شهادت امام رضا(ع) برای مردم مازندران تنها مناسبت دیگری در تقویم آیینهای مذهبی نیست؛ این روز فرصتی است برای بازخوانی مفهوم «ولایت»، تجدید عهد با اهلبیت(ع) و نمایش بخشی از فرهنگ دینی مردمی که محبت به امام هشتم شیعیان را در قالبهای گوناگون از نسلهای گذشته به امروز رساندهاند.
در روزهای پایانی ماه صفر، حال و هوای دیارعلویان رنگ عزا میگیرد، پرچمهای سیاه بر سر در مساجد، تکایا و هیاتهای مذهبی نصب میشود و نوای مرثیه و روضه، فضای محافل مذهبی را آکنده میکند.
امروز پنجشنبه ۲۲ مرداد، گروههای مختلف مردم، از کودکان و نوجوانان گرفته تا سالمندان، در آیینهای سوگواری حضور یافتند و هرکس به شیوه خود در این ماتم جمعی سهیم شد.
در فرهنگ عمومی مردم مازندران، مناسبتهای مربوط به اهلبیت(ع) همواره با حضور اجتماعی مردم همراه بوده است. عزاداری در این خطه از شمال ایران تنها به برگزاری مراسم در فضای بسته هیاتها محدود نمیشود؛ بلکه بخشی از فضای عمومی شهرهای استان نیز در این ایام تحت تأثیر آیینهای مذهبی قرار میگیرد.
هیاتهای مذهبی با برگزاری مجالس سخنرانی، روضهخوانی، سینهزنی و مرثیهسرایی، تلاش میکنند ابعاد مختلف زندگی و شخصیت امام رضا(ع) همچون جایگاه علمی و اخلاقی آن حضرت، سیره ایشان در مواجهه با مردم و تاکید بر کرامت انسانی، اخلاق و دستگیری از نیازمندان را برای مخاطبان تبیین کنند.
این آیینها برای بسیاری از خانوادههای ساوجی فرصتی است تا کودکان و نوجوانان را نیز با فرهنگ عزاداری و معارف اهلبیت(ع) آشنا کنند؛ نسلی که امروز در کنار پدران و مادران خود در صفوف عزاداران حضور مییابد و بخشی از میراث فرهنگی و معنوی دیارعلویان را تحویل میگیرد.
نذرهایی به وسعت یک استان
یکی دیگر از جلوههای پررنگ ارادت مردم مازندران به امام رضا(ع)، سنت نذر و اطعام است. در این ایام، بسیاری از خانوادهها، هیاتها، خیران و گروههای مردمی با نیتهای مختلف اقدام به تهیه و توزیع غذای نذری، حلیم، حلوا، پخت برنج، چای و شربت و دیگر اقلام پذیرایی میکنند.
در پس هر دیگ نذری، داستانی از یک باور وجود دارد؛ خانوادهای که سالهاست نذر خود را ادا میکند، جوانی که نخستین بار در کنار اعضای هیات مسئولیتی برعهده گرفته، مادری که بخشی از درآمد خود را برای اطعام عزاداران کنار گذاشته یا خیری که تلاش میکند نذری خود را به دست خانوادههای نیازمند برساند.
در واقع، نذر در جای جای استان مازندران تنها یک اقدام آیینی نیست؛ بلکه به بستری برای مشارکت اجتماعی و تقویت روحیه همدلی تبدیل میشود.
بسیاری از هیاتها نیز تلاش دارند در کنار اطعام عزاداران، بخشی از فعالیت خود را به کمک به نیازمندان اختصاص دهند؛ رویکردی که با سیره امام رضا(ع) در توجه به کرامت انسانها و حمایت از اقشار کمبرخوردار همخوانی دارد.
ارادت از جنس زیارت
برای مردم مازندران، امام رضا(ع) فقط امامی در فاصله صدها کیلومتری نیست؛ نام و یاد آن حضرت در زندگی روزمره بسیاری از خانوادهها حضور دارد.
«یا امام رضا(ع)» در لحظههای سخت، دعا برای سلامتی عزیزان، طلب گشایش در مشکلات و آرزوی زیارت بارگاه رضوی، بخشی از ادبیات معنوی خانوادههای بسیاری است.
برای کسانی که امکان سفر به مشهد مقدس را ندارند، برپایی مجلس روضه، شرکت در مراسم عزاداری و نذر کردن، شکل دیگری از ابراز این دلدادگی است؛ گویی فاصله جغرافیایی نمیتواند پیوند قلبی مردم با حرم رضوی را کمرنگ کند.
جوانان؛ حلقه اتصال سنت و امروز
یکی از نکات قابل توجه در آیینهای سوگواری امام رضا(ع) در شهرهای مختلف مازندران، حضور جوانان و نوجوانان در فعالیتهای هیاتهای مذهبی است.
نسل جوان نه تنها در صف عزاداران، بلکه در بخشهای مختلف اجرایی هیاتها، از برپایی مجالس و فضاسازی گرفته تا خدمترسانی و توزیع نذورات، حضور دارد.
