رضا سلیمان نوری پنجشنبه ۱۵ مردادماه، در پرسه بافت با موضوع «کوی سلسبیل»، اظهار کرد: وقتی در محله سلسبیل قدم میزنیم، با چند بنای شاخص و هویتساز روبهرو میشویم، که هر یک بخشی از تاریخ معاصر مشهد را روایت میکنند. از مهمترین این بناها میتوان به قنادی طباطبایی، مسجد امام جعفر صادق(ع) و خانه پدری غزاله علیزاده اشاره کرد، بناهایی که هر کدام در شکلگیری هویت این محله نقش داشتهاند.
وی با اشاره به خانه پدری غزاله علیزاده، ادامه داد: غزاله علیزاده از برجستهترین نویسندگان معاصر ایران و بدون تردید یکی از مهمترین داستاننویسان زن کشور به شمار میرود. او متولد سال ۱۳۲۵ بود و آثارش جایگاه ویژهای در ادبیات داستانی ایران دارد.
این کارشناس مکتب بافت اضافه کرد: رمان «خانه ادریسیها» شناختهشدهترین اثر این نویسنده است و بسیاری از منتقدان، او را در میان سه نویسنده زن تأثیرگذار ادبیات داستانی معاصر ایران قرار میدهند. آثار غزاله علیزاده بیش از آنکه صرفاً روایت داستان باشند، بازتابی از جهان ذهنی، دغدغهها و تجربههای زیسته او هستند.
سلیمان نوری با اشاره به زندگی شخصی این نویسنده، بیان کرد: غزاله علیزاده در سالهای پایانی عمر با بیماری سرطان دستوپنجه نرم میکرد. او دو بار اقدام به خودکشی ناموفق داشت و در نهایت به زندگی خود پایان داد. از او یادداشتی نیز به یادگار باقی مانده است که همواره مورد توجه پژوهشگران ادبیات قرار گرفته است.
وی خاطرنشان کرد: مادر غزاله علیزاده نیز شاعر بود و همین فضای فرهنگی و ادبی خانواده در شکلگیری شخصیت ادبی او تأثیر قابل توجهی داشت. همچنین نام بیژن الهی، شاعر و مترجم برجسته نیز در زندگی شخصی غزاله علیزاده جایگاه ویژهای دارد.
این خراسان پژوه سپس به مسجد امام جعفر صادق(ع) به عنوان یکی دیگر از بناهای شاخص این محله اشاره کرد و گفت: این مسجد از بناهای مهم فرهنگی و مذهبی محدوده سلسبیل است که با پیشنهاد مرحوم علامه تهرانی، نام آن به مسجد امام جعفر صادق(ع) تغییر یافت. این مجموعه در ابتدا با نام دیگری شناخته میشد، اما بعدها این نام برای آن انتخاب شد.
سلیماننوری ادامه داد: زمین مسجد توسط خانواده هرمززاده در سال ۱۳۵۷ وقف شد و به همین دلیل این مسجد پیش از پیروزی انقلاب اسلامی نقشی در جریان مبارزات انقلابی نداشت، زیرا در همان سالهای منتهی به انقلاب شکل گرفت. این مسجد پس از انقلاب به یکی از مراکز مذهبی اثرگذار منطقه تبدیل شد و پس از انقلاب، دو شهید ترور تقدیم کرد و به واسطه موقعیت جغرافیایی خود، ارتباط نزدیکی با جریانهای فکری و دانشگاهی مشهد پیدا کرد.
رئیس هیئتمدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان بیان کرد: نزدیکی مسجد به محل فعالیت مرحوم آیتالله سید عزالدین حسینی زنجانی، از مراجع برجسته مقیم مشهد، موجب شد این مسجد نیز به یکی از مراکز رفتوآمد طیف دانشگاهی و تحصیلکرده شهر تبدیل شود. آیتالله حسینی زنجانی از روحانیونی بود که ارتباط گستردهای با دانشگاهیان داشت و در دهه ۶۰ از محبوبیت فراوانی برخوردار بود، به گونهای که در زمان برگزاری نمازهای ایشان، خیابانهای اطراف مملو از جمعیت میشد و گاهی تردد خودروها با محدودیت مواجه بود.
وی با اشاره به سوابق سیاسی این مرجع تقلید، ادامه داد: آیتالله حسینی زنجانی در جریان انقلاب اسلامی نیز فعالیت داشت. مدتی در زنجان حضور یافت، اما به دلیل فشارهای سیاسی دوباره به مشهد بازگشت و تا پایان عمر در این شهر اقامت داشت. بسیاری او را مرجع دانشگاهیان و قشر تحصیلکرده مشهد میدانستند.
این کارشناس مکتب بافت با تشریح علت نامگذاری محله سلسبیل، اضافه کرد: برخلاف تصور رایج، نام سلسبیل ارتباطی با حمام تاریخی این محدوده ندارد. ریشه این نام به قنات و نهر آبی بازمیگردد که روزگاری از این منطقه عبور میکرد. همچنین آب این قنات بسیار زلال و گوارا بود و به همین دلیل مردم آن را «سلسبیل» مینامیدند، واژهای که در فرهنگ اسلامی نیز به آب گوارای بهشتی اشاره دارد.
سلیماننوری بیان کرد: با گذشت زمان، این نام بر کل محدوده باقی ماند و بعدها حمام تاریخی نیز با همین عنوان شناخته شد، اما در ذهن بسیاری از مردم این تصور شکل گرفت که نام محله از حمام گرفته شده است، در حالی که واقعیت دقیقاً برعکس است.
وی خاطرنشان کرد: امروز از آن جریان آب تاریخی اثری باقی نمانده است، اما نام سلسبیل همچنان در حافظه تاریخی شهر زنده مانده است. نسلهای جدید دیگر آن آب روان را ندیدهاند و به همین دلیل ارتباط معنایی نام محله با پیشینه طبیعی آن کمرنگ شده است. حفظ روایتهای تاریخی محلههایی مانند سلسبیل، در کنار حفاظت از بناهای تاریخی، میتواند به شناخت بهتر هویت فرهنگی مشهد کمک کند، زیرا هر کوچه و هر بنای این شهر، بخشی از حافظه تاریخی و اجتماعی مشهد را در خود حفظ کرده است.
انتهای پیام
