به گزارش ایسنا، در سند «پارکهای علم و فناوری؛ از زیرساخت نوآوری تا سکوی قدرت فناورانه راهبردی» که به بازتعریف مأموریت پارکهای علم و فناوری در پارادایم جدید توسعه فناوری اختصاص دارد، نقش بازیگران اصلی زیستبوم نوآوری و فناوری کشور تشریح شده است. بر اساس این سند، در الگوی جدید، دولت وظیفه «حمایت از اکوسیستم آزاد نوآوری»، «تعیین مأموریتهای راهبردی»، «تسهیلگری و تنظیمگری» و همچنین «خرید راهبردی فناوری »را بر عهده دارد.
در این سند، دانشگاهها به عنوان نهادهای مسئول تولید دانش و تربیت نیروی انسانی متخصص معرفی شدهاند و پارکهای علم و فناوری نیز نقش «سازماندهنده اکوسیستم» را ایفا میکنند و مأموریت دارند میان بازیگران مختلف زیستبوم فناوری، از جمله دانشگاه، صنعت، سرمایهگذاران و شرکتهای دانشبنیان، همافزایی ایجاد کنند. همچنین بر اساس این رویکرد، بخش خصوصی مسئولیت سرمایهگذاری، توسعه فناوری و اتصال محصولات و خدمات فناورانه به بازارهای جهانی را بر عهده خواهد داشت.
در این سند تأکید شده است که سیاست جدید معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، مبتنی بر الگوی ترکیبی توسعه فناوری است؛ به این معنا که ضمن حمایت از اکوسیستم آزاد نوآوری، در حوزه فناوریهای نوظهور و حل مسائل ملی، دولت در نقش هدایتگر و راهبر فناوری عمل خواهد کرد.
در بخش دوم سند «پارکهای علم و فناوری؛ از زیرساخت نوآوری تا سکوی قدرت فناورانه راهبردی»، نقش هر یک از بازیگران اصلی زیستبوم نوآوری و فناوری کشور در پارادایم جدید توسعه فناوری تبیین شده است. بر اساس این سند، دولت در الگوی جدید توسعه فناوری، وظیفه حمایت از اکوسیستم آزاد نوآوری، تعیین مأموریتهای راهبردی، تسهیلگری و تنظیمگری و همچنین انجام خریدهای راهبردی از فناوریهای مورد نیاز کشور را بر عهده دارد.
دانشگاهها نیز بهعنوان نهادهای تولیدکننده دانش و تربیتکننده نیروی انسانی متخصص، مسئول توسعه سرمایه انسانی و تولید دانش مورد نیاز کشور هستند و پارکهای علم و فناوری از یک مجموعه صرفا ارائه دهنده خدمات و زیرساخت، به «سازماندهنده اکوسیستم» ارتقاء یافتهاند؛ به گونهای که مأموریت آنها ایجاد همافزایی میان دانشگاهها، شرکتهای فناور، سرمایهگذاران، صنایع و سایر اجزای زیستبوم نوآوری برای شکلدهی زنجیره ارزش فناوری تعریف شده است.
بخش خصوصی نیز بهعنوان توسعه دهنده اصلی فناوری، مسئولیت سرمایهگذاری در فناوریهای نوآورانه، توسعه محصولات فناورانه و اتصال فناوریهای داخلی به بازارهای جهانی را بر عهده خواهد داشت. در این سند تأکید شده است که تحقق اهداف پارادایم جدید توسعه فناوری، مستلزم ایفای نقش مکمل و هماهنگ همه بازیگران زیستبوم نوآوری و فناوری و حرکت آنها در چارچوب مأموریتهای تعریفشده است.
