نجمه گردنوشهری، عضو هیئت علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاددانشگاهی خراسان رضوی، با حضور در تحریریه ایسنا با اشاره به سهم بالای پروتئینی در جیره غذایی دام، طیور و آبزیان، اظهار کرد: بین ۲۰ تا ۵۰ درصد خوراک این بخش را منابع پروتئین تشکیل میدهد و به همین دلیل قیمت این نهاد ها تاثیر مستقیمی بر هزینه نهایی تولید گوشت، مرغ، تخممرغ و محصولات آبزی پروریی پروری دارد.
وی ادامه داد: درحال حاضر بخش قابل توجهی از پروتئین مورد نیاز صنعت دام و طیور از خارج کشور تامین میشود. براساس آمارهای سال های اخیر، سالانه حدود دو میلیون تن سویا برای تامین بخشی از نیازهای صنعت خوراک دام و طیور وارد کشور میشود و این موضوع وابستگی قابل توجهی به واردات ایجاد کرده است.
عضو هیئت علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاددانشگاهی خراسان رضوی ادامه داد: در صنعت آبزی پروری نیز علاوه بر پروتئین های گیاهی ، از منایع پروتئینی حیوانی مانند پودر ماهی استفاده می شود. اگر چه در کشور واحدهای تولید پودر ماهی فعال هستند، اما تولید داخلی پاسخگوی نیاز نیست و همچنان بخشی از این محصول وارد می شود، به ویژه برای گونه های گوشت خوار مانند قزل آلا که به پروتئین با کیفیت و اسیدهای آمینه متعادل نیاز دارند.
وی با اشاره به واردات اسیدهای آمینه ضروری گفت: اسیدهای آمینه، واحدهای سازنده پروتئین هستند و برخی از اسیدهای آمینه ضروری مانند لیزین و متیونین مورد استفاده در صنعت خوراک دام، طیور و آبزیان، به ویژه لیزین و متیونین، از طریق واردات تامین می کند.
تولید پروتئین از ضایعات کشاورزی
گردنوشهری درباره هدف این پروژه اظهار کرد: هدف ما توسعه یک منبع پروتئینی جایگزین است که بتواند بخشی از منابع پروتئینی وارداتی و اسیدهای آمینه ضروری را جایگزین کند. در صورت تحقق این هدف میتواند به کاهش هزینه تولید خوراک دام، طیور و آبزیان و در نهایت تقویت امنیت غذایی کشور کمک کرد. برای دستیابی به این هدف، به سراغ ضایعات کم ارزش کشاورزی رفته ایم؛ موادی که امروز عمدتا بدون استفاده باقی می مانند یا به عنوان پسماند دفع می شوند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاددانشگاهی خراسان رضوی ادامه داد: این ضایعات عمدتا شامل بقایای لینگوسلولزی مانند کاه و کلش هستند. در این پروژه تلاش می کنیم این مواد را دوباره وارد چرخه تولید کنیم؛ رویکردی که به عنوان "اقتصاد چرخشی" شناخته می شود. در اقتصاد چرخشی، پسماندها به جای دفع، به مواد اولیه برای تولید محصولات جدید و با ارزش افزوده بالاتر تبدیل می شوند. استفاده از این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه تولید، موجب کاهش پسماندهای کشاورزی، حفاظت از محیط زیست و استفاده بهینه از منابع خواهد شد.
وی با اشاره به ساختار اجرایی این طرح گفت: این کلانپروژه با همکاری دو گروه پژوهشی «بیوتکنولوژی صنعتی میکروارگانیسمها » و «زیست فناوری قارچهای صنعتی» اجرا می شود و شامل هفت طرح پژوهشی است که بخشی از آن ها به صورت هم زمان و بخشی دیگر به صورت مرحله ای پیش خواهند رفت. مدت اجرای این پروژه سه سال پیش بینی شده و برآورد اولیه اعتبار مورد نیاز آن حدود هشت میلیارد تومان است.