این مشارکت را میتوان یکی از مهمترین ظرفیتهای فرهنگی هیاتهای مذهبی دانست؛ چراکه استمرار آیینهای دینی بدون حضور و مشارکت نسل جدید امکانپذیر نیست.
جوانی که امروز در یک هیات چای توزیع میکند یا در برپایی مراسم نقش دارد، در حقیقت بخشی از یک سنت اجتماعی را تجربه میکند و آن را به نسل بعد منتقل خواهد کرد
امام رضا(ع)؛ الگویی فراتر از یک آیین سوگواری
اگرچه مناسبت شهادت امام رضا(ع) با سوگواری و مرثیه همراه است، اما پیام این مناسبت فراتر از عزاداری است
سیره امام هشتم(ع) سرشار از تاکید بر اخلاق، گفتوگو، مدارا، کرامت انسان و توجه به نیازمندان است از این منظر، برگزاری مجالس عزاداری زمانی میتواند به یک حرکت فرهنگی ماندگار تبدیل شود که محتوای آن به زندگی اجتماعی مردم نیز راه پیدا کند.
برگزاری نشستهای معرفتی، سخنرانیهای مذهبی، برنامههای فرهنگی برای کودکان و نوجوانان و تبیین سیره رضوی میتواند به مجالس سوگواری عمق بیشتری ببخشد و فاصله میان «آیین» و «معرفت» را کاهش دهد
روایتی که نسل به نسل ادامه دارد
فرهنگ ارادت به اهلبیت(ع) در مازندران، تنها در اشک و نوحه خلاصه نمیشود؛ بخشی از هویت مذهبی و اجتماعی مردم این دیاراست که در مناسبتهای مختلف خود را نشان میدهد.
از خانههایی که در آنها روضهای ساده برپا میشود تا هیاتهایی که با حضور صدها نفر مراسم برگزار میکنند، همه در یک نقطه مشترکاند؛ عشق به خاندان پیامبر(ص) و باور به اینکه نام و سیره اهلبیت(ع) باید در زندگی نسلهای آینده نیز زنده بماند.
مازندران، خطه ارادت و خدمت
اکنون در ایام شهادت امام رضا(ع)، خیابانها و محافل مذهبی شهرهای وروستاهای مازندران شاهد جلوههایی از این ارادت است؛ ارادتی که گاهی در اشک یک پیرغلام، گاهی در نوای مداح، گاهی در دستهای یک نوجوان خدمتگزار هیات و گاهی در غذای نذری یک خانواده نمود پیدا میکند.
سوگ امام رئوف در مازندران، تنها روایت یک شهر و چند شهر در این استان از یک واقعه تاریخی نیست؛ روایتی زنده از فرهنگی است که در آن عزاداری با خدمت، نذر با همدلی، زیارت با امید و محبت به امام رضا(ع) با تلاش برای عمل به سیره آن حضرت پیوند خورده است.
در چنین روزهایی، مازندرانیها بار دیگر نشان میدهند که فاصله تا مشهد و حرم رضوی، فاصلهای جغرافیایی است؛ نه فاصلهای میان دل و امام.
فرصت بازخوانی سیره و معارف امام رضا (ع)
حجت الاسلام یزدان پناه، از استادان حوزه درمراسمی که با حضور خادمیاران رضوی شهرستان آمل درمسجد امام رضا(ع) این شهر برگزار شد، با اشاره به جایگاه والای حضرت علی بن موسیالرضا(ع) در فرهنگ دینی مردم گفت: محبت به اهلبیت(ع) سرمایهای معنوی و فرهنگی است که باید از نسلی به نسل دیگر منتقل شود و ایام شهادت امام رضا(ع) فرصت ارزشمندی برای بازخوانی سیره و معارف آن حضرت است.
وی افزود: آنچه امروز در مجالس عزاداری، هیاتهای مذهبی، نذورات و خدمترسانی مردم مشاهده میشود، جلوهای از عمق ارادت جامعه به امام رئوف(ع) است و این محبت زمانی ارزشمندتر خواهد بود که در رفتار اجتماعی، اخلاق، دستگیری از نیازمندان و خدمت به مردم نیز نمود پیدا کند.
وی با تاکید بر نقش خانوادهها و هیاتهای مذهبی در تربیت نسل جوان اظهار کرد: باید تلاش کنیم نوجوانان و جوانان در کنار حضور در آیینهای سوگواری، با ابعاد معرفتی و اخلاقی سیره امام رضا(ع) نیز آشنا شوند؛ چراکه مکتب اهلبیت(ع) تنها مکتب اشک و عزا نیست، بلکه مکتب اخلاق، کرامت، معنویت و مسئولیتپذیری اجتماعی است.
حجت الاسلام یزدان پناه ادامه داد: حضور پرشور مردم شهرستان آمل واستان مازندران در آیینهای سوگواری اهلبیت(ع)، نشاندهنده ریشهدار بودن فرهنگ رضوی در این دیار است و این سرمایه فرهنگی باید با برنامههای معرفتی و اجتماعی، بیش از گذشته تقویت شود.
انتهای پیام