تحول نسلهای پارکهای علم و فناوری از فضای استقرار شرکتها تا زیر ساخت قدرت فناورانه
بر اساس سند «پارکهای علم و فناوری؛ از زیرساخت نوآوری تا سکوی قدرت فناورانه راهبردی»، سیاست جدید معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری بر یک الگوی ترکیبی توسعه فناوری استوار است؛ بهگونهای که ضمن حمایت از اکوسیستم آزاد نوآوری، در حوزه فناوریهای نوظهور و حل مسائل ملی، دولت نقش هدایتگر و راهبر را ایفا خواهد کرد.
در این سند با اشاره به تحول ماموریت پارکهای علم و فناوری آمده است که پارکهای نسل جدید دیگر صرفا محل استقرار شرکتهای دانشبنیان نیستند، بلکه به بستری برای تولید ثروت، اجرای سیاستهای صنعتی، توسعه فناوریهای راهبردی، تکمیل زنجیره ارزش داخلی، ایجاد شرکتهای مقیاسپذیر، حل چالشهای ملی و تقویت قدرت فناورانه کشور تبدیل شدهاند.
این سند، پارکهای علم و فناوری را یکی از مهمترین ابزارهای سیاستگذاری در حوزه علم، فناوری و نوآوری معرفی کرده و تأکید دارد که اگرچه طبقهبندی نسلهای پارکهای فناوری در منابع مختلف یکسان نیست، اما نسلهای اول تا سوم در ادبیات علمی تثبیت شدهاند و نسل چهارم بر توسعه «منطقه نوآوری» تمرکز دارد.
بر اساس این سند، نسل پنجم پارکهای علم و فناوری بهعنوان یک چارچوب جدید حکمرانی، با هدف بهرهگیری از ظرفیت پارکها در سیاست صنعتی، توسعه فناوریهای راهبردی، تقویت امنیت اقتصادی و افزایش قدرت رقابت ژئوپلیتیکی کشور مطرح شده است.
در این سند، اهداف هر نسل از پارکهای علم و فناوری نیز تشریح شده است. بر این اساس، نسل اول با هدف ایجاد ارتباط میان دانشگاه و صنعت و استقرار شرکتهای دانشبنیان شکل گرفت. نسل دوم بر تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصول و تجاریسازی فناوری تمرکز دارد. مأموریت نسل سوم، رهبری و سازماندهی اکوسیستم نوآوری است و نسل چهارم نقش موتور توسعه مناطق نوآوری را بر عهده دارد.
نسل پنجم نیز با هدف تبدیل پارکهای علم و فناوری به سکوی توسعه فناوریهای راهبردی و تقویت قدرت فناورانه کشور تعریف شده است. در عین حال، سند یادآور میشود که مفهوم نسل پنجم پارکهای علم و فناوری، یک چارچوب تحلیلی آیندهنگر است و هنوز بهعنوان یک طبقهبندی استاندارد، اجماع کامل علمی و بینالمللی درباره آن شکل نگرفته است.
ویژگیهای پارکهای نسل اول
در سند «پارکهای علم و فناوری؛ از زیرساخت نوآوری تا سکوی قدرت فناورانه راهبردی»، ویژگیها، مزایا، محدودیتها و فلسفه شکلگیری پارکهای علم و فناوری نسل اول تشریح شده است. بر اساس این سند، مهمترین ویژگیهای پارکهای نسل اول شامل واگذاری زمین، ایجاد فضاهای تحقیق و توسعه، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و تمرکز بر استقرار شرکتهای کوچک فناور است.
اگر چه پارکهای نسل اول با چالشهایی همچون محدود بودن نوآوری، ارتباط ضعیف با سرمایهگذاران و شکل نگرفتن یک اکوسیستم کامل نوآوری مواجه بودند، اما با این حال، از مهمترین دستاوردهای این نسل میتوان به شکلگیری نخستین شرکتهای فناور و تقویت همکاری میان دانشگاه و صنعت اشاره کرد.
