طاهره رحیمپور ازغدی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: موضوع مشارکت زنان در آیینهای مذهبی از منظر انگیزه، کارکرد و دستاوردهای فردی واجتماعی آن، قابل بررسی است. اگر بخواهیم دلایل اهتمام زنان به مجالس دینی را صورتبندی کنیم، «رویتپذیری» یکی از مهمترین آنها به شمار میرود. چنانکه در عهد ناصری و دوره قاجار، زنان با هدف احیای حقوق از دسترفته خود در آیینهای مذهبی حضور مییافتند تا دیده شوند و در عرصه اجتماعی به حساب آیند.
وی افزود: همچنین گاهی وجود مشکلاتی مانند بیماری و فقر، موجب پیوند زنان با این سنخ از مراسم میشد؛ زیرا در باور آنان، نذوراتی مانند اطعام، برپایی مجالس روضه و دعا در رفع این گرفتاریها و مصائب، موثربود.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به عوامل مؤثر بر میزان مشارکت بانوان در محافل مذهبی بیان کرد: متغیرهای مختلفی ازجمله قدرتهای سیاسی در این زمینه مداخله میکنند. به عنوان مثال، چون پهلوی اول با برپایی مراسم روضهخوانی مخالفت میکرد، آیینهای مذهبی و به تبع آن حضور بانوان در این دوره با انزوا روبهرو شد.
رحیمپور ازغدی ادامه داد: رویکرد بانیان آیینهای سنتی نیز بسته به نوع نگرش آنان متفاوت است. برای نمونه، در عصر پهلوی دوم، به دلیل علاقه همسر او به هنرهای شرقی، مراسم تعزیه بیش از گذشته جنبه نمایشی پیدا کرد، اما با آغاز اعتراضات مردم به دولت وقت، تعزیهها و مجالس روضهخوانی به تدریج رنگ و بوی سیاسی و حماسی به خود گرفت.
امسلمه؛ الگویی از زن کنشگر در تاریخ اسلام
وی با اشاره به تحولات آیینهای سنتی، گفت: به نظر میرسد، آیینهای سنتی بیشترین تحولات خود را پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تجربه کرده است. زیرا این دوران، مراسم مذهبی به عرصهای برای کنشگری زنان انقلابی تبدیل شد که در واقع به نوعی تأسی از بانوان مجاهد صدر اسلام به شمار میآید. زنان فرهیختهای مانند امسلمه که از نخستین گروندگان به اسلام، مهاجر و مجاهد بود. این بانو، علیرغم مخالفت خانواده همسرش با هجرت به مدینه، مردانه این خطر را به جان خرید و به تنهایی مهاجرت کرد، در حالی که براساس عواطف زنانهاش مدتها، از دوری همسر و فرزند خود رنج میبرد و میگریست. از دیگر افتخارات ام سلمه، همراهی پیامبرخدا(ص) در غزوات مهم حدیبیه، خندق و فتح مکه بود.
این استاد دانشگاه فردوسی مشهد، با اشاره به جایگاه علمی و اجتماعی امسلمه اظهار کرد: این بانوی مجاهد، احادیث فراوانی از حضرت رسول اکرم(ص)، همسرش ابوسلمه و حضرت فاطمه زهرا(س) روایت کرده است و گروهی از راویان نیز از او استماع حدیث کردهاند که نام آنان در منابع مختلف و کتب فریقین آمده است. کنشگریهای ام سلمه، پس از رحلت رسول اکرم(ص)، استمرار یافت. وی در دفاع از میراث حضرت فاطمه(س) در برابر انکار ابوبکر ایستادگی کرد که همین مقاومت، موجب محرومیت وی از عطای سالیانهاش شد. همچنین در فتنه جمل، عایشه را از مقابله با امام علی(ع) بر حذر داشت و احادیث رسول خدا(ص) در مدح آن حضرت را به او یادآوری کرد. امام علی(ع) نیز عفت، صلاح، سلامت، عقل و دیانت امسلمه را ستوده است. پس از شهادت امام علی(ع) و زمانی که به دستور معاویه آن حضرت بر منابر لعن میشد، امسلمه با نگارش نامهای، معاویه را به شدت سرزنش کرد.
رحیمپور ازغدی با اشاره به نقش امسلمه در واقعه عاشورا ادامه داد: امسلمه در دوران یزید و پس از شهادت امام حسین(ع)، از نخستین شیونکنندگان بر اباعبدالله(ع) در مدینه بود. شخصیتهایی مانند امسلمه مصداق این کلام شهید سلیمانی هستند که «زن در تعریف غالباً شرقی، همچون عنصری در حاشیه و بینقش در تاریخسازی و در تعریف غالباً غربی، بهمثابه موجودی که جنسیت او بر انسانیتش میچربد و ابزاری جنسی برای مردان و در خدمت سرمایهداری جدید است، معرفی میشد.»
