به گزارش ایسنا، سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در آیین گرامیداشت نخستین سالگرد درگذشت استاد محمود فرشچیان که در ایوان عطار مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد برگزار شد، با اشاره به جایگاه این هنرمند در حافظه فرهنگی ایران اظهار کرد: امروز روزی به یادماندنی در تاریخ فرهنگ و هنر ایران است، روزی که فرهیختگان، هنرمندان، پیشکسوتان و صاحبان اندیشه از سراسر کشور گردهم آمدهاند تا از یکی از سرمایههای بزرگ فرهنگی ایران در عرصه ملی و جهانی تجلیل کنند.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی افزود: سخن امروز بیشتر از منظر فرهنگی و معرفتی درباره انسانی است که نام و جایگاه او نهتنها با گذشت زمان کمرنگ نشده، بلکه پس از درگذشت، بیش از گذشته در ایران و جهان شناخته شده است.
صالحی امیری با طرح این پرسش که چرا برخی انسانها پس از مرگ در حافظه تاریخی ملتها ماندگارتر میشوند، گفت: تاریخ نشان داده است که برخی چهرهها پس از فقدان، نهتنها از یاد نمیروند، بلکه حضورشان در ذهن و وجدان جمعی ملتها پررنگتر میشود.
او ادامه داد: در طول تاریخ، صاحبان قدرت و ثروت بسیاری آمدهاند و رفتهاند و نام بسیاری از آنان حتی در حافظه تاریخی باقی نمانده است، اما در مقابل، انسانهایی هستند که با گذشت قرنها همچنان زندهاند و جامعه از آنان سخن میگوید. راز این ماندگاری را باید در «زیست فرهنگی» جستوجو کرد؛ انسانهایی که با معرفت، فضیلت، اخلاق، فرهنگ و معنا زندگی میکنند، با مرگ پایان نمییابند، بلکه به بخشی از حافظه تاریخی یک ملت تبدیل میشوند.
وزیر میراث فرهنگی سرمایه اصلی و پایدار ایران را در همین منظومه فرهنگی دانست و اظهار کرد: سرمایه ایران در شاخصهای اقتصادی و داراییهای مادی خلاصه نمیشود، شعر، موسیقی، تئاتر، نقاشی، نگارگری، خط، ادبیات، اندیشه و میراثفرهنگی، سرمایههای ماندگاری هستند که هویت این سرزمین را در طول تاریخ استمرار بخشیدهاند.
صالحی امیری با تاکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم سرمایه در نسبت با هویت ملی اظهار کرد: سرمایههای مادی ممکن است در معرض فرسایش و زوال قرار گیرند، اما سرمایه فرهنگی، اگر بهدرستی صیانت و منتقل شود، میتواند قرنها و هزارهها به حیات خود ادامه دهد. از این منظر، فرهنگ و هنر یکی از بنیادهای ماندگاری تمدن و هویت ملی ایران است.
او افزود: هنگامی که از سرمایههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی سخن میگوییم، نباید از سرمایهای غفلت کنیم که عمیقترین پیوند را با هویت تاریخی ملت ایران دارد و آن سرمایه فرهنگی و هنری است.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، استاد محمود فرشچیان را نمونهای برجسته از زیست فرهنگی ایرانی دانست و گفت: زیست فرهنگی به معنای زیستن با معرفت، فضیلت، اخلاق و معناست و فرشچیان از جمله انسانهایی بود که این ویژگیها را در شخصیت، اندیشه و آثار خود متجلی کرد.
صالحی امیری با اشاره به تداوم تاریخی هنر ایرانی اظهار کرد: ما از تبار استاد کمالالدین بهزاد و کمالالملک به فرشچیان رسیدهایم و این چهرهها حلقههای زنده زنجیرهای هستند که هویت هنری و فرهنگی ایران را در طول تاریخ استمرار بخشیدهاند.
