عباس ساعی در نشست رونمایی از کتاب «سه راه ادبیات» که شنبه ۱۷ مرداد، در فرهنگسرای جهاد دانشگاهی مشهد برگزار شد، اظهار کرد: چاپ چنین کتابی که در آن حاصل ذوق جوانان شهر و چند پیشکسوت را میبینم، مرا از شادی به خود میبالاند و غرق شوق و شعف میسازد. دیدن این همه شعر خوب در این مجموعه کوچک، بسیار شگفتانگیز است.
وی یکی از ویژگیهای ارجمند این کتاب را مقدمهٔ بسیار جذاب و صمیمانهاش دانست و گفت: این مقدمه با قلم مهدی آخرتی نوشته شده است که بسیار کوتاه و در عین حال پرمغز است. وی زمانی که جوانی نوپا بود، در سرودن شعر بسیار جوان و در فهم و نقد شعر بسیار پیر و باتجربه بود و این ویژگی همچنان ادامه دارد. اینکه ایشان این مجموعه را دیده و مورد پسندش قرار گرفته، خود برگ برندهای برای کتاب است.
این منتقد ادبی افزود: «سه راه ادبیات» عنوان بسیار غافلگیرکنندهای دارد. معمولاً نام یک کتاب را بر اساس مکان جغرافیایی نمیگذارند؛ شاید این کار چندان معمول نباشد، اما عنوان این کتاب بسیار خوشنشسته است. همچنانکه در مقدمهٔ بسیار کوتاهی که گردآورندگان کتاب نوشتهاند، «سه راه ادبیات» هویت فرهنگی و ادبی دارد. در شهر ما، مکانی که در آن هستیم و امروز از مجموعههای جهاد دانشگاهی بهشمار میرود، روزگاری دانشکدهٔ ادبیات بود و بزرگانی چون دکتر شریعتی، دکتر فیاض، دکتر یاحقی، دکتر یوسفی و بسیاری از شخصیتهای ممتازی که نامشان همیشه باقی خواهد ماند، در این فضا نفس کشیدند، سخن گفتند و عطر کلامشان همچنان در این فضا قابل استشمام است.
ساعی با تأکید بر اینکه عنوان «سهراه ادبیات» عنوانی بسیار دلچسب است و از زوایای مختلف میتوان دربارهٔ آن سخن گفت، تصریح کرد: باید بسیار صادقانه بگویم که طرح جلد کتاب چندان خوب درنیامده است؛ یعنی احساس و روح شعرهای مجموعه را ندارد. معمولاً بهترین کالاها را فروشنده در قفسهٔ جلو و ویترین قرار میدهد، این طرح جلد شاید برای کسانی که نگاه فنی دارند، جذاب باشد. اما خود مجموعه و شعرهای آن، انصافاً غنیمتی بزرگ هستند که به دست ما رسیدهاند و میتوان با خواندن این شعرها بسیار لذت برد.
وی خاطرنشان کرد: بیشتر شاعران این مجموعه جوان و نوجوان هستند؛ یعنی متولدین دههٔ هشتاد و انتهای دههٔ هشتاد در آستانهٔ دههٔ نود. یکی الی دو نفر نیز حکم پیشکسوت این عزیزان را دارند و این خود نویدبخش آن است که در آینده با شاعران بسیار بزرگی در شهرمان مواجه خواهیم شد. از میان این ۳۵ نفر، ۵ نفر دههٔ هفتادی و حدود ۳۰ نفرشان دههٔ هشتادی هستند. انشاءالله آیندهٔ شعر مشهد با حضور این شاعران توانمند، بسیار امیدبخش، جذاب و دلانگیز خواهد بود. گفته میشود که جوانان میخواهند دنیا را تکان دهند و پیران نگران جوانان هستند؛ جوانان مدام در پی نوآوریاند و این نکته در مجموعهٔ «سه راه ادبیات» به بهترین شکل به چشم میخورد.
این منتقد ادبی با اشاره به اینکه در هر گوشهٔ این کتاب با نوآوری و بدعت روبرو هستیم، اظهار کرد: شاعران بهگونههای مختلف خواستهاند از چهارچوبهای معروف عبور کنند و در این قالبها نمیگنجیدهاند. پس از هر منظر که بنگریم چه وزن، قالب، قافیه و تعبیرات درمییابیم که با مجموعهای بدیع، نو و بسیار باطراوت سر و کار داریم. یکی از ارزندهترین ویژگیهای این مجموعه شعر این است که غزل با این مجموعه دوباره به خانهٔ خودش بازگشته است. غزل یعنی عشق و معاشقه. مدتهاست که غزل از خانهٔ خود بیرون رفته است. روزگاری، شاعرانی چون میرزاده عشقی، فرخی یزدی و گروهی دیگر، به اقتضای زمان آمدند و غزل اجتماعی را مطرح کردند که به نظر من نمیتواند عنوان مناسبی باشد چراکه غزل باید غزل باشد.
