نبیالله مرادی در گفتوگو با ایسنا، درباره تلف شدن آبزیان در رودخانه مسقان و موضوع گنبد نمکی رمقان، اظهار کرد: رودخانه جره در بالادست خود، بالاتر از محدوده سد نرگسی شکل میگیرد و در ابتدای مسیر، یک رودخانه شیرین است و اصلا به آن رودخانه شیرین گفته میشود.
وی ادامه داد: این رودخانه به گنبد نمکی رمقان میرسد و حدود هفت کیلومتر عرض این گنبد نمکی را طی میکند. در گذشته، چون بخش زیر آب گنبد نمکی شور و بخش روی آن شیرین بود، اختلاطی میان این دو اتفاق نمیافتاد و آب شیرین بهراحتی از روی گنبد نمکی و شورابه عبور میکرد و کیفیت آب رودخانه نیز تغییر چندانی نمیکرد.
توسعه باغات در گنبد نمکی و افزایش اختلاط آب شور و شیرین
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس افزود: متأسفانه در سالهای گذشته، بهویژه از دهه ۸۰، باغات انار و باغات مشابه در محدوده گنبد نمکی توسعه پیدا کردهاند که حتی بعضی از آنها خارج از اراضی مستثنیات نیز توسعه یافتهاند.
مرادی گفت: برای آبیاری این باغات، مستقیماً از داخل رودخانه پمپ نصب کردهاند و این پمپ، تلورانسی در کف رودخانه ایجاد میکند که باعث اختلاط بیشتر نمک میشود؛ در نتیجه برداشت نمک از پایین بیشتر شده و این آب به سمت بالا منتقل و روی گنبد نمکی و باغات منتقل میشود.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، آبی که برای آبیاری باغات استفاده میشود، در زمین نفوذ میکند و یک چشمه آب شیرین نیز در پاییندست رمقان وجود دارد که از آنجا وارد رودخانه اصلی میشود.
ورود آب با شوری بسیار بالا به رودخانه
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس با بیان اینکه در این فرآیند آبدهی رودخانه بیشتر میشود، توضیح داد: دلیل این افزایش آن است که آب شیرین به بالا منتقل میشود و آبشویی اتفاق میافتد و آب شیرینی که به بالا منتقل شده است، هنگام بازگشت و ورود دوباره به رودخانه، با دبی حدود ۵۰ لیتر بر ثانیه و شاید بیشتر، وارد رودخانه میشود.
مرادی افزود: بنابراین دو مسیر باعث افزایش اختلاط آب شور و شیرین در بستر رودخانه شده است؛ یکی تلورانس و اختلاط آب در بستر رودخانه و دیگری دبی خروجی چشمه که بسیار شور است و شوری آن فوقاشباع بوده و شاید EC آن به بالای ۳۰۰ هزار تا ۳۰۰ یا ۴۰۰ هزار برسد. در واقع آب کاملاً اشباع از شوری از این مسیر وارد رودخانه میشود.
وی با اشاره به احداث سد نرگسی در پاییندست این محدوده گفت: در پاییندست، سد نرگسی در دست احداث قرار دارد که البته هنوز گزارش ارزیابی اثرات زیستمحیطی این سد تأیید نشده است، اما این سد در فهرست طرحها قرار دارد و پیشرفت فیزیکی نسبتاً زیادی دارد و به بهرهبرداری نزدیک است.
هشدار درباره تکرار تجربه سد گتوند
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس یکی از معضلات مربوط به تأیید نشدن ارزیابی اثرات زیستمحیطی سد را وجود این شورابه در بالادست عنوان کرد و گفت: وجود این شورابه کیفیت آب رودخانه را بهشدت کاهش میدهد و اگر برای آن فکری نمیشد، چیزی شبیه سد گتوند اتفاق میافتاد، یعنی سدی احداث میشد و یک شورابه سنگین از ارتفاع خارج میشد که پاییندست را نیز تحت تأثیر قرار میداد.
مرادی افزود: به همین دلیل مطرح شد که مدیریت این شورابه باید به چه شکلی انجام شود و شرکت آب منطقهای فارس برای اینکه بتواند این موضوع را مدیریت کند، طرحی را در نظر گرفت.
طرح انتقال شورابه به حوضچههای تبخیری
وی درباره این طرح توضیح داد: آب منطقهای یک بند تنظیمی و مخزن مختصری را در بالادست ایجاد کرده است تا شورابه در آن جمع شود و سپس با خط لوله به پایین منتقل شود. طرح به این شکل است که در نقطهای نفوذناپذیر، در حوضچههای تبخیری، شورابه مدیریت شود تا آب آن تبخیر و نمک آن نیز مدیریت شود.