تولید پروتئین با کمک مهندسی زیستی
گردنوشهری درباره فناوری مورد استفاده در این پروژه گفت: در این طرح از مهندسی متابولیک و مهندسی تکاملی برای بهبود عملکرد سویه مخمر استفاده میکنیم تا بتواند از قندهای حاصل از ضایعات لینگوسلولزی تغذیه کرده و پروتئین تک سلولی تولید کند. در این پروژه تمرکز ما بر تولید پروتئین تک سلولی غنی از لیزین است؛ یکی از مهم ترین اسیدهای آمینه ضروری که در کنار متیونین، بخش قابل توجهی از نیاز صنعت خوراک دام، طیور که از طریق واردات تامین می شود.
عضو هیئت علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاددانشگاهی خراسان رضوی با بیان اینکه فناوری تولید پروتئین تک سلولی در بسیاری از کشورهای پیشرفته توسعه یافته است، گفت: هدف ما بومی سازی دانش فنی این فناوری و فراهم کردن زمینه انتقال آن به صنعت است تا در آینده بتوان از آن در تولید خوراک دام، طیور و آبزیان استفاده کرد.
وی خاطرنشان کرد: این طرح برای دریافت حمایت به ستاد توسعه زیست فناوری ارائه شده و در مرحله بررسی قرار دارد، اما حتی در صورت تامین نشدن این حمایت نیز تلاش خواهیم کرد پروژه را به صورت مرحله ای و با استفاده از منابع مالی دیگر ادامه دهیم. در حال حاضر نمی توان میزان دقیق تاثیر این فناوری بر کاهش واردات را اعلام کرد، زیرا این موضوع به نتایج مرحله صنعتی وابسته است؛ با این حال انتظار می رود توسعه این فناوری بتواند در کاهش وابستگی کشور به منابع پروتئینی وارداتی، کاهش هزینه تولید و ارتقای امنیت غذایی نقش موثری ایفا کند.
پیشنهاد کلانپروژه ملی برای توسعه کشتهای هوشمند و چرخشی در پاسخ به بحران آب و امنیت غذایی
در ادامه سیده مهدیه خرازی، عضو هیئت علمی پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی نیز در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: امروز یکی از مهمترین چالشهای پیش روی کشاورزی ایران، محدودیت منابع آب و کاهش بهرهوری تولید است. بر اساس آمارهای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، حدود ۹۰ درصد برداشت آب شیرین کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود. در مقابل، ایران با تنش شدید آبی، افت سطح آبهای زیرزمینی و کاهش بارندگی مواجه است؛ شرایطی که ادامه روند فعلی تولید را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
وی افزود: در سالهای اخیر توسعه گلخانهها در کشور شتاب گرفته و بر اساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی، سطح گلخانههای ایران به بیش از ۲۷ هزار هکتار رسیده است؛ اما این میزان همچنان سهم کوچکی از کل اراضی کشاورزی کشور را تشکیل میدهد و بخش عمده تولید محصولات کشاورزی همچنان در مزارع روباز و با روشهای متداول انجام میشود. از سوی دیگر، حتی در بسیاری از واحدهای گلخانهای نیز هنوز از سامانههای هوشمند، سیستمهای کشت بسته و فناوریهای بازیافت آب و مواد غذایی به صورت گسترده استفاده نمیشود.
خرازی با بیان اینکه آینده کشاورزی کشور تنها با افزایش سطح زیر کشت تضمین نخواهد شد، تصریح کرد: آنچه امروز اهمیت دارد، افزایش بهرهوری است؛ یعنی تولید بیشتر با مصرف آب، انرژی و نهاده کمتر. برای عبور از بحران خشکسالی و دستیابی به امنیت غذایی پایدار، باید به سمت سامانههای کنترلشده کشاورزی، کشتهای بسته، مدیریت هوشمند آبیاری و تغذیه، استفاده مجدد از منابع و توسعه اقتصاد چرخشی حرکت کنیم.