او افزود: همانگونه که امروز پس از هزار سال از فردوسی سخن میگوییم، تردید ندارم که هزار سال دیگر نیز نسلهای ایرانزمین از محمود فرشچیان بهعنوان یکی از چهرههای ماندگار فرهنگ و هنر این سرزمین یاد خواهند کرد.
صالحی امیری در ادامه با اشاره به ابعاد معرفتی و هویتی آثار فرشچیان گفت: باور من این است که فرشچیان هم ایرانشناس بود و هم اسلامشناس؛ هنرمندی که توانست بخشی از عمیقترین مفاهیم فرهنگ ایرانی و معارف اسلامی و شیعی را با زبان هنر به مخاطب منتقل کند.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اظهار کرد: هر یک از آثار فرشچیان را میتوان همچون کتابی گشوده از فرهنگ، معنویت، معرفت و تاریخ ایران خواند. در آثار او، مفاهیمی همچون عاشورا، ایمان، اخلاق، معنویت و جایگاه سالار شهیدان نه صرفا در قالب تصویر، بلکه در قالب یک روایت عمیق فرهنگی و معرفتی بازتاب یافته است.
او فرشچیان را انسانی مؤمن، خداجو و بیادعا توصیف کرد و گفت: این هنرمند بزرگ دلبسته ایرانزمین بود و این دلبستگی را میتوان در آثار، گفتار و نگاه او به ایران، هویت ایرانی و حتی سخنانش درباره خلیجفارس مشاهده کرد.
صالحی امیری با تاکید بر ضرورت انتقال میراث فرشچیان به نسلهای آینده اظهار کرد: امروز در برابر میراث فرشچیان دو مسئولیت اساسی داریم؛ نخست، معرفی این چهره بزرگ به نسل جوان و تبدیل او به بخشی از حافظه فرهنگی نسلهای آینده و دوم، معرفی ظرفیتهای فرهنگی و هنری ایران به جامعه جهانی.
او افزود: آموزش و پرورش، آموزش عالی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همه نهادهای فرهنگی باید فرشچیان را به نسل جدید معرفی کنند؛ زیرا شناخت فرشچیان، شناخت بخشی از فرهنگ، هنر، معرفت، فضیلت و معنویت ایرانی است.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به اهمیت روایت ایران در عرصه بینالمللی گفت: یکی از رسالتهای مهم جامعه فرهنگی، ارائه تصویر واقعی و تمدنی ایران به جهان است.
صالحی امیری افزود: در جهان امروز، روایتهای مختلفی درباره ایران تولید و بازنمایی میشود و گاه دشمن تلاش میکند تصویر ایران را فقط در چارچوب مولفههایی همچون جنگ تعریف کند، در حالی که ایران پیش از هر چیز، سرزمین فرهنگ، هنر، اندیشه، تمدن و میراث تاریخی است.
او تاکید کرد: ما باید روایت فرهنگی ایران را در جهان تقویت کنیم و داشتههای تمدنی خود را به زبان قابل فهم برای افکار عمومی جهان معرفی کنیم. جهان باید هنگامی که نام ایران را میشنود، علاوه بر همه واقعیتهای امروز، به یاد فردوسی، حافظ، سعدی، عطار و فرشچیان بیفتد؛ چهرههایی که نمایندگان قدرت نرم و سرمایه فرهنگی ایران هستند.
صالحی امیری با اشاره به جایگاه فرشچیان در تاریخ نگارگری ایران گفت: گاهی تصور میشد با درگذشت استادانی چون بهزاد و کمالالملک، تداوم نسلی و تاریخی نگارگری ایران با گسست مواجه شده است؛ اما فرشچیان توانست این جریان را احیا و به نسل جدید منتقل کند.
او افزود: فرشچیان حلقهای مؤثر در تداوم یک سنت چندصدساله هنری و فرهنگی بود و توانست با زبان و بیان هنری خود، نگارگری ایرانی را در سطحی گستردهتر به جهان معرفی کند.