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس گفت: این طرح از سوی آب منطقهای در نظر گرفته شده، اما متأسفانه همه طرح بهصورت یکجا اجرا نشده است و در سالهای اخیر تنها مخزن بالادست ایجاد شده است.
مرادی ادامه داد: شورابه در این مخزن جمع میشود و به هر شکل، این مخزن ظرفیتی دارد و زمانی که شورابه از ظرفیت آن عبور میکند، حالا چه خواسته و چه ناخواسته، یا دریچه را باز میکنند یا مخزن سرریز میکند و وارد رودخانه اصلی میشود.
وی افزود: در این شرایط، حجم تقریباً زیادی آب با غلظت نمک بسیار فوقاشباع وارد رودخانه میشود و زمانی که شوری آب به یکباره تا این حد افزایش پیدا میکند، متأسفانه تلفات آبزیان را در پی دارد.
سومین مورد تلفات آبزیان در رودخانه مسقان
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس با بیان اینکه این سومینبار است که چنین مسئلهای اتفاق میافتد، گفت: در دو مرحله قبلی نیز پروندهها تشکیل شد و هنوز، بهخصوص پرونده سال گذشته، دادگاه رأی قطعی را صادر نکرده است؛ هرچند میتوانم بگویم که پرونده تقریباً مراحل پایانی خود را طی میکند.
مرادی تصریح کرد: طبیعتاً شرکت آب منطقهای فارس باید درباره پرونده سال گذشته پاسخگو باشد؛ در آن مورد تعداد تلفات بسیار کمتر بود.
وی درباره حادثه اخیر نیز گفت: چند روز اخیر که این اتفاق رخ داد، همکاران ما در محل بودند و گزارشها بهسرعت رسید که دوباره شورابه رها شده است.
برآورد تلفات حدود ۷۵ هزار قطعه ماهی
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس افزود: همکاران ما وارد خود بند شدند که در حوزه شهرستان شیراز است؛ بندی که برای شورابه احداث شده و این رهاسازی که اتفاق افتاده است، رودخانه را به حوزه شهرستان کازرون میبرد.
مرادی ادامه داد: جمعبندی تلفات توسط کارشناسان کازرون انجام شد و تلفات ماهیان را برآورد کردند و اداره شیراز نیز در بالادست، شمارش را انجام داد.
وی گفت: در مجموع، چیزی حدود ۷۵ هزار قطعه ماهی رودخانه، از همین ماهیهای بومی منطقه، تلف شدهاند و گزارش آن نیز اکنون تنظیم شده است. چون این موضوع مربوط به دو شهرستان (شیراز و کازرون) بود، گزارش را به مرکز استان ارائه کردیم و در حال حاضر پرونده آنجا باز است.
تلف شدن ماهیها در یک شوک نمکی
معاون محیط زیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس درباره بازه زمانی تلف شدن حدود ۷۵ هزار قطعه ماهی نیز گفت: این ماهیها در اثر تنش آبی و همان تنش نمکی تلف شدهاند و این اتفاق شاید در نصف روز یا یک روز رخ داده است.
مرادی در ادامه افزود: پس از آن، دریچه همان بند و چشمه بسته شده و از طرف دیگر، آب شیرین از بالادست وارد شده و غلظت شوری کاهش پیدا کرده است.
وی تأکید کرد: اما یک مرتبه یک شوک نمکی وارد شده که شاید در طول یک هفته و در یک روز این اتفاق افتاده باشد و همین شوک نمکی موجب تلفات گسترده آبزیان شده است.
به گزارش ایسنا، رودخانه مسقان در محدوده شهرستان شیراز و در منطقه کوهمره سرخی قرار دارد و در مسیر خود از محدوده گنبد نمکی رمقان عبور میکند؛ این رودخانه از منابع آب شیرین بالادست تغذیه شده و با عبور از محدوده گنبد نمکی، تحت تأثیر شورابههای این پهنه زمینشناسی قرار میگیرد. گنبد نمکی رمقان و رودخانه مسقان از عوارض طبیعی مهم این منطقه بهشمار میروند و کیفیت آب رودخانه در پاییندست، بهویژه در اثر ورود شورابه، اهمیت زیستمحیطی ویژهای دارد.
انتهای پیام
