شغلی که با گرمای سوزان تابستان و سرمای استخوانسوز زمستان، مسیرهای سختگذر، خطر رویارویی با شکارچیان مسلح، آتشسوزی و حتی مار و عقربگزیدگی گره خورده است؛ با این حال، عشق به طبیعت و حیاتوحش، محیطبانان را همچنان در این مسیر نگه داشته است.
به مناسبت نهم مرداد، «روز جهانی محیطبان»، پای صحبت چند تن از محیطبانان استان همدان نشستیم؛ افرادی که سالهاست بیادعا، حافظ سرمایههای طبیعی و تنوع زیستی این سرزمین هستند و در کنار روایت دلبستگیشان به طبیعت، از دغدغهها و چالشهای این حرفه نیز میگویند.
نخستین شرط ورود به این حرفه، علاقه و انگیزه است
مسلم خدارحمی، محیطبانی که ۱۲ سال سابقه خدمت در مناطق حفاظتشده لشگردر ملایر، خانگرمز تویسرکان و ملوسان نهاوند را در کارنامه دارد، معتقد است نخستین شرط ورود به این حرفه، علاقه و انگیزه است.
او میگوید: برای ورود به شغل مقدس محیطبانی و صیانت از محیطزیست، پیش از هر چیز باید علاقه و انگیزه فراوان وجود داشته باشد و در کنار آن، فرد از آمادگی جسمانی لازم برخوردار باشد تا بتواند خود را با شرایط سخت این شغل سازگار کند.
خدارحمی با اشاره به اینکه محیطبانان از ساعت چهار صبح گشتزنی را آغاز میکنند، اظهار میکند: تابستان و زمستان، سرما و گرما، عبور از کوهستان و مناطق سختگذر، بخشی از زندگی روزمره یک محیطبان است. با وجود اینکه در رشته محیطزیست تحصیل کرده بودم، تا زمانی که بهعنوان مأمور اجرایی وارد منطقه نشدم، تصور درستی از سختیهای این شغل نداشتم. واقعیت محیطبانی بسیار فراتر از آن چیزی بود که در دانشگاه آموخته بودم.
یکی از مهمترین دغدغههای محیطبانان، خلاءهای قانونی در استفاده از سلاح هنگام مواجهه با شکارچیان است؛ موضوعی که به گفته آنان، سالهاست بلاتکلیف مانده است.
خدارحمی در اینباره میگوید: ما پشتیبانی کافی نداریم و قانون در این زمینه ضعف دارد. حدود ۱۵ سال است که موضوع اصلاح قانون حمل سلاح مطرح میشود، اما هنوز به نتیجه نرسیده است. یکی از همکارانم در این راه جان خود را از دست داد و یکی دیگر سالها درگیر پرونده قضایی و زندان بود. گاهی احساس میکنیم اگر خودمان هدف گلوله قرار بگیریم، وضعیت بهتری نسبت به زمانی داریم که برای دفاع از خود از سلاح استفاده کنیم.
علاقه؛ رمز ماندگاری در این حرفه
مجید کولیوند، دیگر محیطبان استان همدان که ۱۳ سال در منطقه حفاظتشده خانگرمز خدمت کرده است، نیز علاقه را رمز ماندگاری در این حرفه میداند.
او میگوید: تحصیلات دانشگاهی مرتبط با محیطبانی نداشتم و تنها به دلیل علاقه وارد این حرفه شدم. اگر این علاقه نبود، تحمل خطراتی مانند مقابله با شکارچیان غیرمجاز، آتشسوزیهای عمدی و سهوی، مار و عقربگزیدگی و حتی تصادفات هنگام تعقیب متخلفان و تهیه گزارشها ممکن نبود.
به گفته کولیوند، کمبود نیروی انسانی باعث شده است همکاری جوامع محلی اهمیت بیشتری پیدا کند.
وی میافزاید: با اطلاعرسانی به دهیاریها و روستاهای اطراف، مردم در صورت مشاهده شکارچی یا آتشسوزی با ما تماس میگیرند و همین موضوع باعث میشود سریعتر در محل حاضر شویم. البته در کنار این همکاریها، گاهی برخی کشاورزان با شخمهای غیرمجاز یا کندهکاریها به طبیعت آسیب میزنند که با آنها نیز برخورد قانونی میشود.
کولیوند با اشاره به تنوع زیستی استان همدان میگوید: گونههای جانوری ارزشمندی در مناطق حفاظتشده زندگی میکنند؛ کل و بز در خانگرمز و قوچ و میش در ملوسان و نشر از مهمترین آنها هستند. بارها پیش آمده حیوانی بر اثر شکار یا درگیری با همنوع خود زخمی شده و پس از درمان، دوباره به طبیعت بازگردانده شده است. انسان باید خود را در برابر محیطزیست مسئول بداند، نه اینکه با شکار بیرویه، حیات گونههای ارزشمند را تهدید کند.
بدون علاقه نمیتوان از پس سختیهای محیطبانی برآمد
احمد بتویی، رئیس پاسگاه محیطبانی ملوسان نهاوند نیز که سابقه فعالیت در مناطق حفاظتشده لشگردر، نشر و ملوسان را دارد، میگوید: ورودش به این حرفه با معرفی یکی از دوستان و پس از قبولی در آزمون آمادگی جسمانی رقم خورده است.
او نیز مانند دیگر همکارانش، علاقه را مهمترین عامل ماندگاری در این شغل میداند و تأکید میکند: بدون علاقه نمیتوان از پس سختیهای محیطبانی و مقابله با شکارچیان برآمد.
بتویی معتقد است بسیاری از مشکلات از مسیر گفتوگو با جوامع محلی حل شده است.
او میگوید: انگیزه بیشتر شکارچیان، اعتیاد به شکار است و تنها بخش کوچکی از آنها با انگیزه مالی شکار میکنند. در منطقه حفاظتشده ملوسان تلاش کردیم ارتباط خوبی با مردم برقرار کنیم و نتیجه آن را هم دیدیم؛ بسیاری از کسانی که روزی شکارچی بودند، امروز به همیاران محیطزیست تبدیل شدهاند. با این حال، مشکلات معیشتی و بلاتکلیفی قوانین همچنان از دغدغههای اصلی محیطبانان است.
بتویی میافزاید: پرداخت حقوق و مزایا گاهی با تأخیر انجام میشود و قانون بهکارگیری و حمل سلاح نیز هنوز اصلاح نشده است. این مسائل، کار محیطبانی را دشوارتر کرده است.
او به رفتار برخی طبیعتگردان و کوهنوردان اشاره میکند و میگوید: گاهی مردم با تصور کمک به حیاتوحش، بره یا نوزاد حیوانات را از طبیعت جدا کرده و به پاسگاه محیطبانی میآورند، در حالیکه مادر حیوان معمولاً برای چرا از محل دور شده و دوباره بازمیگردد. جدا کردن این نوزادان از طبیعت، نهتنها کمکی به آنها نمیکند، بلکه شانس زنده ماندنشان را نیز کاهش میدهد.
بهگزارش ایسنا، محیطبانان هر روز در سکوت، میان خطر، کمبود امکانات و خلأهای قانونی از طبیعت پاسداری میکنند؛ سرمایهای که متعلق به همه نسلهاست. شاید قدردانی واقعی از آنان، تنها به یک روز در تقویم محدود نشود، بلکه با احترام به قوانین محیطزیست و مسئولانهتر رفتار کردن در طبیعت معنا پیدا کند.
انتهای پیام
