سردار سرتیپ بسیجی، دکتر بهمن کارگر، رئیس «بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاعمقدس و مقاومت» در گفتوگویی با ایسنا به مناسبت هفته دفاع مقدس درباره ضرورت ثبت بهموقع روایتهای جنگ و بایدها و نبایدها در جنگ رسانهای، تجربهنگاری درسهای جنگ ۱۲ روزه و روایتگری در صحنه و نقش مردم و رسانهها و ... سخن گفت.
ضرورت ثبت بهموقع روایتهای مربوط به حوادث و حماسهها
سردار کارگر میگوید: روایتهایی که از هر واقعه یا حماسهای ثبت میشوند، باید چند ویژگی داشته باشند. یکی از مهمترین آن ویژگیها این است که روایت باید بهموقع ثبت شود؛ یعنی اگر بتوانیم روایت را در صحنه و همان زمان وقوع حادثه ثبت کنیم، بعدها با مشکلاتی از جمله تحریف مواجه نخواهیم شد. یکی از مشکلات درباره ثبت رویدادهای مربوط به دفاعمقدس این بود که وقتی خواستیم تاریخ دفاعمقدس و اسناد آن را جمعآوری کنیم، سالها از وقوع حوادث گذشته بود. در حالی که روایت باید در صحنه و همان زمان ثبت شود. ُحسن این کار این است که اگر بعدها روایتهای متفاوتی مطرح شود، روایت اصلی میتواند به تصحیح و صحتسنجی آنها کمک کند؛ اما وقتی زمان میگذرد، روایتهای متفاوت شکل میگیرد و قضاوت میان آنها بسیار دشوار میشود.
مسئله مهم دیگر این است که وقتی شما در جنگ هستید، کسانی که میتوانند روایتها را در صحنه برای شما صحتسنجی کنند و دقیق بگویند چه اتفاقی افتاده است، ممکن است بعدها شهید شوند و دیگر حضور نداشته باشند. بنابراین ثبت روایت در همان زمان، اهمیت بسیار زیادی دارد.
تقریباً جعبه سیاه دفاع مقدس الان دست ماست. ما در ۶۸ پروژه، تاریخ و اسناد و وقایع دفاع مقدس را جمعآوری و صحتسنجی کردیم و آنها را به تأیید کسانی که در صحنههای جنگ تحمیلی حضور داشتند رساندیم. متعاقبا در جلسهای که با سپهبد شهید محمدباقری رئیس فقید ستادکل نیروهای مسلح به محضر امام شهید، شرفیاب شدیم، ایشان این اسناد را مشاهده فرمودند. امروز ما از این اسناد بهعنوان اسناد معتبر دفاع مقدس استفاده میکنیم؛ هم برای تاریخنویسی، هم برای دایرةالمعارفی که نوشته میشود و هم برای ممیزی کتابهایی که در مجموعه سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس وجود دارد. در واقع هر کاری که امروز در این زمینه انجام میشود، از این اسناد استفاده میشود.
ثبت روایتهای جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان
با توجه به تجربهای که در دفاعمقدس داشتیم، کار خوبی که در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی رمضان، یعنی به تعبیری دفاعمقدس دوم و سوم، انجام شد، این بود که همکاران ما از بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاعمقدس و مقاومت در صحنه حاضر شدند و توانستند همه وقایع را ثبت کنند؛ چه از نظر تصویر( عکس و فیلم)، چه از نظر جمعآوری اسناد و چه از طریق مصاحبه با کسانی که در صحنه حضور داشتند. همین مسئله باعث شد که امروز دست ما درباره این دو جنگ اخیر پر باشد. درباره جنگی که از ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴ و جنگی که از ۹ اسفند سال ۱۴۰۴ شروع شد، این کار انجام شده است. ضمن اینکه خود دولت نیز در کمیسیون فرهنگی و هیئت دولت تصویب کرد که مسئول این کار بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاعمقدس و مقاومت است و قرار شد خود دولت نیز در این زمینه کمک کند که این کمک هم صورت گرفته است.بنابراین بسیار مهم است که امروز روایتی که از این دو جنگ داریم، روایتی موثق است، در صحنه گرفته شده باشد و مورد استفاده مورخان و کسانی قرار بگیرد که قرار است در آینده بر اساس این اسناد تصمیمگیری کنند.
تجربهنگاری و استفاده از درسهای جنگ ۱۲ روزه
یکی از موضوعات مهم در این راستا نیز تجربهنگاری است؛ یعنی باید در نیروهای مسلح و دستگاههای دولتی، این تجربهها را جمع کنیم تا بتوانیم در جنگهای دیگر از آنها استفاده کنیم. ما از جنگ ۱۲ روزه توانستیم تجاربی را ثبت کنیم که در جنگ رمضان یا همان جنگ تحمیلی سوم مورد استفاده قرار گرفت. بسیاری از ایرادات و اشکالاتی که در خود سازمانها و یگانها وجود داشت، برطرف شد. در جنگ تحمیلی سوم، واکنشی که نیروهای مسلح داشتند، بسیار بهموقع بود. در جنگ دوم، بعد از اینکه آن اتفاقات افتاد، تقریباً ۱۲ تا ۱۴ ساعت طول کشید تا ما پاسخ بدهیم؛ اما در جنگ رمضان، این کار ظرف نیم ساعت انجام شد و پاسخ داده شد و اهدافی هم که قرار بود مورد اصابت قرار بگیرند، زده شدند.
