با این حال، تضاد میان بالا بودن جمعیت دام و پایین بودن سطح ارزشافزوده محصولات، پرسشهای جدی را در میان کارشناسان و مسئولان محلی ایجاد کرده است. در حالی که کل جمعیت شتر در استان خراسان رضوی حدود ۱۲ هزار و ۹۰۰ رأس برآورد میشود، آمارها حکایت از تمرکز بسیار بالای این دام در شهرستان بردسکن دارد. طبق دادههای رسمی، حدود ۳۵۰۰ رأس از این جمعیت در همین شهرستان مستقر هستند. این رقم به معنای آن است که بیش از ۲۷ درصد از کل سرمایه شتر استان، در خاک بردسکن نهفته است اما به دلیل تکیهبر روشهای سنتی در بخشهایی نظیر شترداری موجب شده این صنعت آنگونه که باید تاکنون شکوفا نشود.
شترداری در بردسکن و نبرد با خشکسالی
استان خراسان رضوی، به ویژه منطقه بردسکن، به عنوان یکی از کانونهای مهم دامپروری کشور شناخته میشود. در میان گونههای مختلف دامی، شتر نقش حیاتی و غیرقابل انکاری در اقتصاد و فرهنگ این منطقه ایفا میکند.
یکی از عشایر و شترداران غرب خراسان، با اشاره به اهمیت شترداری در بردسکن، بر ضرورت حمایت از این شیوه سنتی زندگی تأکید و تصریح کرد: شتر، نه تنها منبع درآمد، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی مردم این منطقه است.
رضا طالبی، اظهار کرد: یکی از نقاط قوت شترهای بردسکن، نژاد بومی آنهاست که به یککوهانه معروف هستند. این نژاد با توجه به سازگاری بالا با اقلیم گرم و خشک منطقه، منبع ارزشمندی از شیر و گوشت با کیفیت بالا را تأمین میکند. شیر شتر، به دلیل خواص دارویی و غذایی فراوان، در درمان برخی بیماریها و تقویت سیستم ایمنی بدن نقش مؤثری دارد. همچنین، گوشت شتر به عنوان منبعی غنی از پروتئین و مواد مغذی، جایگاه ویژهای در سفرههای مردم منطقه دارد.
با وجود اهمیت شترداری، این صنعت با چالشهای متعددی روبرو است. یکی از بزرگترین مشکلات، خشکسالیهای پیاپی و کاهش منابع آب و علوفه است.
این شتردار خاطرنشان کرد: شترها، به دلیل نیاز شدید به علوفه مرتعی، بیش از هر حیوان دیگری تحت تأثیر خشکسالی قرار میگیرند. کمبود آب و علوفه باعث میشود که شترها لاغر شده و کیفیت تولیدات آنها کاهش یابد. این وضعیت، علاوه بر کاهش درآمد دامداران، باعث کاهش قیمت شترها در بازار میشود و اقتصاد خانوادههای عشایری را تحت فشار قرار میدهد.
وی اظهار کرد: علاوه بر خشکسالی، یکی دیگر از موانع اصلی ادامه فعالیتهای شترداری، کمبود سرمایه و نقدینگی است. بسیاری از عشایر و شترداران، با وجود تجربه و تخصص لازم، به دلیل عدم دسترسی به منابع مالی کافی، قادر به توسعه و نوسازی فعالیتهای خود نیستند.
طالبی بر ضرورت ارائه حمایتهای مالی و طرحهای توسعهای توسط دولت و نهادهای مربوطه تأکید کرد و معتقد است: این حمایتها میتواند نقش مهمی در حفظ سبک زندگی عشایری و ارتقای معیشت آنان ایفا کند.
وی گفت: با توجه به شرایط موجود، شترداری در بردسکن روزبهروز در معرض خطر جایگزینی با صنایع یا شغلهای کاذب قرار دارد. اگر حمایتهای لازم صورت نگیرد، این شیوه سنتی زندگی و معیشت، جای خود را به سایر فعالیتهای اقتصادی خواهد داد و فرهنگ عشایری که قرنها در این منطقه ریشه دوانده است، از بین خواهد رفت.
این شتردار افزود: برای مقابله با این چالشها، ایجاد صندوقهای اعتباری برای ارائه وامهای کمبهره به عشایر، توسعه برنامههای آموزش و توانمندسازی برای بهبود روشهای پرورش شتر و ایجاد بازارهای مستقیم برای فروش محصولات شتر مانند شیر و گوشت، ضروری است.
شترداری در بردسکن، نیازمند حمایتهای لازم از سوی دولت و نهادهای مربوطه
شترداری در بردسکن، نه تنها یک صنعت اقتصادی، بلکه میراثی فرهنگی و تاریخی است که باید از آن محافظت شود. با توجه به چالشهای متعددی که این صنعت با آن روبرو است، حمایتهای لازم از سوی دولت و نهادهای مربوطه، میتواند به حفظ این شیوه سنتی زندگی و ارتقای معیشت عشایر کمک کند.
مدیر جهاد کشاورزی بردسکن، با اشاره به جایگاه صنعت شترداری در این شهرستان، اظهار کرد: در بردسکن با یک پتانسیل بیبدیل روبرو هستیم. حضور بیش از ۷۰ بهرهبردار که مسئولیت نگهداری و پرورش ۳۵۰۰ رأس شتر را بر عهده دارند، نشان از یک ساختار تولیدی است که اگر به درستی مدیریت شود، میتواند موتور محرک اقتصاد منطقه باشد.