وزیر میراث فرهنگی با تاکید بر اینکه پاسداشت فرشچیان نباید در برگزاری یک آیین خلاصه شود، گفت: آنچه امروز انجام میدهیم تنها قطرهای از دریای ظرفیت وجودی این مرد بزرگ است و نباید تصور کنیم که با برگزاری یک مراسم، وظیفه خود را در قبال فرشچیان انجام دادهایم.
صالحی امیری ادامه داد: پاسداشت واقعی فرشچیان زمانی محقق میشود که میراث فکری، هنری و فرهنگی او به نسلهای بعد منتقل شود، آثار او در نظام آموزش فرهنگی و هنری کشور جایگاه شایسته خود را پیدا کند و جهان نیز با این سرمایه بزرگ فرهنگی ایران بیش از پیش آشنا شود.
او اظهار کرد: امروز همه ما گرد هم آمدهایم تا یک پیام روشن را به روح بلند این هنرمند بزرگ منتقل کنیم، اینکه ایرانیان قدر او را میدانند؛ زیرا فرشچیان نیز تمام زندگی و هنر خود را با ایران، هویت ایرانی و فرهنگ این سرزمین پیوند زده بود.
وزیر میراث فرهنگی در پایان با قدردانی از حضور هنرمندان، پیشکسوتان، اهالی فرهنگ و هنر و مسئولان در این آیین گفت: امروز نمایندگانی از حوزههای مختلف فرهنگ و هنر، از موسیقی و نقاشی و نگارگری تا مدیریت فرهنگی و دولت، گرد هم آمدهاند تا بر یک حقیقت تاکید کنند؛ اینکه ایرانیان فرشچیان را بخشی از هویت فرهنگی خود میدانند و میراث او را پاس خواهند داشت.
صالحی امیری ابراز امیدواری کرد که جامعه فرهنگی و هنری کشور بتواند میراثدار شایستهای برای این هنرمند بزرگ باشد و آنچه را که فرشچیان از فرهنگ، هنر، معرفت و هویت ایرانی به یادگار گذاشته است، با امانتداری به نسلهای آینده منتقل کند.
زن در آثار فرشچیان
زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده رییس جمهور با تبیین جایگاه زن در جهان تصویری استاد محمود فرشچیان، گفت: زن در آثار این هنرمند فقید، عنصری پویا، اثرگذار، زاینده و اهل رویش است که در پیوندی عمیق با طبیعت، آفرینش و عناصر هستی، در مرکز جهان اثر قرار میگیرد.
او با بیان اینکه خود را در برابر استادان و پژوهشگران حاضر در این آیین همچنان یک شاگرد میداند، اظهار کرد: آنچه درباره آثار استاد فرشچیان بیان میکنم، بیش از آنکه مدعی یک تحلیل تخصصی باشد، حاصل مواجهه و برداشت شخصیام از تصاویر خیالانگیز، روحنواز و عمیق این هنرمند است و بیتردید استادان و پژوهشگرانی که سالها با آثار فرشچیان زیسته یا درباره آنها پژوهش کردهاند، میتوانند زوایای دقیقتر و ناگفتههای بیشتری را آشکار کنند.
معاون امور زنان و خانواده رییس جمهور افزود: بسیاری از آثار شاخص استاد فرشچیان، از جمله «ضامن آهو»، «آفرینش» و «عصر عاشورا»، بارها از منظرهای مختلف هنری، ادبی، دینی و زیباییشناختی مورد بررسی قرار گرفتهاند؛ با این حال، یکی از وجوه قابل تامل در جهان آثار او، جایگاه و کیفیت حضور زن است؛ عنصری که میتواند بخشی از جهانبینی، تجربه زیسته و نظام معنایی حاکم بر آثار این هنرمند را بازنمایی کند.