ساعی با بیان اینکه زندهیاد نصرالله مردانی در روزگار انقلاب آمد و غزل حماسی را مطرح کرد، بیان کرد: غزل حماسی مفهومی ندارد. غزل یعنی معاشقه و حماسه یعنی شجاعت و اینکه این دو را چگونه در یکدیگر بگنجانیم، بحثی دیگر است. شعری که بیت اولش مقفّاست و تعداد ابیاتش کمتر یا بیشتر است، نمیتواند شعر حماسی باشد و غزل است. در مجموعهای که در دست داریم، واقعاً با غزل بودن و مسائل جانبی آن روبرو هستیم.
وی ادامه داد: شاعرانی که رسالت خود را در بیان احساسات میبینند، در این مجموعه بهراحتی غزل گفتهاند؛ از عشق سخن گفتهاند، از شکایتهای عاشقانه، گلایهها، بیتابیها و بیقراریهای یک عاشق را تشریح کرده و بیان نمودهاند. در این مجموعه، بهگمان من غزل به خانهٔ خود بازگشته است و این بسیار ارزشمند است.
ساعی گفت: در این مجموعه بیش از همه با غزل روبرو هستیم و بیش از تمام قالبها، غزل خودنمایی میکند. سه یا چهار قطعه سپید، چهارپاره و تعدادی دوبیتی در این مجموعه شعری وجود دارد. در خود این غزلها نیز نوآوری دیده میشود؛ شاعر اختیار را از دست شاعر درآورده و دوباره به او بازمیگرداند. در خود چهارپارهها و غزلها میبینید که شاعر در قالب نیز تلاش کرده نوآوری کند. برای نمونه، گاهی سه نیممصراع در حکم یک مصراع قرار گرفته و مصراعی بسیار طولانی ساخته شده و غزلی به این ترتیب رقم خورده، یا حتی گاهی چهار نیممصراع در کنار یکدیگر قرار گرفته و مصراعی بلند پدید آورده است. اکنون ارزیابی نمیکنم که این کارها خوب است یا نه و چه اندازه جواب داده است؛ همینقدر که نوآوری هست و شاعر در قالبهای از پیش طراحیشده نگنجیده و برای تنفس در هوای بازتر، این چهارچوبها را درهم شکسته، جای کار امیدبخش و مایهٔ خوشحالی و خوشنودی است.
وی با تأکید بر اینکه کتابی با این وزن و این مایهٔ شعر خوب که بسیار دقیق و ارزشمند است، بسیار جای تأسف دارد که در کشور هشتاد و چند میلیونی ایران، تنها سیصد نسخه از آن چاپ شود، تصریح کرد: واقعاً مسئولان امر باید در این زمینه فکری کنند، برنامهای داشته باشند، چراکه این عین فاجعه است. سیصد نسخه کتاب از این همه شاعر و این تعداد شعر؟ قبول دارم که بسیاری از ما در هر جای دیگری حاضریم هزینه کنیم، اما متأسفانه برای خرید کتاب کوتاهی میکنیم. شاید این نکته شگفتآور باشد که در میان کشورهایی که کموبیش دربارهشان مطالعه کردهام، در هیچجا کتاب به ارزانی ایران نیست.
این منتقد ادبی ادامه داد: کتاب در ایران ارزان است؛ کتابی با این حجم و این تعداد شعر. اکنون قیمت این کتاب ۳۸۰ هزار تومان است، در حالی که یک شانه تخممرغ از آن گرانتر است. این واقعاً جای ناراحتی و اعصابخوردی دارد که ما از کجا به کجا آمدیم و چرا به این درد مبتلا شدیم و چگونه باید از آن عبور کنیم؟ این واقعاً گرفتاری بزرگی است. چگونه باید از آن گذر کرد؟ باید کار فرهنگی شود، قبول دارم، اما چه کسانی باید انجام دهند؟ قبول دارم که دنیای مجازی آمده و بسیاری از طرفداران جدی شعر میتوانند از طریق آن، اشعار جدید را بخوانند و به آنها دسترسی پیدا کنند، اما هیچکدام از اینها نمیتواند آن حسرت عمیق را از دل بزداید که چرا کتابی به این اندازه زیبا، بیش از ۳۰۰ نسخه از این کتاب چاپ نشده است.
ساعی با بیان اینکه بهعنوان کسی که سالها در حوزهٔ شعر فعالیت میکند، هنگامی که این کتاب را دیدم، بسیار به شعف آمدم، تصریح کرد: شعرها بسیار جذاب و پسندیدنی بودند. البته میگویند شعر اگر اعجاز باشد، بی بلند و پست نیست/در ید بیضا همه انگشتها یکدست نیست، در همین مجموعه نیز ما فراز و فرود داریم، اما فرود هرگز در حدی نیست که غیرقابلقبول باشد. بههرحال شعرهایی هستند که اتفاقات جذابتری در آنها رخ داده و شعرهایی که از این اتفاقات کمتر در آنها میبینیم، اما شعر ضعیف در این مجموعه ندیدم و این بسیار مایهٔ خوشبختی و خوشحالی است. اگر بخواهید از این مجموعه ایراد بگیرید، دستتان خیلی پر نیست.
انتهای پیام
