به گزارش ایسنا، به همین بهانه سایت منابع کتابهای کمیک «comic book resources» ده اثر داستانی حماسی معاصر که با الهام از «اودیسه» هومر نوشته شدهاند را پیشنهاد داده است.
اقتباس سینمایی کریستوفر نولان از حماسه «اودیسه» اثر هومر، یکی از کهنترین آثار ادبی بهجا مانده از یونان باستان، یک اثر اقتباسی بسیار عالی و یکی از بهترین ساختههای این کارگردان آمریکایی بهشمار میرود. پیشبینی میشود، این اثر حماسی پر زد و خورد و فانتزی که امسال اکران میشود، با استقبال مخاطبان سینما و منتقدین روبرو شود.
نولان این منظومه حماسی ۲۴ جلدی را در ۲ ساعت و ۵۲ دقیقه روایت کرده است. این فیلم با تمرکز بر شخصیت ادیسیوس (با بازی مت دیمون) و سفر پرمخاطره او برای بازگشت به خانه - جزیره ایتاکا - پس از پایان جنگ تروا روایت شده است؛ سفری با موانع اسطورهای بیشمار که مانع رسیدن او به مقصد و دیدار دوباره با همسرش پنهلوپه است.
حماسه اودیسه نزدیک به سه هزار سال است که بر داستانهای حماسی دیگر تاثیر گذاشته و الهامبخش بازآفرینیهای ادبی در حوزه ادبیات داستانی معاصر بوده است؛ آثاری که خواندن آنها برای علاقهمندان به داستانهای حماسی گزینههای خالی از لطف نیست.
به همین بهانه سایت منابع کتابهای کمیک comic book resources ده اثر داستانی حماسی معاصر که با الهام از اودیسه هومر نوشته شدهاند را پیشنهاد داده است که شاید به همان اندازه اثر حماسی اولیه، جذاب و خواندنی هستند:
۱ – بازخوانی استیون فرای: کتابی که اسطورهها را قابل فهمتر میکند
مجموعه «اسطورههای یونانی» نوشته استیون فرای، جان تازهای به اسطورههای کهن یونانی بخشیده و آنها را برای مخاطب امروزی قابل فهمتر کرده است. او با طنز قابلتوجه یک نویسنده حرفهای، اسطورهها را به گونهای بازتعریف کرده است که خواننده امروزی بتواند آن را بهتر درک کند.
فرای با ایجاد تعادل بین وفاداری به اصل اسطوره و ملموس کردن آن در جهان امروز، تضمین کرده است که نوشته او به اندازه اثر هومر«سرگرمکننده، قابل درک و البته انسانیتر» باشد. هرچند، پژوهشگران ادبیات آکادمیک بر این باور هستند که میان مطالعه گذرا و از روی سرگرمی این گونه آثار و بررسی تحلیلی و دقیق آنها فاصله زیادی وجود دارد. خود فرای معتقد است، برای فهم این داستانهای ماندگار به پیشزمینه نیازی نیست.
بسیاری از منتقدین ادبی بر این باور هستند که هم طرفداران متعصب و هم تازهواردان به مطالعه اساطیر یونان، مجذوب داستانسرایی گیرای فرای خواهند شد. گفته میشود، نگاه مدرن فرای به اسطوره و نثر امروزی و سرگرمکننده آن میتواند اثر خلفی بر اودیسه اثر هومر باشد.
۲ – سیرسی: شخصیت فرعی که از اودیسیوس برجستهتر میشود
مادلین میلر - نویسنده تحسینشده کتاب «سرود آشیل» - همچنان یکی از نامهای مطرح در بازآفرینی داستانهای حماسی بهشمار میرود. کتاب او با عنوان «سیرسی» در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و تمرکز آن بر یکی از شخصیتهای فرعی اودیسه است؛ سیرسی زنی جادوگر است که برای جلوگیری از بازگشت اودیسیوس به زادگاهش، خدمه او را به مدت یک سال به خوک تبدیل میکند؛ اگرچه نولان در اقتباس سینمایی خود فقط ۱۰ دقیقه را به او اختصاص داده است.
در کتاب میلر، سیرسی بهعنوان دختر نادیده گرفتهشده حاصل ازدواج یک تایتان (نسل نخست خدایان یونان باستان) و یک نایاد (در یونام باستان: حوریهای دریایی اقیانوسها) معرفی میشود. این اثر، بر سفر خودشناسی این شخصیت و تقویت شیوه جادوگری او متمرکز است.