معاون امور زنان و خانواده رییس جمهور ادامه داد: زنانی که در آثار فرشچیان حضور دارند، زنانی منفعل، افسرده یا خسته نیستند؛ آنها زنانی فعال، اثرگذار و پویا هستند و تقریبا در تمامی آثاری که من مشاهده کردهام، زن در حال حرکت، زندگی و ارتباط با جهان پیرامون خویش است.
بهروزآذر اظهار کرد: این زنان در ساختار معنایی اثر نقش دارند و حضور آنها با حرکت، زندگی، طبیعت و آفرینش گره خورده است. از همین منظر، جایگاه زن در آثار فرشچیان را میتوان یکی از عناصر مهم در فهم جهان هنری او دانست.
او با اشاره به پیوند عمیق میان زن و طبیعت در آثار استاد فرشچیان اظهار کرد: در این آثار، ردپای زن به گلها، گیاهان و طبیعت میرسد و گویی فاصلهای میان زن، آفرینش، زمین بهعنوان نماد زایش و رویش و آسمان وجود ندارد؛ این عناصر در یکدیگر تنیده و در مرز میان انسان و طبیعت، به یک کلیت واحد تبدیل میشوند.
معاون رییس جمهور افزود: زنان در آثار فرشچیان جان زندگی هستند و این مفهوم بهروشنی در آثاری که زن در آنها در کانون تصویر قرار گرفته، قابل مشاهده است.
او ادامه داد: در نگاه من، زن در آثار فرشچیان «روح طبیعت» است؛ زنی که با طبیعت درهم میآمیزد و در آن ادغام میشود. میان این زن و عناصر دیگری همچون گیاهان، حیوانات و انسانهای دیگر نیز نوعی همزیستی، اعتماد و ارتباط وجود دارد.
بهروزآذر خاطرنشان کرد: این نگاه، تصویری از زن ارائه میدهد که در آن حیات، زایش، حرکت و پیوند با جهان پیرامون، مؤلفههای اصلی هویت او هستند و همین امر، خوانش آثار فرشچیان را از منظر جایگاه زن، به حوزهای قابل تامل برای پژوهشهای هنری و فرهنگی تبدیل میکند.
معاون امور زنان و خانواده رییس جمهور در ادامه با اشاره به اثر ماندگار «عصر عاشورا» گفت: حتی در این اثر نیز زنان در محور تصویر قرار دارند. واقعه عاشورا عناصر و شخصیتهای متعددی دارد که برای بسیاری از ما آشناست و سالها با روایت آنها گریستهایم، اما استاد فرشچیان از این واقعه، روایتی متفاوت و زنانه ارائه کرده است.
او افزود: «عصر عاشورا» تصویری کمنظیر و جهانشمول از زیبایی معنوی و تقدس زن ارائه میکند و به اعتقاد من، این نگاه نمیتواند از تجربه وجودی، اندیشه، جهانبینی و مواجهه عمیق استاد فرشچیان با زندگی و انسان جدا باشد.
بهروزآذر ادامه داد: جایگاهی که مادر استاد و دیگر زنان تاثیرگذار در زندگی او داشتهاند و همچنین تجربههای زیسته، نگاه او به زندگی، ادبیات و خاطرات، احتمالا در شکلگیری این نوع نگاه و تبلور آن در آثارش بیتأثیر نبوده است.
معاون رییس جمهور با اشاره به تفاوت تصویر زن در آثار فرشچیان با بسیاری از نمونههای پیشین نگارگری اظهار کرد: پیش از این، زنان را در نگارگری بیشتر در نقشهایی مانند معشوقه، صاحب قدح، ساقی، همراه یا ندیمه دیده بودم، اما تصویری که استاد فرشچیان از زن خلق میکند، تصویر زنی مستقل است که در مرکز تصویر قرار گرفته و حضوری زاینده، پویا و اهل رویش دارد.
