ماما را شاید بتوان یکی از آشناترین چهرههای نظام سلامت برای زنان دانست، اما نقش او بسیار فراتر از همراهی مادر در اتاق زایمان است. ماماها در بسیاری از مراحل زندگی زنان، از مراقبتهای پیش از بارداری و دوران بارداری تا پس از زایمان، سلامت جنسی و باروری و آموزش و مشاورههای مرتبط با سلامت زنان، در خط مقدم ارائه خدمات قرار دارند، نقشی که در نظام مراقبتهای اولیه سلامت، بیش از آنکه به درمان محدود باشد، بر پیشگیری، آموزش و تشخیص بهموقع استوار است.
بخشی از این خدمات در مراکز بهداشت و با هدف پیشگیری و شناسایی زودهنگام بیماریها ارائه میشود؛ از مراقبتهای دوران بارداری و پس از زایمان گرفته تا خدمات مرتبط با سلامت باروری و غربالگریهایی که میتوانند در تشخیص بهموقع برخی بیماریها نقش داشته باشند. اهمیت این خدمات زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم بسیاری از بیماریها، در صورت شناسایی در مراحل اولیه، امکان مدیریت و درمان مؤثرتری دارند. برای نمونه، سازمان جهانی بهداشت بر نقش غربالگری در شناسایی ضایعات پیشسرطانی دهانه رحم و درمان آنها پیش از پیشرفت بیماری تأکید دارد.
از سوی دیگر، یکی از مهمترین مقاطع فعالیت ماما، دوران بارداری و تولد نوزاد است؛ دورهای که مادر علاوه بر مراقبتهای جسمی، به حمایت، آموزش و ارتباط مؤثر با تیم مراقبت نیاز دارد. در همین چارچوب، مدلهای مراقبت مامایی بر تداوم ارتباط مادر با ماما و مراقبت فردمحور در طول بارداری، زایمان و دوره پس از زایمان تأکید دارند؛ رویکردی که سازمان جهانی بهداشت نیز آن را در بهبود تجربه مادر و پیامدهای سلامت مادر و نوزاد مؤثر میداند.
با این حال، بسیاری از زنان هنوز شناخت کاملی از گستره خدمات مامایی و ظرفیتهای موجود در مراکز بهداشتی ندارند؛ موضوعی که ضرورت آگاهیرسانی درباره خدمات قابل دریافت از ماما، اهمیت مراجعه منظم و نقش مراقبتهای پیشگیرانه در سلامت زنان را بیش از پیش نمایان میکند.
فاطمه علیزاده، کارشناس مامایی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش مامای همراه در دوران بارداری، اظهار کرد: نقش مامای همراه در این دوران، حمایت روحی و روانی از مادر باردار است، چرا که مامای همراه در فرآیند زایمان، هیچگونه نقش یا مداخله پزشکی ندارد.
این کارشناس مامایی با تشریح نقش مامای همراه، بیان کرد: مامای همراه در دوران بارداری، میتواند به مادر باردار در رابطه با مقطع بارداری، روند زایمان و تکنیکها و ورزشهای مناسب این دوران، کمک کند تا مادران بتوانند زایمان راحتتری داشته باشند و با آرامش خاطر بیشتری این دوران را سپری کنند.
وی افزود: متاسفانه در کشورم ایران، کارشناس مامایی جزو کادر زیرمجموعه تلقی میشود، درحالیکه در سایر کشورها، یک حیطه سلامت کاملا مجزا و خودمختار(در حیطه مراقبتهای بارداری، درمان عفونتها و...) به حساب میآید، همچنین با وجود اینکه کارشناسان مامایی، مسئولیتهای بسیار سنگین در زمانهای قبل و حین زایمان و حتی پس از زایمان دارند، همچنان در نقشهای مجزای بخش سلامت در جامعه، ایفای نقش نمیکنند.
