دکتر محمد احمدیان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه برنامههای پیشگیری از ناباروری در سالهای اخیر بهطور جدی در نظام شبکه بهداشت کشور دنبال میشود، اظهار کرد: وزارت بهداشت برنامه پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان ناباروری را به دانشگاههای علوم پزشکی ابلاغ کرده است. در این چارچوب، آموزش ارائهدهندگان خدمات سلامت باروری، شناسایی عوامل خطر، آموزش زنان در سنین باروری و ارجاع بهموقع زوجین مشکوک به ناباروری به مراکز تخصصی در دستور کار قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه آموزش جوانان در آستانه ازدواج یکی از مهمترین راهبردهای پیشگیری از ناباروری است، ادامه داد: در کلاسهای آموزش هنگام ازدواج، موضوعاتی همچون تاثیر سن بر باروری، اهمیت برنامهریزی مناسب برای فرزندآوری، پیشگیری از عفونتهای منتقله از راه جنسی، پرهیز از مصرف دخانیات، الکل و مواد مخدر، تغذیه سالم، فعالیت بدنی، کنترل وزن و آشنایی با علائم هشداردهنده ناباروری آموزش داده میشود. این آموزشها در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز از طریق مراکز خدمات جامع سلامت، مراکز مشاوره هنگام ازدواج و همچنین آموزش کارکنان شبکه بهداشت در حال اجراست و زوجینی که دارای عوامل خطر هستند، برای بررسیهای تخصصی به مراکز مربوطه ارجاع داده میشوند.
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تغییرات جمعیتی دهههای اخیر، خاطرنشان کرد: افزایش سن ازدواج و به دنبال آن افزایش سن نخستین فرزندآوری، یکی از مهمترین عوامل موثر بر کاهش باروری طبیعی در جامعه است. قدرت باروری زنان از حدود ۳۰ سالگی به تدریج کاهش پیدا میکند و این روند پس از ۳۵ سالگی شدت بیشتری مییابد، زیرا تعداد و کیفیت تخمکها با افزایش سن کاهش پیدا میکند. پس از ۴۰ سالگی نیز احتمال بارداری طبیعی به شکل قابل توجهی کمتر میشود و در کنار آن، احتمال سقط جنین و بروز برخی بیماریهای دوران بارداری مانند دیابت و فشار خون نیز افزایش مییابد. اگرچه روند کاهش باروری در مردان تدریجیتر است، اما افزایش سن در آنان نیز میتواند با کاهش کیفیت اسپرم و افزایش مدت زمان لازم برای وقوع بارداری همراه باشد.
ناباروری تنها یک علت ندارد
احمدیان گفت: افزایش سن به معنای ناباروری قطعی نیست، بلکه احتمال بارداری طبیعی را کاهش داده و ممکن است نیاز به استفاده از درمانهای ناباروری را افزایش دهد، از همین رو سازمان جهانی بهداشت و انجمنهای علمی بینالمللی همواره بر آگاهسازی زوجین نسبت به تاثیر سن بر باروری و برنامهریزی مناسب برای فرزندآوری تاکید دارند. بر اساس شواهد علمی، ناباروری معمولا حاصل تعامل عوامل ژنتیکی، پزشکی، محیطی و سبک زندگی است و نمیتوان سهم مشخصی برای هر یک از این عوامل تعیین کرد، اما بسیاری از این عوامل قابل اصلاح و پیشگیری هستند.
وی حفظ وزن مناسب را یکی از مهمترین عوامل موثر در حفظ سلامت باروری دانست و افزود: چاقی و اضافه وزن با ایجاد اختلال در تعادل هورمونهای جنسی میتواند باعث اختلال در تخمکگذاری زنان و کاهش کیفیت و تعداد اسپرم در مردان شود. از سوی دیگر، کمبود شدید وزن نیز ممکن است موجب نامنظم شدن یا قطع تخمکگذاری شود، بنابراین حفظ وزن در محدوده طبیعی یکی از موثرترین راهکارهای حفظ باروری است. اگرچه ماده غذایی خاصی بهتنهایی موجب افزایش باروری نمیشود، اما رژیم غذایی متعادل شامل سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، ماهی، مغزها و چربیهای سالم همراه با کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده، نوشیدنیهای شیرین و چربیهای ترانس، نقش مهمی در حفظ سلامت عمومی و باروری دارد. همچنین دریافت کافی اسید فولیک پیش از بارداری برای زنان اهمیت فراوانی دارد.