نویسنده در این داستان روایتی زنانه از اثر جاودانه هومر ارائه میدهد و با به تصویر کشیدن خباثت جادوگری او از زاویهای متفاوت و با نگاهی روانشناختی، به زنی نگاه کرده که اغلب مورد بدگویی قرار گرفته است؛ او با بسط اسطورهای یک شخصیت شرور کوچک، او را به یک قهرمان قدرتمند و زیرک تبدیل کرده است.
۳ – ترانههای تلخ و شیرین: داستانی عاشقانه درباره پنهلوپه
رزی هیولت در کتاب خود یعنی «ترانههای عاشقانه» در تداوم نگاهی متفاوت به حماسه هومر گام برمیدارد و حماسههای کهن مردسالارانه را با تمرکز بر زاویه دید زنان در حاشیه و شرور بازآفرینی کرده است. این رمان که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، بازآفرینی حماسه هومر بر پایه ارتباط پنهلوپه، ملکه ایتاکا و بردهای به نام ملانتوی است.
این کتاب بهجای توجیهات اخلاقی بردهداری و حکومت مردسالارانه در یونان باستان، به بررسی چگونگی دستیابی زنان به استقلال و تعریف دوباره وفاداری میپردازد. «ترانههای عاشقانه» بهخاطر بازآفرینی قدرتمند، نثر شاعرانه و احساسات عمیق مورد تحسین قرار گرفته است.
۴ – کلیمنسترا: تعبیر وارونه اتهام ناعادلانه شرارت
رمان سال ۲۰۲۳ «کوستانزا کاساتی»، درباره شخصیت افسانهای و شرور کلیتمنسترا، خواهر هلن و ملکه «میسن» در اودیسه که همواره به عنوان قاتلی بیرحم شناخته میشود، روایتی کوبنده درباره نگاه ناعادلانه به شخصیتهای شرور است. نویسنده در این اثر با دگرگون کردن چارچوب مردمحور متون کهن یونانی و با تغییر زاویه دید، این ملکه اسپارتی را از شاهزادهخانمی که قربانی خشونت شده، به زنی سیاستمدار و هوشمند بازآفرینی کرده است. قهرمان در داستان به قربانیشدن تن نمیدهد و با هوشمندی اختیار سرنوشت خود را در دست میگیرد؛ کسی که در غیاب «آگاممنون» که به جنگ تروا رفته است، زمام امور را در دست میگیرد و برای انتقام از او و مردانی که دخترش، «افیژنی» را به قتل رساندهاند، نقشه میکشد.
کاساتی در این اثر ادبی، بهجای به تصویر کشیدن هیولایی خونآشام یا یک شخص شور سنگدل، با تمرکز بر مقاومت و پایداری شخصیت اصلی در دنیای تحت حکمرانی، مردانی متزلزل که مصمم به خاموش نگه داشتن زنان و به حاشیه راندن آنها هستند، چهرهای انسانی به یک شخصیت اسطورهای میبخشد که هزاران سال تعریفی اهریمنی از او ارائه شده است. رمان کلیمنسترا با کنکاش در مفاهیمی چون سوگ، انتقام و حس مادرانه بازروایت اسطورهای است که همچون بیانیهای صریح در حمایت از زنان و در رد اتهام دسیسهچینی و شرارت به آنها عمل میکند.
۵ – یک هزار کشتی: روایت زنانه جنگ تروا
رمان «یک هزار کشتی» اثر ناتالی هینز که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و در فهرست نهایی جایزه ادبی زنان قرار داشت، بازآفرینی داستانی تاریخی درباره جنگ تروا از زوایه دید زنان است. نویسنده در این کتاب با استفاده از دیدگاههای مختلف، به زنان حاشیهای حماسههای ایلیاد و اودیسه همچون پنهلوپه، بریزییس، کلیمنس و ایزدبانوانی مانند تتیس، تمیس و اریس فرصت داده است تا روایتهای خود را بازگو کنند.
داستان با حضور کالیوپه - الهه شعر حماسی - آغاز میشود که از تمایل نویسندهای مثل هومر برای سرودن حماسهای مردسالارانه به ستوه آمده است؛ در مقابل این الهه، شاعر را ترغیب میکند تا درباره زنان، دختران و ایزدبانوانی بنویسد که با وجود اینکه زندگیشان بهشدت تحت تاثیر جنگ افسانهای تروا قرار گرفته اما صدایشان هرگز شنیده نشده است.
