سمیه گلدوی در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: این استان را نمیتوان صرفاً یک منطقه خشک و بیابانی دانست، زیرا در شمال آن، مناطقی وجود دارد که از نظر زیستمحیطی با مناطق مرکزی و جنوبی کاملاً متفاوت هستند.
وی اظهار کرد: جنگلهای هزار مسجد و جنگل خواجه در شهرستانی مانند کلات، نمونههای بارزی از جنگلهای متراکم و ارزشمند هستند که نقش حیاتی در حفظ تعادل اقلیمی شمال شرق کشور ایفا میکنند.
گلدوی خاطرنشان کرد: این جنگلها نه تنها پناهگاهی برای گونههای گیاهی و جانوری نادر هستند، بلکه به عنوان سدهایی طبیعی در برابر ریزش خاک و عوامل اصلی جذب رطوبت در ارتفاعات عمل میکنند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: هرگونه آسیب به این مناطق بکر، اثرات مخربی بر تمام زنجیره زیستی پایین دست خواهد داشت و حفاظت از آنها باید در اولویت اول برنامههای محیطزیستی قرار گیرد.
وی در ادامه با بیان اینکه خراسان رضوی با چالش بزرگی به نام بیابانزایی روبروست، خاطرنشان کرد: این استان با دارا بودن ۵.۵ میلیون هکتار اقلیم بیابانی، معادل ۱۷ درصد از کل بیابانهای ایران را در اختیار دارد.
گلدوی اظهار کرد: گرچه بر اساس آنچه اعلام شده خراسان رضوی در حال حاضر رتبه نخست جنگلهای دست کاشت بیابانی در کشور را در اختیار دارد، اما این موفقیت در ایجاد جنگلهای مصنوعی نباید باعث ایجاد این توهم شود که وضعیت پوشش گیاهی استان ایدهآل است.
وی گفت: رتبه نخست در جنگلکاری بیابانی یک دستاورد فنی است، اما توازن زیستمحیطی صرفاً با کاشت نهال در بیابان به دست نمیآید بلکه با حفظ جنگلهای طبیعی و مراتع بومی به دست میآید.
این فعال محیطزیست ادامه داد: علیرغم دستاوردهای آماری در زمینه جنگلکاریهای بیابانی، جنگلهای طبیعی و مراتع استان با تهدیداتی روبرو هستند که در صورت تداوم، منجر به فروپاشی اکوسیستمهای منطقه و افزایش فرسایش خاک خواهد شد.
وی خشکسالی مزمن و تغییرات اقلیمی را به عنوان عامل بنیادین تخریب معرفی کرد و توضیح داد: خشکسالیهای متوالی در سالهای اخیر باعث شده است که درختان در جنگلهای پراکنده و مراتع استان دچار استرس آبی شدید شوند.
گلدوی تأکید کرد: وقتی درختان به دلیل کمآبی تضعیف میشوند، سیستم دفاعی طبیعی آنها فرو میپاشد و این وضعیت، بستر مناسبی را برای هجوم آفات و بیماریهای گیاهی فراهم میکند.
وی گفت: بسیاری از خشکیدگیهای دستهجمعی درختان بومی در مناطق کوهستانی، در واقع نتیجه یک ضربه دوجانبه است؛ ابتدا خشکسالی درخت را تضعیف کرده و سپس آفاتی که در شرایط عادی بیخطر بودند، به دلیل نبود سیستم ایمنی در گیاه، به صورت مهاجم عمل کرده و باعث نابودی گسترده پوشش گیاهی شدهاند.
این استاد دانشگاه مداخلات انسانی مخرب در مراتع را از دیگر آسیبها دانست و بیان کرد: بیتوجهی به نسبت دام به مرتع، یکی از جدیترین خط قرمزهای محیطزیستی است که نادیده گرفته شده است.
وی توضیح داد: چرای بیرویه و بیش از ظرفیت تحمل مرتع، باعث میشود گیاهان پیش از آنکه به بلوغ برسند و بذرهای خود را در خاک پخش کنند، توسط دامها خورده شوند. این فرآیند منجر به توقف طبیعی بازسازی مرتع و در نهایت کاهش شدید تنوع زیستی میشود.
گلدوی افزود: وقتی پوشش گیاهی مرتع از بین میرود، خاک دیگر هیچ نگهدارندهای ندارد و در نتیجه با هر بارش، لایههای حاصلخیز خاک شسته شده و فرسایش شدید رخ میدهد. این وضعیت منجر به تبدیل شدن مراتع سرسبز به زمینهای سنگی و بایر میشود که بازگرداندن آنها به حالت اولیه، نیازمند هزینههای هنگفت و زمان بسیار طولانی است.
وی همچنین به موضوع آتشسوزیها در مراتع و جنگلهای پراکنده اشاره کرد و گفت: این اتفاقات چه به دلیل سهلانگاریهای انسانی و چه به دلیل افزایش دمای کره زمین، ضربات مهلکی به خاک وارد میکند.
این فعال محیطزیست توضیح داد: آتش نه تنها بخشهای سبز را میسوزاند، بلکه میکروارگانیسمهای مفید خاک را نابود کرده و ساختار فیزیکی زمین را تغییر میدهد، به گونهای که خاک دیگر قادر به جذب آب باران نباشد و این امر مستقیماً منجر به افزایش وقوع سیلابهای ویرانگر در مناطق پاییندست میشود.
وی برای خروج از این بحران گفت: اولین قدم، بازنگری کامل در مدیریت دامپروری و اجرای سختگیرانه سیستمهای چرای متناوب و کنترل شده است تا مرتع فرصت بازسازی طبیعی داشته باشد.
گلدوی همچنین خواستار تغییر رویکرد در مبارزه با آفات شد و پیشنهاد داد: به جای سمپاشیهای شیمیایی گسترده که باعث مسمومیت خاک و آب میشود، از روشهای بیولوژیک و تقویت سیستم ایمنی گیاهان استفاده شود.
وی بر لزوم نظارت شدیدتر در مناطقی مانند جنگلهای هزار مسجد و خواجه در کلات تأکید کرد تا این ذخایر ژنتیکی از هرگونه دخالت انسانی تخریبی مصون بمانند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: برای تداوم موفقیت در جنگلکاریهای بیابانی، باید تمرکز بر کاشت گونههای بومی و مقاوم به خشکسالی باشد تا نرخ بقای نهالها افزایش یافته و فشار کمتری به منابع آبی وارد شود.
وی با تاکید بر اینکه بدون مشارکت فعال مردم و تغییر فرهنگ بهرهبرداری به فرهنگ حفاظت، هیچ برنامهای به نتیجه نمیرسد، یادآور شد: هر درخت یا تکه مرتع در خراسان رضوی، در واقع تضمین کننده امنیت آبی و غذایی آینده است.
انتهای پیام
