پژوهش، موتور محرکه توسعه است
غلامحسین مظفری امروز (یکشنبه ۲۵ مرداد)، در مراسم تقدیر از برگزیدگان پژوهش و فناوری استان خراسان رضوی، پژوهش را موتور محرکه توسعه دانست و گفت: امروز پژوهش و نوآوری، محور اصلی فعالیتها در همه حوزههاست و توسعه بدون توجه جدی به پژوهش امکانپذیر نیست.
وی اظهار کرد: خراسان رضوی به دلیل وسعت، ظرفیتهای متنوع و برخورداری از دانشگاههای بزرگ، امکان بهرهگیری گسترده از ظرفیتهای علمی و پژوهشی را دارد.
استاندار خراسان رضوی افزود: استان را به هفت منطقه تقسیم کردهایم که میتوان با محوریت شهرهای بزرگ از جمله مشهد، سبزوار، نیشابور، چناران و تربتجام، برنامههای پژوهشی منطقهای برگزار و در نهایت نتایج آنها را در سطح استان تجمیع کرد. این رویکرد موجب میشود ظرفیتهای علمی و پژوهشی مناطق مختلف استان مورد توجه قرار گیرد و در عین حال، برنامههای منطقهای با دستورالعملهای ملی نیز هماهنگ باشد.
مظفری با اشاره به ظرفیت بالای مناطق مختلف استان، گفت: هر یک از این مناطق از ظرفیتهایی برخوردارند که در برخی موارد با ظرفیتهای یک استان قابل مقایسه است. برای نمونه، جمعیت شهر مشهد بهتنهایی از جمعیت بیش از ۲۵ استان کشور بیشتر است؛ بنابراین سیاستگذاری پژوهشی استان باید متناسب با این گستردگی و ظرفیتها انجام شود.
وی با تأکید بر اهمیت سرمایه انسانی در فرآیند توسعه، اظهار کرد: کشورهایی که مسیر توسعه را با موفقیت طی کردهاند، توجه ویژهای به پژوهش و سرمایه انسانی داشتهاند. در این میان، علاوه بر شناسایی و بهکارگیری نیروهای نخبه، حفظ و نگهداشت آنها نیز اهمیت اساسی دارد.
استاندار خراسان رضوی افزود: کشور از ظرفیت انسانی و استعدادهای علمی ارزشمندی برخوردار است، اما در سالهای گذشته در زمینه نگهداشت بخشی از نیروهای نخبه و تراز اول موفقیت کافی نداشتهایم و برخی از این نیروها به دلیل جذابیتهای موجود در سایر کشورها، از کشور خارج شدهاند.
پژوهش بدون سرمایه انسانی توانمند به نتیجه نمیرسد
مظفری خاطرنشان کرد: حاکمیت باید با فراهم کردن امکانات و ایجاد فضای مناسب، زمینه بازگشت نخبگان را فراهم کند. در عین حال، با توجه به ظرفیتهای فناوری و ارتباطات امروز، حتی اگر برخی از این افراد خارج از کشور باشند نیز میتوان از توان علمی آنها برای پیشبرد برنامههای کشور استفاده کرد.
وی با اشاره به توجه برنامه هفتم توسعه به حوزه پژوهش، گفت: در این برنامه، مواد متعددی از جمله مواد ۴۸، ۹۴، ۹۷ و ۹۹ به موضوع پژوهش پرداختهاند و بر پژوهشهای هدفمند، مسئلهمحور و مأموریتمحور تأکید شده است که نشاندهنده اهمیت این موضوع در سطح ملی است.
استاندار خراسان رضوی تأکید کرد: برنامه پژوهشی استان نیز باید بر اساس نیازهای واقعی خراسان رضوی تدوین شود و ظرفیتهای دانشگاهها، دستگاههای اجرایی و سایر مجموعههای علمی و پژوهشی استان در یک مسیر مشخص قرار گیرد تا خروجی قابل اندازهگیری و کاربردی داشته باشد.
مظفری با بیان اینکه همه مسائل استان نیازمند پژوهش هستند، اظهار کرد: از موضوع زیارت گرفته تا مسائل بنیادین اقتصادی، اجتماعی و اجرایی، باید با رویکرد پژوهشی مورد بررسی قرار گیرد. حتی درباره موضوعاتی که در نگاه نخست بدیهی به نظر میرسند نیز باید پژوهش انجام شود تا بتوان بهترین راهکار را شناسایی کرد.
وی افزود: برای نمونه، درباره برنامههای مربوط به مناسبت شهادت امام رضا(ع) در مشهد نیز باید بررسی شود که آیا شیوه فعلی، بهترین شکل ممکن برای برگزاری این برنامههاست یا میتوان با استفاده از ظرفیت مردم، آستان قدس رضوی، دانشگاه و مجموعههای فرهنگی، کیفیت و اثربخشی آن را ارتقا داد. پژوهش باید به بهبود کیفیت خدمات و حل مسائل جزئی و اساسی استان کمک کند. برای رسیدن به این هدف، همافزایی میان بخش دولتی، دانشگاه و بخش خصوصی ضروری است.
