند ساخت.»
اکنون با مرور بیش از یک دهه بیانات رهبر شهید انقلاب درباره جمعیت، میتوان دریافت که هشدارهای ایشان هرگز محدود به افزایش آمار موالید نبود، بلکه منظومهای بههمپیوسته از «تشکیل خانواده»، «ازدواج بهنگام و بدون تأخیر»، «فرزندآوری و تکثیر نسل»، «فرهنگسازی»، «حمایت از خانواده»، «ثروتآفرینی»، «قوی شدن کشور» و بهرهگیری از «پنجره جمعیتی» را در بر میگرفت. امروز، پس از شهادت رهبر انقلاب، این بیانات و سیاستهای ابلاغی، میراثی راهبردی برای آینده ایران به شمار میرود؛ میراثی که از نخستین هشدارها درباره خطر «پیر شدن کشور» آغاز شد، با ابلاغ سیاستهای کلی جمعیت صورتبندی یافت و در سالهای بعد با تأکید بر اینکه «جامعه پیر نمیتواند به آن قلّهها برسد» و «قوی شدن کشور» در گرو حفظ «جمعیت جوان» است، بارها و بارها تکرار شد؛ نقشه راهی که تحقق آن، از نگاه ایشان، ضامن پیشرفت، اقتدار و آینده بلندمدت ایران است.
انتهای پیام