مهدی مسروری، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه در بردسکن با بزرگترین تجمع شتر در سطح استان روبرو هستیم، افزود: علیرغم این پتانسیل اما هنوز نتوانسته است سطح معیشت و اقتصاد شهرستان را به سطح مطلوب برساند.
مسروری خاطرنشان کرد: بزرگترین چالش ما، نبود نگاه صنعتی به این حوزه است. در حال حاضر، فعالیت اکثر بهرهبرداران بر پایه روشهای سنتی و خروج محصول به صورت دام زنده است. ما با یک شکاف بزرگ میان تولید و فرآوری مواجه هستیم.
وی افزود: تا زمانی که در شهرستان، کارخانجات یا کارگاههای تخصصی برای فرآوری محصولات شتر از لبنیات و گوشت گرفته تا صنایع تبدیلی پشم و پوست راهاندازی نشود، ارزش افزوده این حیوان ارزشمند به جای منطقه، به خارج از شهرستان سرازیر خواهد شد.
مدیر جهاد کشاورزی بردسکن تأکید کرد: عدم رغبت یا عدم آمادگی برخی بهرهبرداران برای ورود به مراحل تکمیلی و صنعتی، از موانع اصلی است که مانع از تبدیل شدن شترداری از یک فعالیت معیشتی به یک صنعت سودآور شده است.
بردسکن تنها از نظر تعداد دام، با استان رقابت نمیکند، بلکه از نظر ترکیب جمعیتی نیز یک منطقه مهم است. این شهرستان با جای دادن حدود ۱۶ درصد از کل جمعیت عشایر خراسان رضوی در قلمرو خود، دومین شهرستان بزرگ عشایری استان محسوب میشود. با این حال، تغییرات اقلیمی و فشارهای اقتصادی، این ساختار سنتی را با چالشهای جدی مواجه کرده است که نیازمند بازنگری در سیاستهای حمایتی است.
مسروری از خشکسالی به عنوان تهدیدی جدی و مداوم برای تمام سرمایهگذاران و بهرهبرداران در مسیر توسعه شترداری، نام برد و افزود: بزرگترین خطر برای پرورش شتر، خشکسالیهای پیدرپی و مداوم است. این پدیده مستقیماً با فشار بر مراتع در ارتباط است. وقتی مراتع دچار تخریب میشوند، هزینههای تغذیه دام بالا رفته و در نهایت سودآوری و بقای این صنعت به خطر میافتد. ما باید از همین امروز به فکر تأمین منابع آبی و مدیریت هوشمندانه مراتع باشیم تا از بروز یک بحران جدی در جمعیت دام جلوگیری شود.
وی در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان سرمایهگذاران را به این حوزه جذب کرد، گفت: ما در اداره جهاد کشاورزی آمادگی کامل خود را برای حمایت از سرمایهگذاران اعلام میکنیم. راهکار ما شامل واگذاری زمینهای مناسب و ارائه تسهیلات ویژه برای احداث واحدهای فرآوری و صنایع تبدیلی است. ما به دنبال کسانی هستیم که بخواهند با ورود تکنولوژی، اقتصاد شترداری را از حالت پراکنده و سنتی به حالت متمرکز و صنعتی تغییر دهند.
مسروری افزود: استقبال از این روشهای نوین هنوز با آن چیزی که ما برای توسعه نیاز داریم، همخوانی ندارد. ما نیازمند یک تحول در ذهنیت تولیدکنندگان هستیم؛ آنها باید بدانند که آینده فقط در پرورش نیست بلکه در صنعت است.
مدیر جهاد کشاورزی بردسکن، پدیده خشکسالیهای متوالی را بزرگترین سد راه توسعه این صنعت دانست و توضیح داد: فشار خشکسالی بر مراتع به شدت افزایش یافته و امنیت غذایی دام را به مخاطره انداخته است. بردسکن به عنوان دومین شهرستان عشایری استان، حدود ۱۶ درصد از عشایر خراسان رضوی را در خود جای داده است که این امر وابستگی مستقیم زندگی این بخش از جامعه به کیفیت مراتع را نشان میدهد. برای عبور از این بحران، گریزی نداریم جز اینکه مدل پرورش شتر را از سنتی مبتنی بر مرتع، به سمت دامداریهای نیمهصنعتی و صنعتی سوق دهیم.
بردسکن با دارا بودن دومین جمعیت بزرگ عشایری استان و بیشترین جمعیت شتر در خراسان رضوی، در نقطهای حساس ایستاده است. از یک سو ظرفیتهای عظیم جغرافیایی و انسانی وجود دارد و از سوی دیگر، چالشهایی نظیر خشکسالی، روشهای سنتی و نبود صنایع تبدیلی، مسیر توسعه را مسدود کردهاند.
اگر بتوان با همکاری دولت، بخش خصوصی و نهادهای پژوهشی، زنجیره ارزش شتر را از سطح مرتع تا سطح کارخانه فرآوری تکمیل کرد، بردسکن میتواند نه تنها به قطب شترداری، بلکه به یکی از اصلیترین مراکز تولید محصولات استراتژیک دامداری در ایران تبدیل شود؛ اما اگر روند فعلی فروش فلهای و عدم تمرکز بر فرآوری ادامه یابد، این سرمایههای عظیم در برابر چالشهای اقلیمی و اقتصادی، آسیبپذیر باقی خواهند ماند.
انتهای پیام