او افزود: اهمیت این نگاه در آن است که زن در جهان تصویری فرشچیان از یک عنصر صرفا روایی یا تزئینی فراتر میرود و به یکی از حاملان معنای اثر تبدیل میشود؛ عنصری که با طبیعت، زندگی، معنویت و آفرینش پیوند میخورد.
بهروزآذر این رویکرد را در آثار استاد فرشچیان زیبا، جذاب و شگفتانگیز توصیف کرد و گفت: امیدوارم پژوهشگران، علاقهمندان و افرادی که با استاد فرشچیان تجربه زیسته داشتهاند یا درباره آثار او مطالعه کردهاند، این وجه از آثار او را بیش از پیش مورد بررسی قرار دهند و ناگفتههای این جهان هنری را با جامعه به اشتراک بگذارند.
او از برگزارکنندگان آیین بزرگداشت و وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی برای فراهم کردن فرصت حضور در این مراسم و ادای احترام به استاد محمود فرشچیان قدردانی کرد.
نام فرشچیان در فهرست گنجینه زنده بشری ایران
علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور با اشاره به اینکه استاد محمود فرشچیان نگارگری، نقاشی، تصویرگری و مینیاتور ایرانی را به عرصه جهانی معرفی و ماندگار کرد، مکتب این هنرمند را نقطه عطفی در تاریخ هنر نگارگری ایران دانست و بر مسئولیت میراثفرهنگی در معرفی، صیانت، ترویج و انتقال این میراث هنری به نسلهای آینده تاکید کرد.
او اظهار کرد: هنر و معماری در پهنه تمدن ایران همواره فراتر از یک عرصه زیباییشناختی، حامل معنا، حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایرانیان بوده است و آثار هنری، معماری، کتاب، نگارگری، مینیاتور، شعر و زبان فارسی از مهمترین مؤلفههایی هستند که استمرار و ماندگاری هویت ایرانی را در طول تاریخ رقم زدهاند.
معاون میراث فرهنگی افزود: اگر به میراث برجایمانده از تمدن ایران نگاه کنیم، از نقشبرجستههای تاقبستان و نقشرستم گرفته تا تاجها، ظروف زرین و سیمین، منسوجات ابریشمی، سکهها و گچبریها، هر یک بخشی از تاریخ، فرهنگ و شیوه زیست ایرانیان را روایت میکنند و نشان میدهند که هنر در ایران همواره یکی از مهمترین ابزارهای بازنمایی و انتقال هویت بوده است.
معاون میراث فرهنگی کشور با اشاره به تداوم هنر ایرانی پس از ورود اسلام به ایران اظهار کرد: ورود اسلام نهتنها به حیات هنر ایرانی پایان نداد، بلکه هنر این سرزمین در دورههای مختلف تاریخی و در بستر حکومتهای گوناگون، با حفظ جوهره هویتی خود، در قالبها و بیانهای تازه به حیات و پویایی ادامه داد.
دارابی ادامه داد: همین استمرار تاریخی و توانایی هنر ایرانی برای بازآفرینی خود در مواجهه با تحولات فرهنگی و اجتماعی، یکی از رموز بقای هویت ایرانی است؛ هویتی که در طول قرنها توانسته عناصر بنیادین خود را حفظ کند و در عین حال با شرایط و نیازهای هر دوره تاریخی وارد گفتوگو شود.
او هنر را یکی از مؤثرترین ابزارهای ارتباط فرهنگی میان ملتها دانست و گفت: جامعهای که زبان هنر برای گفتوگو با جهان نداشته باشد، دچار لکنت زبان میشود و نمیتواند در عرصه دیپلماسی فرهنگی حضوری مؤثر و ماندگار داشته باشد.
