چندین سال پیش با شنیدن اصطلاح پزشک خانواده که برخی رسانهها موضوعش را داغ کردند مرتب به این فکر می کردم که قرار است پزشک خانواده برای ما چه کار کند که پزشک عمومی نمیتواند انجام دهد؟ واقعا پزشک خانواده چه اهمیتی میتواند در پیشگیری از بیماریهای پیشرونده اعضای خانواده و کاهش هزینه های درمان داشته باشد؟ به عقب که برمی گردم خاطرم هست قدیمترها که در هر منطقه پزشکهای محلی وجود داشتند، مردم خیلی راحتتر میتوانستند به آنها دسترسی داشته باشند تا الان که انواع و اقسام پزشکان متخصص را برای یک درد خاص ناحیهای از بدن باید در نوبتهای طولانی بروند و در نهایت متوجه شوند که مشکل چیست و اینها همه چقدر هزینه اضافه بر خانواده تحمیل می کند.
دو دهه از طرح پزشک خانواده در نظام سلامت کشور گذشته، اما این برنامه هنوز به نتیجه دلخواه نرسیده و محقق نشده است. محاسن اجرایی شدن طرح پزشک خانواده طبق تحقیقات کشورهای زیادی چون آمریکا، کانادا، آلمان، انگلستان و ایتالیا بیش از نیم قرن است که این تجربه را از سر گذراندهاند و در بیش از ۵۰ کشور دیگر چون چین، ژاپن، عربستان و ... نیز در حال اجراست.
کاهش بار شبکه درمان و هزینههای بیمار با انجام طرح پزشک خانواده
دکتر نیری یکی از پزشک های عمومی در بجنورد درباره اهمیت و ضرورت راه اندازی طرح پزشک خانواده گفت: خانوادههای ایرانی براساس این طرح تحت پوشش یک خدمات رایگان قرار گرفته و توسط یک پزشک در منطقه خود مورد بررسی و معاینه قرار میگیرند از مهمترین محاسن این طرح این است که مراجعه به متخصص و فوق تخصص تنها با نظر پزشک خانواده صورت میگیرد و مراجعههای بی مورد به پزشکان رده بالا کاسته شده، هزینههای خانواده و دولت نیز کم میشود و در کنارش بیماران هم بین همه پزشکان عادلانه تقسیم میشوند.
وی اظهار کرد: در حال حاضر نبود پزشک خانواده جزو نقاط ضعف رشته پزشکی محسوب میشود. در بسیاری از شهرها پزشک خانواده نداریم یا خیلی مناطق اصلا به گوششان چنین چیزی نخورده است. درهر حال، همه درمانهایی که الان صورت میگیرد به صورت علامتی است، یعنی مریض یک علامتی دارد مثل اسهال، استفراغ یا تب و هرچیز دیگری، به پزشک مراجعه میکند و مشخص میشود که ویروس ساده یا مسمومیت غذایی گرفته یا اینکه خدایی ناکرده به سرطان روده مبتلا شده است. بسیاری از بیماریهای خاص و مخفی مثل انواع سرطانها و بیماریهای خودایمنی که شاید علائمی هم نداشته باشند، با راه اندازی طرح پزشک خانواده دسترسی سریعی به آنها ایجاد شده و خیلی راحتتر درمان میشوند.
نیری در پاسخ به این سوال که پزشک خانواده چه پزشکی است؟ بیان کرد: پزشک خانواده یک پزشک عمومی است که اطلاعات پزشکی جامع درباره علائم خطر و بیماریها را دارد.
وی افزود: یکی از وظایف اصلی او ارجاع بیمار به متخصص است در بسیاری از کشورهایی که این طرح اجرا شده، دیگر کسی توسط پزشک متخصص ویزیت نمیشود، حتما پزشک خانواده باید ارجاع بدهد و تشخیص بگذارد که این هم همانطور که مطرح شد مزیتهای زیادی دارد. هم بار شبکه درمان کم شده و هم در وقت مریض و هزینههایش صرفه جویی میشود. در ایران ممکن است یکی مشکل اعصاب داشته باشد، اما چشمش عیب پیدا کند و بعد از مدتها پزشک چشم و عمومی و تخصصهای دیگر تازه بفهمند که مشکل اعصابش بوده، در حالی که اگر یک پزشک عمومی راهنمایی لازم را بکند، در هزینه و وقت مریض صرفه جویی میشود.
پزشک خانواده؛ پزشک سلامتنگر
دکتر کافی یکی دیگر از پزشک های عمومی بجنورد در ادامه در گفت و گو با ایسنا، اظهار کرد: پزشک خانواده یک پزشک سلامت نگر است که مستقیم با خانوادهها در ارتباط و تماس است و مراقب اولیه بهداشتی محسوب میشود. این پزشکان در صورت مشکل، بیماری یا حوادث ناگوار با خانوادهها در ارتباطند و تاریخچه بیماران را میدانند. پزشک خانواده در واقع یک مشاور امین محسوب میشود که خانوادهها را به لحاظ روانی و جسمانی مورد توجه قرار میدهد.