علیزاده با بیان اینکه ماما و مامایی را نباید صرفاً محدود به مراقبتهای دوران بارداری و زایمان دانست، تصریح کرد: خدمات مامایی از ابتدای زندگی و دوران کودکی آغاز میشود و سلامت زنان را در مراحل مختلف زندگی، از مراقبتهای پیش از بارداری تا دوران بارداری و پس از زایمان، همچنین سلامت جنسی و مراقبتهای مرتبط با دوران یائسگی، دربرمیگیرد، همچنین توصیه میشود بانوان برای دریافت مراقبتهای پیش از بارداری، حداقل سه ماه پیش از اقدام به بارداری به ماما مراجعه کنند تا بتوان با ارائه مشاوره و مراقبتهای لازم، به حفظ و ارتقای سلامت آنان کمک کرد.
وی ادامه داد: اکثر مادران باردار از نقش ماما در روند زایمان آگاهی دارند، بنابراین مراجعه این افراد به ماما و برقراری ارتباط صحیح و مؤثر میان ماما و مادران میتواند در آگاهیبخشی درباره مزایای زایمان طبیعی و ترغیب آنان به انتخاب این روش، تأثیرگذار باشد.
علیزاده در رابطه با زایمان طبیعی توضیح داد: زایمان طبیعی یک فرآیند فیزیولوژیک است که هر مادر باردارِ واجد شرایط میتواند آن را تجربه کند و در صورت نبود عوامل خطر و با دریافت مراقبتهای مناسب، این فرآیند را بدون بروز عوارض پشت سر بگذارد.
به گفته وی، در حوزه سلامت بانوان، خدمات و مراقبتهای مختلفی ارائه میشود که از جمله آنها میتوان به غربالگری و تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم و سرطان پستان اشاره کرد و بانوان میتوانند با مراجعه به پایگاههای سلامت منطقه خود از این خدمات به صورت رایگان استفاده کنند.
این کارشناس مامایی با اشاره به تستهایی که ماماها در مراکز بهداشتی و درمانی برای بانوان انجام میدهند، اظهار کرد: یکی از تستهای انجامشده در این مراکز، تست پاپاسمیر است که برای بانوانی که سابقه رابطه جنسی دارند انجام میشود. این افراد باید یکسال پس از برقراری نخستین رابطه جنسی، برای انجام این غربالگری مراجعه کنند و با توجه به شرایط فرد، زمان مراجعه بعدی برای انجام تست توسط ماما تعیین و اعلام خواهد شد.
وی گفت: خودآزمایی و معاینه پستان نیز از دیگر خدمات رایگان ارائهشده به بانوان در مراکز بهداشتی و درمانی است که توسط ماماهای شاغل در این مراکز انجام میشود. توصیه میشود بانوان بهصورت دورهای برای معاینه پستان مراجعه کنند و در صورت مشاهده هرگونه تغییر در بافت، شکل یا ظاهر پستان، در کوتاهترین زمان ممکن برای بررسی و معاینه به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه کنند.
علیزاده با تأکید بر اهمیت مراجعه بانوان برای غربالگری و معاینه پستان، اظهار کرد: بسیاری از خدمات مربوط به سلامت بانوان در مراکز بهداشتی بهصورت رایگان ارائه میشود، اما متأسفانه به دلیل آگاهی نداشتن برخی بانوان، مراجعه به مراکز درمانی گاهی زمانی انجام میشود که بیماری پیشرفت کرده است، در حالیکه در صورت تشخیص زودهنگام، بسیاری از موارد قابل پیشگیری و درمان در مراحل اولیه هستند.
وی خاطرنشان کرد: هر بانویی، چه مجرد و چه متأهل، میتواند برای دریافت خدمات سلامت و غربالگری سرطان پستان به مراکز بهداشتی مراجعه کند و افزایش آگاهی و مراجعه بهموقع بانوان میتواند در کنترل و کاهش عوارض ناشی از بیماریهای پستان مؤثر باشد.
انتهایپیام