هینز با جستوجو در مفهوم «اختیار در روایت» و پیامدهای ناشی از جنگ، بر تجربیات ناگفته چهرههای زنانه تمرکز میکند؛ شخصیتهایی که اغلب در اقتباسهای حماسی، چه در هنرهای نمایشی و چه در ادبیات به حاشیه رانده شدهاند. او در لایه زیرین این رمان این نکته که اقدامات مردان در زمان جنگ «حماسی» تلقی میشود اما فعالیتهای زنان رنگوبوی تراژیک به خود میگیرد را زیر سوال برده است.
۶ – آوازهای پنهلوپه: روایت آرامش شکننده در جزیره ایتاکا
سهگانه «آوازهای پنهلوپه» اثر کلر نورث، روایتی متفاوت از اودیسه هومر است و بهجای بازگویی سفر افسانهای قهرمان داستان، به حکمرانی پنهلوپه بر ایتاکا پرداخته است. این رمان قصه زنی رهاشده را روایت میکند که در برابر خواستگارانی بیقرار که در غیبت ۲۰ ساله پادشاه اودیسیوس، در پی تصاحب ملکهای تنها مانده هستند با سیاستمداری از کشور محافظت میکند.
هر قسمت از این سهگانه روایتی متفاوت و منحصربهفرد از نگاه یکی از الههگان کوه المپ - هرا، آفرودیت و آتنا - به زندگی پنهلوپه در دوران جنگ تروا است. این مجموعه به جای تمرکز بر استانداردهای روایی، تعلیقی سیاسی را با طنز سیاه و هجوآمیز تلفیق کرده و با شوخطبعی گزنده و کنکاش در چرایی ساختارهای قدرت مردسالارانه در یونان باستان، پنهلوپه را نه بهعنوان همسری درمانده و وظیفهشناس بلکه همچون سیاستمداری بانفوذ و زیرک به تصویر میکشد؛ ملکهای که با استفاده از ندیمههایش و شبکهای از جاسوسان و شبهنظامیان مخفی حکمرانی را حفظ میکند.
۷ – سکوت دختران: نمایش خشونت و وحشیگری در جنگ
کتاب «سکوت دختران» نوشته پت بارکر، که در فهرست نهایی جایزه زنان برای داستان پذیرفته شده بود، نگاهی مدرن و جسورانه به ایلیاد هومر دارد؛ سهگانه او درباره جنگ تروا، نبرد را از زاویه دید بریسِییس، ملکهای اسیر به تصویر میکشد. او که بهعنوان غنیمت جنگی به اسارت گرفته شده است، به مهرهای بین آگاممنون و آشیل تبدیل شده و روایت خود را از هزینههای ویرانگر و بهاصطلاح قهرمانیهای مردان بازگو میکند.
این رمان که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد، افشاگری موشکافانهای درباره واقعیتهای وحشیانه جنگ و وضعیت هولناک زنان در اردوگاههای اسرای زن در یونان باستان است. نگاه جستوجوگر نویسنده در این اثر درباره تجربیات زنان به عنوان برده و غنیمت در کوران جنگ، مورد تحسین بسیار قرار گرفته است و دیدگاهی انسانی و تکاندهنده درباره بردگی زنان و پایداری آنان در برابر مشکلات جانکاه ارائه میدهد.
۸ – سرود آشیل: بازآفرینی شکوه اسطورههای یونانی
درحالی که «پرسی جکسون و ساکنان کوه المپ» اثر ریک ریوردن، الهامبخش نسل جدیدی از دوستداران اسطورهها بود، کتاب «سرود آشیل» نوشته مادلین میلر، اسطورههای یونانی را برای مخاطبان بزرگسال ارائه کرده و استانداردهای نوینی را برای بازآفرینی ایلیاد هومر بنیان گذاشت. این اثر که در سال ۲۰۱۱ منتشر شد و بهعنوان یک اثر کلاسیک مدرن مورد تحسین قرار گرفت با تمرکز بر شخصیت فرعی پاتروکلوس نوشته شده است.
این رمان پرفروش به بررسی پیوند ناگسستنی قهرمان داستان با آشیل، اسطوره نیمهخدایگان پرداخته و با روایت عشق اجتنابناپذیر آنها بهمانند نیرویی آرامشبخش و انسانی در پسزمینه جنگ تروا، داستان این جنگ حماسی را به عاشقانهای لطیف تبدیل میکند. نثر شاعرانه میلر که به گفته منتقدان ادبی «شاعرانهتر از تمامی ترجمههای آثار هومر» است، نبردی بیرحمانه و خشن را به داستانی جذاب و احساسی درباره سرنوشت، آرزو و شکوهمندی تبدیل میکند. «سرود آشیل» از نظر تاریخی دقیق است و تفسیری عمیق و معاصر از رابطه آشیل و پاتروکلوس ارائه میکند. رمان میلر همانند اقتباس سینمایی کریستوفر نولان که به شخصیتهای افسانهای عمق میبخشد، با روایت داستانی عاشقانه و قدرتمند پیشدرآمدی بر «اودیسه ۲۰۲۶» است.