وی افزود: از مهمترین ویژگیهای پزشک خانواده انجام معاینات دورهای و پیگیری وضعیت سلامت مردم، دسترسی آسان به خدمات سطح اول و مراقبتهای اولیه و جلوگیری از مراجعه مکرر مردم به پزشکان است.
فرهنگ و ساختار دو مقاومت پیش روی اجرای طرح پزشک خانواده
علی عمارلو یکی دیگر از پزشک های عمومی بجنورد در ادامه در پاسخ به این سوال که چرا این طرح به سرانجام نرسیده است؟ بیان کرد: این طرح در روستاها اجرا و در چند شهر به صورت پایلوت در حال انجام است، اما منطقه وسیعی را در برنگرفته است و علل مختلفی هم برای آن مطرح شده، از جمله کمبود پزشکان عمومی و عدم تشویق آنها برای همکاری در این طرح، عدم همکاری بیمهها و نبود بودجه مناسب.
وی تاکید کرد: در ارتباط با اجرای این طرح دو نظر وجود دارد، یکی افرادی که این طرح را ناجی نظام سلامت میدانند و برخی آن را ناکارآمد و غیراثربخش تلقی میکنند. اجرای این طرح در مسیر خود دو نوع مقاومت در پیش دارد، نخست مقاومت فرهنگی و دوم ساختاری. فرهنگ تخصصگرایی جامعه تمایل دارد که خدمات را از گروه پزشکان متخصص و فوق تخصص بگیرد و تمایلی به پزشک عمومی ندارد و از این رو زمانبر بودن رفع مقاومت فرهنگی و ضعف ساختار سلامت باعث میشود که اجرای طرح در کوتاه مدت با موفقیت صورت نگیرد.
این پزشک عمومی ادامه داد: در صورتی که این طرح بخواهد به سرانجام مقصود برسد، نیاز به منابع مالی پایدار، پزشکان عمومی مضاعف در شهرها و استانها، رفع مشکلات زیرساختهای نظارتی و ... دارد که امید داریم در آینده نزدیک براساس بازخوردهای مثبت طرح پایلوت در شهرهای مختلف، این طرح به طور همگانی در کل ایران به اجرا برسد.
وی خاطرنشان کرد: مردم سالهاست به این شکل زندگی کردهاند که هنگام بیماری به هر پزشکی که خواستهاند یا هر مرکزی که نزدیکتر بوده مراجعه کرده، ویزیت شده و درمان لازم را دریافت کردهاند. یعنی هیچ وقت مجبور نبودهاند که ابتدا به پزشک مشخصی مراجعه کنند و اگر نیاز به ارجاع به سطح بالاتر یا متخصص بود، سپس ارجاع داده شوند. همین موضوع میتواند یکی از پاشنه آشیلهای اجرای برنامه پزشکی خانواده در کشور باشد. این در شرایطی است که به طور مثال در کلانشهرها، مراجعه به پزشکان متخصص بسیار بیشتر است و این الگو در راستای کاهش پرداخت از جیب و همچنین مدیریت منابع نظام سلامت باید تغییر کند.
این پزشک عمومی گفت: اگر طرح پزشکی خانواده به درستی و کامل اجرا شود، مصرف آنتی بیوتیکها و داروهای غیرضروری کاهش پیدا میکند، همچنین هزینه درمان بیماری مزمن مثل دیابت و فشار خون کاهش پیدا میکند. با اجرای نظام ارجاع و سطح بندی خدمات، مراجعه به متخصصان کاهش پیدا خواهد کرد.
اهمیت مشارکت مردم برای به سرانجام رسیدن طرح پزشک خانواده
وی تاکید کرد: برای به سرانجام رسیدن این طرح، مشارکت مردم اهمیت دارد؛ زیرا هیچ برنامهای بدون مشارکت واقعی مردم اجرا نمیشود. در این زمینه آموزش کافی به مردم داده نشده است. به جای اینکه این طرح را تبدیل به مطالبه مردمی کنیم، تبدیل به مطالبه دولتی شده است و مردم باید به این مرحله برسند که متقاضی اجرای این طرح باشند.
وی تصریح کرد: اینکه چرا مردم باید به دنبال اجرای پزشکی خانواده باشند، به دلیل کاهش پرداختی از جیب، دریافت خدمات بهتر، افزایش دسترسی به خدمات سلامت است. همچنین ایجاد پایگاههای تجمعی پیش بینی شده است. فرهنگ سازی نیز اهمیت دارد، اما زمانی موثر خواهد بود که خدمات به صورت با کیفیت و سهولت در دسترسی همراه باشد.
انتهای پیام