وی ادامه داد: اقتصاد چرخشی یکی از مهمترین رویکردهای نوین در کشاورزی پیشرفته جهان است. در این رویکرد، زهآبهای گلخانهای، بقایای گیاهی و سایر پسماندها به عنوان یک منبع ارزشمند در نظر گرفته میشوند و با استفاده از فناوریهای زیستی دوباره وارد چرخه تولید میشوند. این موضوع علاوه بر کاهش مصرف آب و نهادهها، میتواند هزینههای تولید را کاهش داده و آثار زیستمحیطی فعالیتهای کشاورزی را نیز به حداقل برساند.
عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی با اشاره به نقش پژوهش و فناوری در حل این چالشها گفت: با هدف توسعه فناوریهای مورد نیاز کشاورزی آینده، کلانپروژه «توسعه اکوسیستمهای کشت هوشمند و چرخشی در سامانههای کنترلشده کشاورزی» در پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی تدوین و در قالب طرح تقسیم کار ملی زیستفناوری به ستاد توسعه زیستفناوری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری پیشنهاد شده است. این کلانپروژه با هدف ایجاد یک اکوسیستم فناورانه برای توسعه سامانههای نوین تولید، افزایش بهرهوری مصرف آب و نهادهها، توسعه فناوریهای بومی و تقویت امنیت غذایی کشور طراحی شده است.
وی اظهار کرد: این کلانپروژه در صورت تصویب نهایی و تأمین اعتبار، در قالب ۹ طرح پژوهشی اجرا خواهد شد و سه گروه پژوهشی پژوهشکده بیوتکنولوژی صنعتی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی شامل گروه پژوهشی بیوتکنولوژی گیاهان باغبانی، گروه پژوهشی زیستفناوری قارچهای صنعتی و گروه پژوهشی بیوتکنولوژی میکروارگانیسمها در اجرای آن مشارکت خواهند داشت. همچنین برای اجرای کامل این برنامه، بودجهای در حدود ۸۰ میلیارد ریال پیشبینی شده است.
خرازی با اشاره به محورهای این کلانپروژه گفت: توسعه سامانههای کشت بسته و هیدروپونیک، طراحی سامانههای هوشمند مدیریت آب و تغذیه، توسعه فناوریهای مبتنی بر میکروارگانیسمهای مفید، تولید گیاهان در سامانههای کنترلشده، توسعه فناوریهای Plant Factory و همچنین استفاده از ظرفیت قارچهای صنعتی، ریزجلبکها و بازیافت زهآبها و بقایای گیاهی در چارچوب اقتصاد چرخشی، از مهمترین محورهای پیشبینیشده در این برنامه است. این محورها به گونهای طراحی شدهاند که بتوانند زنجیرهای از فناوریهای مکمل را برای ارتقای کشاورزی کنترلشده در کشور ایجاد کنند.
وی تأکید کرد: این کلانپروژه صرفاً یک برنامه پژوهشی نیست، بلکه نقشه راهی برای توسعه فناوریهای مورد نیاز کشاورزی آینده کشور محسوب میشود. در صورت تصویب و اجرا، انتظار میرود نتایج آن زمینه توسعه فناوریهای بومی، افزایش همکاری با شرکتهای دانشبنیان، کاهش وابستگی به فناوریهای وارداتی و ارتقای بهرهوری سامانههای تولید در کشور را فراهم کند.
خرازی تاکید کرد: امروز مدیریت منابع آب یک ضرورتی ملی است. اگر بتوانیم با استفاده از فناوریهای نوین، از هر مترمکعب آب ارزش اقتصادی بیشتری ایجاد کنیم، در واقع گام مهمی در مسیر پایداری کشاورزی، حفظ منابع طبیعی و تقویت امنیت غذایی کشور برداشتهایم.
انتهای پیام