در این سند تأکید شده است که فلسفه وجودی پارکهای نسل اول، نزدیک کردن دانشگاه و صنعت و فراهم کردن فضای استقرار شرکتهای فناور بود. بر همین اساس، دانشگاهها بازیگر اصلی این نسل محسوب میشدند و مهمترین ارزش خلقشده در این الگو نیز ایجاد و استقرار شرکتهای فناور بود.
تمرکز اصلی پارکهای نسل اول بر ایجاد زیرساختهای فیزیکی و استقرار شرکتها در مجاورت دانشگاهها قرار داشت. از جمله نمونههای شاخص این نسل میتوان به پارک تحقیقاتی استنفورد (Stanford Research Park)، پارک تحقیقاتی مثلث پژوهش (Research Triangle Park) و پارک علمی سوفیا آنتیپولیس (Sophia Antipolis) اشاره کرد.
در بخش «درس برای ایران» این سند نیز تأکید شده است که پارکهای علم و فناوری نباید صرفاً به مالکیت ساختمان و توسعه فضاهای فیزیکی محدود شوند، بلکه باید مأموریتهای فراتر از ایجاد زیرساخت را در توسعه فناوری و نوآوری دنبال کنند.
پارکهای نسل دوم؛ موتور تجاریسازی فناوری
پارکهای نسل دوم با هدف تبدیل دانش به ثروت شکل گرفتند و مأموریت اصلی آنها تجاریسازی فناوری بود. در این نسل، پارکها علاوه بر فراهم کردن فضای استقرار شرکتها، خدماتی همچون ایجاد مراکز رشد، انتقال فناوری، ثبت اختراع، مشاوره کسبوکار، سرمایهگذاری اولیه و خدمات حقوقی را نیز ارائه میکنند.
در این الگو، دانشگاه و صنعت بازیگران اصلی به شمار میروند و مهمترین ارزش خلقشده، تولید محصول و ایجاد درآمد از فناوری است. همچنین نقش پارکها از تأمین زیرساختهای فیزیکی به تسهیلگری در فرآیند تجاریسازی فناوری تغییر یافته است.
در بخش «درس برای ایران» این سند نیز تأکید شده است که تمرکز پارکها باید از افزایش تعداد شرکتها به خلق ثروت از فناوری و توسعه اقتصاد دانشبنیان تغییر کند.
پارکهای نسل سوم؛ رهبران اکوسیستم نوآوری
در این سند، پارکهای نسل سوم به عنوان رهبران اکوسیستم نوآوری معرفی شدهاند. بر اساس این رویکرد، پارک دیگر صرفا یک سازمان ارائهدهنده خدمات نیست، بلکه وظیفه هماهنگی و سازماندهی شبکه نوآوری را بر عهده دارد.
در این نسل، دانشگاهها، صنعت، دولت، سرمایهگذاران، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر، شتابدهندهها، شرکتهای بزرگ و استارتآپها، بازیگران اصلی اکوسیستم محسوب میشوند. پارکهای نسل سوم از طریق شبکهسازی، توسعه سرمایهگذاری و ترویج نوآوری باز، ارتباط میان اجزای مختلف زیستبوم فناوری را تقویت میکنند.
ارزش واقعی پارکهای نسل سوم نه در ساختمانها و زیرساختهای فیزیکی، بلکه در کیفیت ارتباطاتی است که میان دانشگاه، صنعت، سرمایهگذاران و شرکتهای فناور ایجاد میکنند.
پارکهای نسل چهارم و پنجم؛ سکوی توسعه فناوریهای راهبردی
این سند، پارکهای نسل چهارم و پنجم را مرحله جدیدی از تکامل پارکهای علم و فناوری معرفی میکند. بر این اساس، در نسل چهارم، پارکها به موتور توسعه مناطق نوآوری تبدیل میشوند و در نسل پنجم، نقش سکوی توسعه فناوریهای راهبردی و تقویت قدرت فناورانه کشور را بر عهده میگیرند.
