یکی از هولناکترین مناظر طبیعت، تودههای عظیم و متلاطم شن و غبار تیره است که هرآنچه را در مسیرشان باشد در خود میبلعند؛ پدیدهای که روز را به شب بدل میکند و از شمال چین گرفته تا مناطق جنوب صحرای آفریقا، ویرانی به بار میآورد.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد با اذعان به اینکه پیامدهای منفی طوفانهای شن و گرد و غبار، موضوعی حائز اهمیت در سطح بینالمللی است، روز ۱۲ جولای را به عنوان «روز جهانی مقابله با طوفانهای شن و گرد و غبار» نامگذاری کرد.
علاوه بر این، مجمع عمومی سازمان ملل متحد بر ضرورت همکاری در سطوح جهانی و منطقهای با هدف پیشگیری، مدیریت و کاهش تاثیرات طوفانهای شن و گرد و غبار تاکید کرد و این همکاریها باید از طریق تقویت سامانههای هشدار زودهنگام و تبادل اطلاعات اقلیمی و جوی برای پیشبینی این طوفانها صورت گیرد.
این مجمع اعلام کرد که اقدام موثر و تابآورانه برای مقابله با طوفانهای شن و گرد و غبار و کاهش آنها، نیازمند درک بهتری از پیامدهای شدید و چندجانبه این پدیده است، پیامدهایی که شامل مواردی همچون به خطر افتادن سلامت، رفاه و معیشت مردم، تشدید بیابانزایی و تخریب اراضی، جنگلزدایی، از دست رفتن تنوع زیستی و بهرهوری زمین، تهدید امنیت غذایی و تاثیر منفی بر رشد اقتصادی پایدار میشود.
سالانه حدود ۲۰۰۰ میلیون تن گرد و غبار وارد جو میشود و میتواند صدها کیلومتر و حتی هزاران کیلومتر، در سراسر قارهها و اقیانوسها جابجا شود و خطرات فزایندهای را برای سلامت عمومی، کشاورزی، حملونقل و اکوسیستمها ایجاد میکند.
بخش قابلتوجهی از طوفانهای شن و گرد و غبار منش طبیعی دارند، اما عواملی مانند مدیریت نادرست منابع آب و زمین، خشکسالی و تخریب محیط زیست در سالهای اخیر نقش پررنگتری در تشدید این پدیده ایفا کردهاند؛ بحرانی که اکنون بیش از ۱۵۰ کشور جهان را تحت تاثیر قرار داده است.
نتایج نشان داد که طوفانهای شن و گرد و غبار بر کیفیت هوا و سلامت انسان تاثیر میگذارند. آنها بهرهوری کشاورزی را کاهش میدهند، حملونقل و هوانوردی را مختل میکنند، سیستمهای آب و انرژی را تحت فشار قرار میدهند و به اکوسیستمها آسیب میرسانند و هیچ کشوری از تاثیرات آنها در امان نیست.
مهمترین منابع گرد و غبار در سطح جهان در مناطق خشک و نیمهخشک، بهویژه بیابانهای بزرگی مانند صحرای آفریقا، گبی در آسیا و صحرای عربستان در خاورمیانه متمرکز شدهاند. برخی نقاط جهان، ازجمله چین و مرز آمریکا و مکزیک، در سال ۲۰۲۵ طوفانهای شن و گرد و غبار بیسابقهای را تجربه کردند که بر سلامت و محیط زیست تاثیر گذاشت و فعالیتهای اقتصادی همچنین حملونقل را مختل کرد. با این حال، طبق گزارش جدید سازمان هواشناسی جهانی (WMO)، میانگین کلی غلظت گرد و غبار مشابه سال ۲۰۲۴ بود.
راهکارهای مبتنی بر علم در مقابله با طوفانهای شن و گرد و غبار
چین همزمان با بزرگداشت روز جهانی مبارزه با طوفانهای شن و گرد و غبار، در حال گسترش استفاده از فناوریهای پیشرفته نظارتی و تعمیق همکاریهای بینالمللی برای کمک به رسیدگی به یکی از گستردهترین چالشهای زیستمحیطی جهان است.
چین با بهرهگیری از ماهواره هواشناسی «فنگیون-۴بی» (Fengyun-۴B)، دادههای مشاهدات زمینی، مدلهای پیشبینی عددی آبوهوا و فناوری هوش مصنوعی، سامانه یکپارچه پایش و پیشبینی طوفانهای شن و گرد و غبار خود را ارتقا داده است. اداره هواشناسی چین (CMA) نیز در حال حاضر خدماتی شامل پایش عملیاتی گرد و غبار، ردیابی کانونهای تولید گرد و غبار و ارزیابی پیامدهای آن را ارائه میکند؛ خدماتی که مناطق اصلی منشا گرد و غبار در سراسر شرق آسیا را پوشش میدهد.
ساختن آیندهای مشترک برای مدیریت طوفانهای گرد و غبار
تغییرات اقلیمی، خشکسالی و تخریب زمین، پیچیدگی خطرات طوفانهای شن و گرد و غبار را افزایش میدهد. در پاسخ، چین رویکردی یکپارچه را ترویج میدهد که احیاء اکولوژیکی را با نوآوریهای تکنولوژیکی، هشدار زودهنگام و همکاری بینالمللی ترکیب میکند.
بر اساس گزارش سیجیتیان، چین در سال ۲۰۲۶ نسخه بازنگریشده استاندارد هشدار هوای گرد و غبار را منتشر کرد که با گسترش سطوح هشدار، حفاظت از سلامت عمومی و آمادگی در برابر بلایای ناشی از طوفانهای شن و گرد و غبار را تقویت میکند.
سازمان جهانی هواشناسی اعلام کرد که یکی از رویکردهای نوین در پیشبینی طوفانهای شن و گرد و غبار، استفاده مستقیم از پیشبینیهای آبوهوایی تولیدشده توسط هوش مصنوعی در مدلسازی این پدیده است. همچنین، یکی دیگر از پیشرفتهای مهم، بهکارگیری سامانههای بزرگ هوش مصنوعی است که با استفاده از دادههای بلندمدت جوی، از جمله دادههای بازتحلیلشده و تصاویر ماهوارهای، آموزش دیدهاند.
یافتههای کنونی نشان میدهد، هیچ روش واحدی برای همه شرایط بهترین عملکرد را ندارد. برخی سامانههای هوش مصنوعی در پیشبینی طوفانهای محلی، کوتاهمدت و با تغییرات سریع دقت بیشتری دارند، در حالی که برخی دیگر در پیشبینی طوفانهای گستردهای که طی چند روز شکل میگیرند و جابهجا میشوند، عملکرد پایدارتر و قابلاعتمادتری ارائه میکنند.
انتهای پیام