وی افزود: آقای شهید ایران فرموده است که شیرزنان انقلاب در دوران دفاع مقدس نشان دادند الگوی سوم، «زن نه شرقی، نه غربی» است؛ زن مسلمان ایرانی که تاریخ جدیدی را پیش چشم زنان جهان گشود و ثابت کرد میتوان زن بود، عفیف بود، محجبه و شریف بود و در عین حال، در متن و مرکز جامعه حضور داشت. این زنان ضمن پاسداری از کانون خانواده، در عرصههای سیاسی و اجتماعی نیز نقشآفرینی کردند و با روح جهاد، شهادت و مقاومت، فتوحات بزرگی را رقم زدند.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به بخش دیگری از پیام رهبر شهید ایران، در کنگره «هفت هزار زن شهید کشور» بیان کرد: در انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، زنانی ظهور کردند که میتوانند تعریف زن و حضور او را در ساحت رشد و تهذیب فردی، حفظ خانواده سالم، ولایت اجتماعی، جهاد امر به معروف و نهی از منکر و جهاد اجتماعی جهانی کنند و بنبستهای بزرگ را درهم بشکنند. این نگاه، چهار ویژگی کلیدی «عفیف»، «محجبه»، «شریف» و «در متن و مرکز بودن» را به عنوان شاخصهای هویت زن مسلمان ایرانی معرفی میکند.
رحیمپور ازغدی با اشاره به ویژگیهای الگوی سوم زن مسلمان اظهار کرد: در این تعریف، «عفت» بهعنوان نخستین ویژگی برجسته زن مسلمان ایرانی-اسلامی مطرح میشود و بهعنوان یک فضیلت اخلاقی و دینی، نقش محوری در شکلگیری هویت زن مسلمان ایفا میکند. «محجبه بودن» نیز بهعنوان قالبی برای تجلی عینی و بیرونی عفاف در نظر گرفته میشود؛ بدین معنا که زنی که واجد صفت عفت است، این ویژگی را از طریق حجاب به نمایش میگذارد و در مسیر تکامل آن گام برمیدارد. همچنین «شریف بودن» در کنار محجبه بودن، برای ترسیم وجوه ممتاز زن مسلمان در ابعاد روحی و جسمی به کار رفته است و این دو صفت در کنار یکدیگر، تصویری جامع و متعالی از زن مسلمان بر پایه ارزشهای اخلاقی و دینی ارائه میدهند.
وی با اشاره به جایگاه اجتماعی زن مسلمان ادامه داد: «در متن و مرکز بودن» نیز صرفاً یک توصیه برای حضور اجتماعی نیست، بلکه بهعنوان ویژگی ذاتی و ممتاز الگوی سوم زن مسلمان مطرح میشود. این ویژگی نشاندهنده جایگاه محوری و فعال زن در جامعه و خانواده است؛ به گونهای که حضور او نهتنها در عرصههای خصوصی، بلکه در عرصههای عمومی نیز بهعنوان عنصری تأثیرگذار و سازنده مورد توجه قرار میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: در مجموع، این چهار صفت کلیدی یعنی «عفیف»، «محجبه»، «شریف» و «در متن و مرکز بودن»، باید چارچوبی جامع برای تعریف زن تراز ایرانی ـ اسلامی ارائه باشد؛ چارچوبی که بر پایه ارزشهای دینی، اخلاقی و فرهنگی استوار است و میتواند در عرصههای فردی، خانوادگی و اجتماعی، نقشی متناسب با شأن و جایگاه زن ایفا کند.
رحیمپور ازغدی با اشاره به آثار آیینهای مذهبی در جامعه اظهار کرد: تربیت هویت دینی فرزندان از مهمترین دستاوردهای این آیینهاست. مادران با حضور در چنین مجالسی، فضایل اخلاقی و انسانی را در فرزندان خود نهادینه میکنند و از این رهگذر، سرمایهای ارزشمند برای فرهنگ و تمدن جامعه تولید میشود.
وی ادامه داد: روضههای خانگی و محلی، با ایجاد شبکههای ارتباطی، فرصت خوبی را برای انتقال آداب، رسوم و فرهنگ دینی به قشرهای مختلف جامعه فراهم میکنند؛ چنانکه دیدیم فرهنگ مقاومت، ایثار و شهادت از بستر همین مجالس در طول جنگ تحمیلی اول، دوم و سوم، توسعه یافت و به نسل جوان منتقل شد. این پیوندهای اجتماعی، افزون بر تقویت وحدت و انسجام ملی، قابلیت حل بسیاری از معضلات و گرههای اجتماعی را نیز دارند.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: هنوز هم آیینهای سنتی و روضههای خانگی جایگاه قابل توجهی در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی داشته و در صورت حضور میدانی، بانوان فرهیخته میتوانند، مثل همیشه، در تاریخ ایران، به مثابه رسانهای بی بدیل در برابر پلتفرمهای مجازی نقش ایفا کنند.
انتهای پیام