قائم مقام وزیر میراث فرهنگی کشور در ادامه با تبیین جایگاه استاد محمود فرشچیان در هنر معاصر ایران اظهار کرد: اگر کمالالملک هنر اروپا را به ایران آورد و ایرانیان را با ابعاد تازهای از نقاشی آشنا کرد، استاد فرشچیان در سوی دیگر این مسیر، هنر نگارگری، نقاشی، تصویرگری و مینیاتور ایرانی را از مرزهای جغرافیایی ایران عبور داد و به جهانیان معرفی کرد.
او افزود: حضور آثار استاد فرشچیان در گالریها و نمایشگاههای معتبر جهان، بیانگر ظرفیت جهانی هنر اوست؛ بهگونهای که آثار این هنرمند در ۸۶ نمایشگاه گروهی و ۵۷ نمایشگاه انفرادی به نمایش درآمده است.
دارابی تاکید کرد: اهمیت فرشچیان تنها در تعداد نمایشگاهها یا شهرت جهانی آثار او خلاصه نمیشود، بلکه جایگاه واقعی او در این است که توانست میان ریشههای عمیق هنر ایرانی و زبان معاصر هنر پیوندی خلاقانه برقرار کند و از این رهگذر، تصویری معاصر، پویا و قابل فهم از هنر ایرانی را در عرصه بینالمللی ارائه دهد.
معاون میراث فرهنگی کشور در ادامه با تشریح مؤلفههای شکلدهنده مکتب هنری استاد محمود فرشچیان گفت: اگر بخواهیم منظومه فکری و هنری فرشچیان را در چهار محور اصلی تبیین کنیم، نخستین مولفه، پیوند عمیق میان شعر، ادبیات، مینیاتور و نگارگری است؛ پیوندی که از ویژگیهای بنیادین هنر ایرانی به شمار میرود.
او افزود: دومین مولفه، نگاه فراگیر به ادیان الهی است؛ سومین مولفه، پایبندی به ساختار و فرم کلاسیک هنر در کنار بهرهگیری از تکنیکها و ظرفیتهای نوین هنری و چهارمین مولفه نیز اهتمام ویژه به گفتمان و هویت شیعی است.
دارابی اظهار کرد: آثاری همچون «ضامن آهو» و «عصر عاشورا» بهروشنی نشاندهنده پیوند میان هنر، معنویت، باورهای دینی و هویت شیعی در آثار استاد فرشچیان است و مجموعه این مولفهها، مکتب او را به یکی از نقاط عطف تاریخ نگارگری و مینیاتور ایران تبدیل کرده است.
او افزود: در این نگاه، فرشچیان صاحب یک دستگاه فکری و هنری است که توانسته میان سنت و نوآوری، هویت ملی و بیان جهانی، و هنر و معنویت پیوند برقرار کند.
قائممقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به قرار گرفتن نام استاد فرشچیان در فهرست گنجینه زنده بشری ایران گفت: این جایگاه، نشاندهنده اهمیت و ارزش میراث هنری برجایمانده از این استاد بزرگ و ضرورت صیانت از دانش، مهارت، شیوه و اندیشه هنری اوست.
دارابی خاطرنشان کرد: صیانت از میراث هنری استاد فرشچیان نباید صرفا به حفظ آثار موجود محدود شود، بلکه باید انتقال دانش، تربیت نسل جدید، مستندسازی، پژوهش، معرفی بینالمللی و فراهمکردن زمینه تداوم این مکتب را نیز دربرگیرد.
او با اشاره به نقش دانشگاه هنرهای اسلامی و ایرانی استاد فرشچیان در تداوم این میراث اظهار کرد: این دانشگاه مسئولیتی خطیر در تربیت شاگردان و فراهمکردن زمینه استمرار راه و مکتب استاد فرشچیان بر عهده دارد و باید با بهرهگیری از ظرفیتهای آموزشی، پژوهشی و هنری، زمینه انتقال این میراث به نسلهای آینده را فراهم کند.
معاون میراثفرهنگی کشور افزود: میراث زمانی زنده میماند که از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. از این رو، پاسداشت مکتب فرشچیان نیازمند نگاه آیندهنگر و برنامهای منسجم برای آموزش، پژوهش، مستندسازی، معرفی و تداوم این جریان هنری است.