روایتگری در صحنه و نقش مردم و رسانهها
یکی از مسائل مهم دیگر، حضور ۲۰۰ روزه مردم در خیابانهاست. از کارهای خوبی که باید انجام شود، این است که کسانی که در این اجتماعات سخنران یا مداح هستند، بتوانند از تجربیات و اسنادی که در این دو جنگ وجود داشته است، استفاده و آنها را روایت کنند. روایت دفاع مقدس هشتساله بعداز چند سال ازجنگ تحمیلی شروع شد. البته در همان زمان جنگ نیز در مساجد و جاهای مختلف، اگر کسی میخواست صحبت کند، معمولاً مطالبی را مطرح میکرد، اما اصل روایتگری به شکل مناسب انجام نشد. در جنگ ۱۲ روزه تا حدودی این کار انجام شد، ولی در جنگ رمضان خوشبختانه بهموقع و در صحنه راویان توانستند هم حضور داشته باشند و هم روایتگری کنند. میخواهم بگویم روایت با روایتگری متفاوت است. باید برای این دو موضوع فاصله قائل شویم. روایت، آن اتفاق ناب و واقعی است که در صحنه افتاده و باید حتماً از آن مراقبت کنیم.
امام شهید در همان زمان که اساسنامه بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت تصویب شد، تأکید فرمودند که دو کار را انجام دهید؛ یکی اینکه نگذارید دفاع مقدس فراموش شود و دیگری اینکه نگذارید تحریف شود.اگر تحریف صورت بگیرد، یعنی حادثهای که در صحنه اتفاق افتاده، کم یا زیاد شود یا حقیقت آن قلب شود و تغییر کند. بنابراین این موضوع بسیار مهم است.امروز وضعیت مناسبی داریم، اما باز هم باید کار کرد.
امروزه تجهیزات پیشرفتهای در کشور وجود دارد و مردم میتوانند حتی با یک موبایل که چندان هم پیشرفته نباشد، فیلم یا عکس بگیرند و آن را منتقل کنند. حضور خبرنگاران و وجود مؤسسات خبری، آژانسهای خبری و خبرگزاریها نیز بسیار مؤثر بوده وهست. صداوسیما و فیلمهایی که در اختیار دارد نیز بسیار مؤثر است. این امکانات توانسته به ما کمک کند. ما این امکانات را در دفاع مقدس هشتساله نداشتیم، اما امروز این امکانات وجود دارد و توانسته است کمک کند تا روایت صحیحی از این دفاع مقدس داشته باشیم.
انتشار اسناد برای مقابله با تحریف
با وجود پیشرفت تجهیزات و استفاده از فناوریهای نوین، تحریف سخت شده است؛ یعنی کار برای کسانی که بخواهند حقیقت یک حماسه یا یک اتفاق را تغییر دهند، سختتر است. با این حال، این امکان همچنان وجود دارد. اعتقاد من این است که باید اسناد و مدارک در اختیار افکار عمومی قرار بگیرد تا مردم بدانند چه اتفاقی افتاده است. برای مثال، خبرگزاریها و خبرنگاران باید به اسناد دسترسی داشته باشند، مگر اینکه برخی از اسناد و مدارک طبقهبندی شده باشند. الان فیلمها، تصاویر و اسناد خوبی از بخش موشکی و بخش پهپادی داریم، اما فعلاً نمیشود آنها را منتشر کرد، چون هنوز در حال جنگ هستیم و این اسناد قابل انتشار نیستند. در مورد دفاع مقدس، قریب به ۹۵ درصد اسناد ما غیرطبقهبندی است و میشود آنها را در اختیار قرار داد و ممکن است حدود پنج درصد از اسناد باشد که نتوانیم منتشر کنیم.الان ممکن است بتوانیم ۵۰ درصد این حوادث را در اختیار قرار دهیم و ۵۰ درصد دیگر را، چون در حال جنگ هستیم، نگه داریم تا بعداً پالایش شوند و از طبقهبندی خارج شده و در اختیار خبرنگاران قرار بگیرند.
در مورد دفاع مقدس هشتساله، هر کسی در کشور نیاز به اسناد و مدارک داشته باشد، ما مشکلی نداریم و میتوانیم آنها را در اختیارش قرار دهیم. در مورد جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی رمضان نیز اگر مراجعهای صورت بگیرد، هر آنچه در اختیار ما باشد و طبقهبندی نباشد، حتماً در اختیارش قرار خواهیم داد. اتفاقاً این کار باعث میشود تحریف صورت نگیرد.