در این سند، از «شهرهای شناختی» و «شهرهای دانشبنیان» به عنوان مهمترین ویژگیهای این نسل یاد شده و تأکید شده است که در این الگو، زندگی، کار و نوآوری در کنار یکدیگر شکل میگیرند و همکاریهای بینالمللی و توسعه صنایع آیندهمحور، محور اصلی فعالیت پارکهای علم و فناوری خواهد بود.
کشورهای پیشرو پارکها را ابزار سیاست صنعتی و توسعه فناوریهای راهبردی قرار دادهاند:
۶ عامل موفقیت پارکهای فناوری
در بخش دیگری از سند «پارکهای علم و فناوری؛ از زیرساخت نوآوری تا سکوی قدرت فناورانه راهبردی»، مهمترین عوامل موفقیت پارکهای علم و فناوری نسل جدید و همچنین جایگاه کنونی ایران در این حوزه مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس ۶ عامل کلیدی در موفقیت پارکهای نسل جدید نقش تعیینکننده دارند که شامل «ارتباط مؤثر با دانشگاهها و ایجاد هستههای پژوهشی»، «حکمرانی یکپارچه و تمرکز بر حل چالشهای ملی»، «جذب سرمایهگذاری خطرپذیر»، «توسعه همکاری با صنایع بزرگ»، «گسترش ارتباطات و شبکهسازی بینالمللی» و «تمرکز بر فناوریهای راهبردی» است.
در بخش دیگری از این سند، نقاط قوت زیستبوم فناوری ایران برشمرده شده است. بر این اساس، وجود شبکه گسترده پارکهای علم و فناوری، توسعه شرکتهای دانشبنیان، تصویب و اجرای قانون جهش تولید دانشبنیان و برخورداری از نیروی انسانی متخصص از مهمترین ظرفیتهای کشور برای توسعه فناوری و نوآوری محسوب میشود. در مقابل، این سند چالشهای پیشروی پارکهای علم و فناوری کشور را نیز تشریح کرده است. پایین بودن درآمد حاصل از صادرات فناوری، محدود بودن سرمایهگذاری خطرپذیر، سهم اندک صادرات محصولات فناورانه، ضعف همکاریهای بینالمللی، نبود خوشههای فناوری با تراز جهانی و ارتباط ناکافی با صنایع بزرگ از جمله مهمترین موانع توسعه پارکهای علم و فناوری عنوان شده است.
بر اساس ارزیابی ارائهشده در این سند، پارکهای علم و فناوری ایران در حال حاضر در مرز میان نسل دوم و نسل سوم قرار دارند؛ به این معنا که اگرچه بخشی از وظایف مربوط به تجاریسازی فناوری را بر عهده گرفتهاند، اما برای ایفای نقش بهعنوان رهبران اکوسیستم نوآوری، توسعه شبکهسازی، جذب سرمایه و ایجاد پیوند مؤثر میان دانشگاه، صنعت و بازار، همچنان نیازمند تحول و ارتقای ساختاری هستند.
ماندگاری پارکهای فناوری ایران در نسل دوم
بررسیهای انجام شده در معاونت علمی ریاستجمهوری حکایت از ماندگاری پارکهای فناوری در نسل دوم دارند. در این سند ضمن مقایسه وضعیت کنونی اغلب پارکهای علم و فناوری کشور با پارکهای نسل جدید، بر ضرورت تغییر مأموریت این پارکها متناسب با تحولات جهانی فناوری تأکید شده است.
بر اساس این سند، پارکهای نسل جدید از رویکرد پذیرشمحور فاصله گرفته و به سمت مأموریتمحوری حرکت میکنند؛ به گونهای که فعالیت آنها بر حل مسائل راهبردی و نیازهای اولویتدار کشور متمرکز خواهد بود. در این سند همچنین تأکید شده است که در الگوی جدید، حمایت صرف از شرکتها جای خود را به حل مسائل صنعت میدهد و موفقیت پارکها نه بر اساس تعداد شرکتهای مستقر، بلکه بر پایه میزان اثرگذاری آنها در رفع نیازهای صنعتی و توسعه فناوری ارزیابی خواهد شد.