۹ – پنهلوپیاد: برآمده از اعماق وجودی هادس
رابطه پنهلوپه با بازی آن هاتاویو و اودیسیوس با بازی مت دیمون، قلب تپنده اقتباس سینمایی نولان محسوب میشود؛ درحالی که ملکه ایتاکا تنها در ۱۶ صحنه از اودیسه ۲۰۲۶ ظاهر شد. با این وجود، رمان کوتاه مارگارت اتوود در سال ۲۰۰۵، داستانی بینظیر برای جستوجویی عمیقتر درباره این شخصیت جذاب است.
«پنهلوپیاد» از دیدگاه صاحبمنصبی در دنیای مردگان یعنی هادس - ربالنوع مرگ - در قرن ۲۱ به زندگی ملکه ایتاکا میپردازد. این رمان کوتاه با شوخطبعی و موشکافانه، افسانه «همسر کاملا وفادار» بودن پنهلوپه را زیر سوال میبرد و نشان میدهد که او چگونه با زیرکی و هوشمندی برای زنده ماندن خود تلاش کرده است. روایت بین زندگی همسر اودیسیوس و ۱۲ ندیمه فداکار او که پس از بازگشت پادشاه کشته میشوند، دائما در نوسان است.
این داستان سرنوشت پنهلوپه ملکه را در تضاد با سرانجام غمانگیز و خاموش خدمتکارانی کشته شده، قرار میدهد که بیدلیل به قتل رسیدهاند. پنهلوپیاد بازگویی مدرن یک حماسه به قلم نویسنده «سرگذشت یک ندیمه» و نقدی تند و گزنده به نابرابریهای طبقاتی در اساطیر کهن است.
۱۰- ترجمه امیلی ویلسون از اودیسه: اثری شاخص و ماندگار در عرصه فرهنگ
هیچچیز بهتر از نوشته اصلی هومر نمیتواند، مکمل مناسبی برای فیلم کریستوفر نولان باشد. اگرچه گفته میشود، نولان در داستان اصلی تغییراتی را اعمال کرده اما تا حد زیادی به روایت سفر اودیسیوس وفادار مانده است؛ دستاوردی که با وجود قدمت سههزار ساله این متن، یونان باستان که دورهای ۱۰ ساله را در ۲۴ فصل روایت میکند و این کار کوچکی نیست.
این اثر حماسی که اوج ادبیات غرب شناخته میشود، سرچشمه تمام آثار فانتزی غرب دانسته شده است.
با وجود ترجمههای مختلف، نولان برای اقتباس سینمایی خود به سراغ برگردان امیلی ویلسون (منتشر شده در سال ۲۰۱۷) رفته است. ترجمه ویلسون به باور بسیاری از منتقدان ادبی، نهتنها مدرنترین و روانترین برگردان اودیسه هومر است، بلکه بهعنوان نخستین ترجمه کامل این اثر توسط یک زن، اثری شاخص و تحسینبرانگیز بهشمار میرود.
در این ترجمه که بهجای استفاده از نثر بیوزن یا شعر فاخر یونان باستان، هوشمندانه از پنجوزن ایامبیک، وزن شعری رایج در سنت شعری انگلستان استفاده شده است، بهطور گسترده مورد ستایش قرار گرفته است. برگردان سال ۲۰۱۷ اودیسه به زبان انگلیسی، ضمن اجتناب از بهکارگیری زبان منسوخ، طوری طراحی شده است که دقیقا با تعداد خطوط نسخه یونانی مطابقت داشته باشد. ویلسون با توصیف اودیسیوس بهعنوان شخصیتی پیچیده، قرنها تعصب مترجمهایی که زنستیزی را به آثار هومر تزریق کردهاند به چالش کشیده است.
این برداشت نوین از حماسه دوران کهن، کنکاشی موشکافانه از پیچیدگی قهرمان ارائه میکند. برگردان ویلسون که از سوی نویسندگان و منتقدین بسیار مورد ستایش قرار گرفته، شاهکاری مدرن است که نحوه خوانش حماسه هومر را در دنیای امروز از نو تعریف میکند.
انتهای پیام