دخانیات و مواد مخدر از عوامل شناختهشده ناباروری هستند
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اثرات مخرب دخانیات بر قدرت باروری، خاطرنشان کرد: سیگار و قلیان از شناختهشدهترین عوامل قابل پیشگیری ناباروری هستند و مصرف آنها میتواند موجب کاهش ذخیره تخمدان، افزایش احتمال یائسگی زودرس، کاهش کیفیت اسپرم و افزایش خطر سقط جنین شود. مصرف مواد مخدر و استروئیدهای بدنسازی نیز تولید اسپرم را مختل میکند و به همین دلیل ترک دخانیات و پرهیز از مصرف مواد مخدر از مهمترین توصیههای متخصصان به زوجهایی است که قصد فرزندآوری دارند.
احمدیان با بیان اینکه فعالیت بدنی منظم نقش موثری در سلامت باروری دارد، اظهار کرد: ورزش متعادل موجب حفظ وزن مناسب، تنظیم هورمونها و بهبود سلامت باروری میشود، اما ورزشهای بسیار سنگین و طولانیمدت، بهویژه اگر با کاهش شدید وزن همراه باشند، ممکن است در برخی زنان موجب اختلال در تخمکگذاری شوند. استرسهای شدید و طولانیمدت میتوانند عملکرد هورمونهای مرتبط با تولیدمثل را تحت تاثیر قرار دهند و احتمال بارداری را کاهش دهند، اما برخلاف تصور عمومی، استرس بهتنهایی علت اصلی ناباروری نیست. از سوی دیگر، خود ناباروری نیز میتواند زمینهساز اضطراب و افسردگی شود، بنابراین حمایت روانی، خواب کافی، ورزش و استفاده از روشهای مدیریت استرس برای زوجهای در حال درمان اهمیت زیادی دارد.
وی با اشاره به نتایج مطالعات جدید درباره اثرات آلودگی هوا بر باروری، اظهار کرد: تحقیقات نشان داده است قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلودگی هوا، بهویژه ذرات معلق ریز و برخی مواد شیمیایی مختلکننده غدد درونریز، ممکن است کیفیت تخمک و اسپرم را کاهش داده و احتمال بارداری را کمتر کند، هرچند هنوز سهم دقیق این عوامل مشخص نیست. برخی عفونتها در صورت درمان نشدن میتوانند به لولههای رحمی یا دستگاه تناسلی آسیب وارد کرده و زمینه ناباروری را فراهم کنند، از این رو رعایت بهداشت جنسی، پیشگیری از عفونتهای منتقله از راه جنسی و درمان بهموقع آنها از اصول مهم حفظ سلامت باروری به شمار میرود.
مراجعه بهموقع، شانس موفقیت درمان را افزایش میدهد
مدیر سلامت جمعیت، خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد مطرح کرد: بسیاری از عوامل موثر بر سلامت باروری قابل کنترل هستند و رعایت اصولی همچون حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار و قلیان، پرهیز از مصرف مواد مخدر و استروئیدهای بدنسازی، خواب کافی، مدیریت استرس، کاهش مواجهه با آلایندههای محیطی و مراجعه زودهنگام به پزشک، میتواند نقش مهمی در حفظ قدرت باروری داشته باشد. توصیه میشود اگر سن زن کمتر از ۳۵ سال است و پس از ۱۲ ماه رابطه زناشویی منظم و بدون پیشگیری بارداری رخ نداد یا اگر سن زن ۳۵ سال و بیشتر است و پس از ۶ ماه بارداری حاصل نشد، زوجین برای بررسی و تشخیص زودهنگام به مراکز خدمات جامع سلامت یا پزشک مراجعه کنند، زیرا تشخیص و درمان بهموقع، شانس موفقیت درمان را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
انتهای پیام