در حالی که بخش قابل توجهی از شرکتهای مستقر در پارکهای کشور همچنان بر فروش در بازار داخلی متمرکز هستند، پارکهای نسل جدید باید صادرات فناوری و حضور در بازارهای بینالمللی را به یکی از اهداف اصلی خود تبدیل کنند.
تنوعبخشی به منابع مالی از دیگر الزامات تحول پارکهای علم و فناوری عنوان شده است. بر این اساس، وابستگی به منابع دولتی باید به سمت بهرهگیری از ابزارهای نوین تأمین مالی از جمله صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر (VC) و سرمایهگذاری جسورانه شرکتی (CVC) تغییر یابد. رویکرد جدید پارکها باید از تجمع صرف شرکتها به سمت ایجاد خوشههای فناوری حرکت کند تا از طریق همافزایی میان شرکتها، دانشگاهها، سرمایهگذاران و صنایع، ظرفیت نوآوری و تجاریسازی فناوری افزایش یابد. پارکهای نسل جدید علاوه بر توسعه فناوریهای عمومی، باید بر فناوریهای راهبردی متمرکز شوند تا ضمن افزایش توان رقابتپذیری کشور، نقش مؤثرتری در ارتقای اقتدار فناورانه و حل چالشهای ملی ایفا کنند.
این سند همچنین به بیان راهبردهای حرکت ایران به نسل چهارم و پنجم پرداخت و تاکید دارد پارکها از «مدیر ساختمان» به «رهبر اکوسیستم» تغییر جهت میدهند. همچنین پارکها برای تبدیل شدن به پارکهای نسل چهارم و پنجم باید ماموریت محور با رویکرد حل چالشهای ملی و ایجاد میدانها و خوشههای تخصصی شوند. مثلا ماموریتهای خود را با ادبیات میدان بهرهوری انرژی و آب، میدان پزشکی، میدان انرژی، میدان معدن، میدان کشاورزی هوشمند بیان کنند.
تقویت سرمایهگذاری خصوصی و صندوقهای جسورانه و بینالمللی شدن از طریق جذب شرکتهای خارجی، پروژههای مشترک، صادرات فناوری و همکاری با دانشگاههای برتر دنیا از دیگر راهبردهای پارکها برای حرکت به سمت نسل چهارم و پنجم است.
تمرکز بر فناوریهای راهبردی چون «هوش مصنوعی»، «نیمه هادیها و میکروالکترونیک»، «کوانتوم و کرایجینیک»، «زیست فناوری»، «امنیت سایبری»، «فناوری فضایی» و «مواد پیشرفته و عناصر نادر خاکی» و همکاری با دانشگاههای برتر از دیگر راهبردهای حرکت پارکها به سمت نسل جدید به شمار میرود.
نقشه راه تحول پارکهای ایران
این سند نقشه حرکت پارکهای علم و فناوری به سمت نسل جدید را این گونه ترسیم کرده است:
محور اول: حکمرانی از طریق اصلاح ماموریت، اصلاح شاخصهای ارزیابی و استقلال مدیریتی
محور دوم: تقویت اکوسیستم از طریق خوشههای تخصصی، ارتباط با صنایع بزرگ، جذب سرمایه خطرپذیر و همکاری بینالمللی
محور سوم: فناوری از طریق تمرکز بر فناوریهای راهبردی چون «هوش مصنوعی»، «نیمه هادیها و میکروالکترونیک»، «کوانتوم و کرایجینیک»، «زیست فناوری»، «امنیت سایبری»، «فناوری فضایی» و «مواد پیشرفته و عناصر نادر خاکی»
محور چهارم: اقتصاد از طریق صادرات فناوری، شرکتهای مقیاسپذیر، اتصال به زنجیره ارزش جهانی و ارتقای بهرهوری صنایع.
انتهای پیام