دارابی همچنین از ایجاد موزه استاد فرشچیان خبر داد و گفت: معاونت میراث فرهنگی با ایجاد موزه استاد فرشچیان و نگهداری ۵۹ اثر منحصر بهفرد از این هنرمند، وظیفه خود میداند زمینه معرفی شایسته این آثار و شناخت عمیقتر جامعه از اندیشه و میراث هنری او را فراهم کند.
وی تاکید کرد: موزه فرشچیان میتواند فراتر از یک محل نگهداری آثار، به مرکزی برای شناخت، مطالعه، معرفی و انتقال میراث هنری این استاد برجسته تبدیل شود و در چارچوب سیاستهای صیانت از میراث فرهنگی و هنرهای سنتی، نقشی موثر در معرفی این میراث به جامعه و مخاطبان بینالمللی ایفا کند.
معاون میراث فرهنگی کشور با تاکید بر جایگاه فرشچیان در حافظه فرهنگی ایران اظهار کرد: بزرگداشت استاد فرشچیان نشانه احترام و اهتمام میراثفرهنگی کشور به جایگاه هنر، هنرمندان و بزرگان فرهنگی و هنری ایران است.
دارابی یادآور شد: تکریم فرشچیان در حقیقت تکریم بخشی از میراثفرهنگی، تاریخی و تمدنی ایران است؛ میراثی که در قالب هنر، اندیشه و خلاقیت یک هنرمند تبلور یافته و اکنون مسئولیت ماست که آن را از سطح خاطره و بزرگداشت فراتر برده و به سرمایهای زنده برای نسلهای آینده تبدیل کنیم.
معاملهای که بر سر نام خلیجفارس لغو شد
پروین فرشچیان، برادرزاده محمود فرشچیان، با روایت بخشهایی از زندگی شخصی و نگاه این هنرمند فقید به ایران و هویت ایرانی، گفت: وطندوستی استاد فقط در آثار هنری او متجلی نبود، بلکه در انتخابها و تصمیمهای زندگیاش نیز حضوری عمیق داشت؛ تا آنجا که در برابر پیشنهاد دریافت گذرنامه آمریکا تاکید میکرد «من گذرنامه ایرانی دارم و برایم کافی است» و در یک مورد نیز پس از استفاده یک مقام بلندپایه عربی از عنوان تحریفشده بهجای «خلیجفارس»، معامله خرید تابلوهایش را لغو کرد.
او با اشاره به جایگاه این هنرمند در تاریخ هنر ایران اظهار کرد: استاد عضوی عزیز از خانواده و انسانی بود که بزرگی هنریاش در کنار بزرگی شخصیت و روح او معنا پیدا میکرد.
فرشچیان افزود: وقتی از استاد فرشچیان سخن میگوییم، از هنرمندی سخن میگوییم که توانست با قلم و رنگ، بخشی از روح، فرهنگ و جهان معنوی ایران را به جهانیان معرفی کند، اما برای خانواده، انسانی که پشت این آثار و شهرت جهانی قرار داشت، اهمیت و جایگاه دیگری داشت.
او ادامه داد: خانواده، استاد را از زاویهای متفاوت میشناخت؛ از لحظههای ساده و صمیمی زندگی، خاطرات خانوادگی، نگاه او به انسان و جهان و دغدغههایی که شاید کمتر در معرض نگاه عمومی قرار گرفته باشد. همین ابعاد انسانی بود که شخصیت هنری و فرهنگی او را برای خانواده به چهرهای فراتر از یک هنرمند نامدار تبدیل میکرد.
فرشچیان با تاکید بر وطندوستی عمیق استاد محمود فرشچیان گفت: وطندوستی استاد در تمام ابعاد زندگی او، چه در مسائل معنوی و چه در تصمیمهای مادی و شخصی، حضوری پررنگ و تعیینکننده داشت.
