در میان سیاهیپوشان و طنین صدای سینهزنی ایام سوگواری ماه محرم و صفر در حسینیههای مهریز، آیینی با ساختاری منحصربهفرد خودنمایی میکند که فراتر از یک عزاداری معمول، نوعی «موسیقی دیداری و شنیداری» است.
«جوش دوره»، این آیین اصیل مهریز، با بهرهگیری از هندسه دایره و ریتمی صعودی، پیوندی میان شور مذهبی و انضباط اجتماعی برقرار کرده که از نگاه جامعهشناسان، تجلی عمیق وحدت و کرامت انسانی است.
محمدحسن زارعیان، پژوهشگر مذهبی در گفتوگو با ایسنا ضمن تشریح ویژگیهای این سنت، اظهار کرد: ویژگی بنیادین جوش دوره، حرکت به صورت دایرههای متحدالمرکز است؛ هندسهای کامل که در آن عزاداران با گرفتن کمر یا دست یکدیگر، حلقههای انسانی تشکیل میدهند.
به گفته وی، این حرکت که برخلاف جهت عقربه ساعت و با ریتمی هماهنگ انجام میشود، گویی با هر چرخش، صدای سوگواران را از زمین به سوی عرش آسمان میکشاند.
وی افزود: وقتی عزاداران در این دایرههای بزرگ که قطر آن گاه به ۴۰ متر میرسد حرکت میکنند، در واقع در حال خلق یک موسیقی دیداری هستند که در آن نظم و شور با هم تلفیق شدهاند.
زارعیان تاکید کرد: نحوه گرفتن کمر یکدیگر توسط عزاداران، نمادی از حمایت و پشتیبانی و یادآور یاریرسانی به امام حسین (ع) در میدان نبرد است.
این پژوهشگر ادامه داد: مدیریت جوش دوره بر عهده پیرغلامان یا «میداندار» است که در مرکز دایره قرار میگیرند و از طریق یک قطر فرضی، امکان «دو دمهخوانی» را فراهم میکنند.
وی افزود: در این شیوه، عزاداران در دو دسته به نوحهخوان پاسخ میدهند؛ گویی در گفتوگویی میان زمین و آسمان، مصائب کربلا را بازخوانی میکنند؛ برای نمونه، گروه اول میخواند: «در کربلا گذر کن» و گروه دوم پاسخ میدهد: «خاک سیه بر سر کن»؛ یا گروه دوم میخواند: «چه کربلاست امروز» و گروه اول میگوید: «چه پربلاست امروز».
زارعیان با اشاره به نظم دقیق این آیین، خاطرنشان کرد: تقسیم دایره به چهار بخش و حضور پیشکسوتان در هر ربع، تضمینکننده هماهنگی در بازخوانی اشعار است و این ساختار دقیق باعث میشود که حتی در اوج هیجان (جوش)، انضباط اجتماعی حفظ شود.
وی گفت: جوش دوره حامل پیامهای عمیق اجتماعی است؛ ساختار دایرهای، مفهوم «وحدت و برابری» را به نمایش میگذارد؛ جایی که پیر و جوان و بزرگ و کوچک، همسطح و در کنار هم، مانند دانههای تسبیح به هم متصلاند و هیچکسی بر دیگری برتری ندارد.
این پژوهشگر مذهبی در پایان با اشاره به مرحله «اوج» در این آیین، تصریح کرد: با نزدیک شدن به پایان نوحه، سرعت چرخش و شدت حرکت دایرهای افزایش مییابد و این روایت پرشور، در نهایت با اشعاری موزون به پاسخگویی متقابل گروهها ختم میشود؛ آنجا که گروه اول میخواند: «کربلا قحطی آب است» و گروه دوم پاسخ میدهد: «دل پیغمبر کباب است» و در ادامه میخوانند: «وا محمد این چهها شد / حجله قاسم سیاه شد».
انتهای پیام