انتشار بهموقع اسناد، مانع قرار گرفتن در موضع انفعال میشود اگر این اسناد زودتر منتشر شود، فردا روزی مجبور نخواهیم شد که اگر یک فیلم غلط یا یک تحلیل غلط منتشر شد، در حالت انفعال قرار بگیریم. اگر الان اقدام کنیم، دست برتر را داریم؛ اما اگر امروز این کار را انجام ندهیم، دچار مشکل خواهیم شد.
بسیاری از این اسناد نیز تاکنون در اختیار افکار عمومی قرار گرفتهاند و واقعاً میتوانند به روند جنگ و روند پیروزی کمک کنند.امروزه در افکار عمومی دنیا، غزه با وجود اینکه این همه شهید داد و ویران شد، در افکار عمومی دنیا پیروز شد. بسیاری از دولتها حتی مجبور شدند رژیم صهیونیستی را تحریم کنند و مانع حضور نخستوزیر رژیم صهیونیستی در برخی کشورها شوند.ایران نیز در افکار عمومی دنیا، پیروز است. شما هر جای دنیا بروید و با سیاستمداران یا مردم صحبت کنید، میگویند ایران پیروز شده است. علت اساسی این مسئله، انعکاس اخبار و صحنههایی بود که خبرنگاران توانستند به دنیا نشان دهند.
اهمیت انعکاس جنایات جنگی دشمن
افشای جنایات بزرگی که بر علیه مدرسه میناب و لامرد انجام شد یا هدف قرار گرفتن مراسم عروسی در سیریک، بسیار میتواند در نزد افکار عمومی مؤثر باشد. باید تا میتوانیم این موارد را در اختیار افکار عمومی قرار دهیم. افکار عمومی میتواند مردم دنیا و همچنین مسئولان کشورهای مختلف را نسبت به واقعیتها توجیه کند و در نهایت باعث شود تاریخ درست نوشته شود. اگر ما روایتها را بهموقع در اختیار عموم مردم قرار دهیم، حتی فردا در تاریخنویسی نیز مؤثر خواهد بود.
آمادگی برای همکاری با پژوهشگران و تولیدکنندگان آثار فرهنگی هنری
بنیاد بنیاد حفظ آثار و نشرارزش های دفاع مقدس و مقاومت در این زمینه آمادگی دارد و هیچ مشکلی وجود ندارد. در مورد جنگ تحمیلی هشت ساله، جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی رمضان آمادگی داریم. محققان نیز در حال مراجعه هستند؛ کسانی که دنبال نوشتن پایاننامه، تحقیق تاریخی یا انجام پژوهش هستند، ما در خدمت آنها هستیم.پژوهشگران میتوانند به سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس و مقاومت مراجعه کنند تا اسناد در اختیارشان بگیرد. همچنین در سازمان هنری و سینمایی بنیاد، کارهای خوبی انجام شده و تصاویر خوبی در اختیار است که علاقهمندان میتوانند مراجعه کنند و از آنها استفاده کنند.
رسانهها یک ضلع قدرت هستند
یکی از موضوعات مهم، بارگذاری اسنادی است که در اختیار داریم و همچنین در اختیار قرار دادن آنها برای رسانههاست. رسانهها در جنگ تحمیلی هشتساله خیلی مؤثر بودند، امروزه رسانهها یکی از اضلاع قدرت هستند. وقتی درباره اقتصاد جامعه صحبت میکنیم، اقتصاد یکی از اضلاع قدرتی است که یک کشور باید داشته باشد. در خود اقتصاد نیز اولویتهایی وجود دارد؛ غذا، دارو و انرژی مسائل بسیار مهمی هستند. مسئله دیگر، دفاع است که نیروهای مسلح در این حوزه قرار دارند. فرهنگ نیز یکی از اضلاع مهم قدرت است که باید حتماً مورد توجه قرار بگیرد. فناوریهای نوین نیز بهعنوان یکی از مؤلفههای مهم قدرت مطرح هستند. در این دو جنگ برای ما نیز ثابت شد که رسانهها یکی از مؤلفهها و اضلاع مهم قدرت هستند و باید حتماً آنها را مدنظر داشته باشیم.رسانهها دو کار انجام میدهند؛ یکی ایجاد امید در داخل کشور و دیگری ایجاد ناامیدی در دشمن.
در عملیات روانی دشمن، یکی از ابزارهایی که بسیار مورد استفاده قرار میگیرد، رسانهها هستند. در اتفاقاتی که در عراق و سوریه و در محور مقاومت افتاد، نگاه کنید. داعش یکی از کارهایی که انجام داد، داشتن رسانه قوی بود. قبل از اینکه به موصل برسد، موصل فتح شد؛ یعنی بدون عملیات نظامی، موصل تسلیم شد. چرا؟ به دلیل همین کار رسانهای، عملیات روانی و انعکاس آن در رسانههایشان.امروز کسانی در دنیا در بسیاری از زمینهها توفیق دارند که مسئله رسانه را جدی گرفتهاند. جنگ امروز، جنگ ترکیبی است و یکی از مسائل مهم در جنگ ترکیبی، جنگ شناختی است. در جنگ شناختی، به نظر من رسانهها بیشترین سهم را دارند.
انتهای پیام