او ادامه داد: در مجامع مختلف بارها به استاد گفته میشد که شما بهراحتی میتوانید گذرنامه آمریکا را دریافت کنید؛ چرا برای آن اقدام نمیکنید؟ اما پاسخ استاد همواره این بود که «من گذرنامه ایرانی دارم و برایم کافی است» و به ایرانی بودن و گذرنامه ایرانی خود افتخار میکرد.
برادرزاده استاد فرشچیان اظهار کرد: این نگاه، نشاندهنده نوعی تعلق عمیق به سرزمین مادری بود؛ تعلقی که برای استاد بخشی از هویت و جهانبینی او را شکل میداد.
او افزود: استاد همواره بر ایرانی بودن و تعلق خود به این سرزمین تاکید داشت و عبارت «خلیج همیشه فارس» نیز از جمله عباراتی بود که بارها از زبان او شنیده میشد.
فرشچیان در ادامه با اشاره به خاطرهای از واکنش استاد محمود فرشچیان نسبت به تحریف نام تاریخی خلیجفارس اظهار کرد: روزی یکی از مقامات بلندپایه یکی از کشورهای عربی به گالری استاد رفت و تعدادی از تابلوهای او را انتخاب کرد و برای خرید آثار، بالاترین قیمت را پیشنهاد داد. پس از انجام مذاکرات و نهایی شدن معامله، خریدار در جریان صحبتهای خود از عنوان تحریف شده بهجای «خلیجفارس» استفاده کرد. استاد فرشچیان پس از شنیدن این عبارت، معامله را فسخ کرد و از تحویل تابلوها خودداری کرد. این رفتار نشان میدهد وطندوستی در رفتار و تصمیمهای او نیز نمود عینی داشت؛ بهگونهای که حتی در شرایطی که یک معامله مهم و پیشنهاد مالی قابل توجه در میان بود، حاضر نشد از باور خود نسبت به هویت ایران و نام تاریخی خلیجفارس چشمپوشی کند.
او در بخش دیگری از سخنان خود با تاکید بر اینکه میراث استاد محمود فرشچیان را نمیتوان فقط در شمار آثار هنری او خلاصه کرد، گفت: برای خانواده، یاد استاد یاد انسانی عزیز است که میراث او فراتر از تابلوها و نگارگریهایش امتداد دارد.
برادرزاده محمود فرشچیان افزود: میراث واقعی استاد، در کنار آثار ماندگارش، این باور بود که هنر میتواند پلی میان زیبایی و معنویت، میان گذشته و آینده و میان فرهنگ یک ملت و جهان امروز ایجاد کند.
او ادامه داد: استاد فرشچیان توانست زبان هنر ایرانی را به گونهای عرضه کند که ریشه در سنت و فرهنگ این سرزمین داشته باشد و در عین حال با مخاطب جهانی ارتباط برقرار کند؛ از همین رو میراث او بخشی از سرمایه فرهنگی معاصر ایران به شمار میرود.
فرشچیان با اشاره به جای خالی این هنرمند پس از درگذشت او اظهار کرد: طبیعی است که در نبود استاد، جای خالی او را احساس کنیم، اما در عین حال خوشحالیم که آنچه از او بر جای مانده، خاموش نخواهد شد.
او گفت: هر بار که یکی از آثار استاد دیده میشود، هر بار که جوانی به هنر ایرانی علاقهمند میشود و هر بار که نام استاد با احترام بر زبان میآید، بخشی از حضور او همچنان ادامه پیدا میکند.
برادرزاده استاد محمود فرشچیان در پایان از برگزارکنندگان آیین بزرگداشت نخستین سالگرد درگذشت این هنرمند و همه افرادی که برای گرامیداشت یاد و خاطره او در این مراسم حضور داشتند، قدردانی کرد.
انتهای پیام