مظفری با اشاره به ظرفیت همکاری دانشگاه و بخش خصوصی، گفت: امروز بخش خصوصی میتواند از آزمایشگاههای دانشگاه استفاده کند و فعالیتهای تحقیق و توسعه خود را در دانشگاه انجام دهد. این ظرفیت در گذشته به این شکل وجود نداشت و باید با رفع موانع اداری و بروکراسی، مسیر این همکاری را تسهیل کرد.
استاندار خراسان رضوی تأمین مالی پژوهش را یکی از مسائل مهم این حوزه دانست و افزود: در شورای برنامهریزی و توسعه استان همواره درباره میزان اعتبارات قابل اختصاص به پژوهش بحث شده است. اگرچه منابع محدود است، اما باید از همین منابع به شکل هدفمند استفاده کرد. لازم است برای استفاده از اعتبارات پژوهشی، اطلاعرسانی و فراخوان انجام شود، اولویتهای پژوهشی مشخص شود و سیاستهای پژوهشی استان بهصورت مستمر تدوین و بازنگری شود.
پژوهشگران باید راههای میانبر توسعه را شناسایی کنند
مظفری با تأکید بر ضرورت تعیین اولویتهای پژوهشی، اظهار کرد: در شرایط محدودیت منابع باید از اولویتهای اصلی آغاز کنیم و از انجام پژوهشهای موازی و هزینهکردهای تکراری جلوگیری شود. منابع بخش دولتی، خصوصی و سایر نهادها در نهایت سرمایه کشور هستند و باید بیشترین بهرهوری از آنها حاصل شود. میتوان در هفت منطقه استان نیز ساختاری مشابه ستاد پژوهش ایجاد کرد و در دانشگاه مادر هر منطقه، ظرفیتهای علمی و پژوهشی را گرد هم آورد تا سیاستهای کلان پژوهشی استان در این چارچوب دنبال شود.
استاندار خراسان رضوی با اشاره به بهبود جایگاه استان در سالهای اخیر، گفت: شرایط پژوهش و فناوری استان نسبت به گذشته ارتقا یافته، اما همچنان با وضعیت مطلوب و کشورهای توسعهیافته فاصله داریم و برای کاهش این فاصله باید از تجربه کشورهای موفق استفاده کنیم.
مظفری ادامه داد: لازم نیست مسیر طیشده توسط کشورهای توسعهیافته را دوباره از ابتدا طی کنیم، بلکه باید با انجام مطالعات تطبیقی، راههای میانبر را شناسایی کنیم و از پژوهشگران بخواهیم راهکارهای عملی برای کاهش این فاصله در کوتاهترین زمان ممکن ارائه دهند.
وی با تأکید بر نقش پژوهشگران در اصلاح فرآیندهای اجرایی، اظهار کرد: نخبگان و پژوهشگران باید با صراحت، روشهای موجود را ارزیابی کنند و در صورت مشاهده ضعف، روشهای جایگزین و راهکارهای جدید ارائه دهند. دستگاههای اجرایی نیز باید پیشنهادهای علمی و منطقی ارائهشده از سوی جامعه نخبگان را جدی بگیرند.
استاندار خراسان رضوی با اشاره به ضرورت ارتقاء نمایشگاه هفته پژوهش، گفت: امسال باید این نمایشگاه با کیفیت بیشتری برگزار شود و در کنار آن، ایجاد یک نمایشگاه دائمی از دستاوردهای پژوهشی و فناورانه استان نیز در دستور کار قرار گیرد.
مظفری افزود: وجود نمایشگاه دائمی میتواند امکان معرفی دستاوردهای استان به مهمانان داخلی و خارجی را فراهم کند؛ چراکه همیشه امکان بازدید این افراد از پارکهای علم و فناوری، شرکتهای دانشبنیان و سایر مجموعههای فناور وجود ندارد. میتوان بخشی از دستاوردهای پژوهشی استان را در مکانی مناسب، از جمله فرودگاه یا نمایشگاه بینالمللی مشهد، بهصورت موضوعی و متناسب با نوع مهمانان به نمایش گذاشت.
استاندار خراسان رضوی با اشاره به تجربه برگزاری نمایشگاه دستاوردهای فناورانه استان در جریان میزبانی از وزرای خارجه کشورهای عضو اکو، گفت: در آن نمایشگاه حدود ۱۰ شرکت حضور داشتند و دستاوردهای خود را ارائه کردند که مورد توجه مهمانان قرار گرفت و حتی برخی مذاکرات انجامشده به نتایج اقتصادی و قرارداد منجر شد.
مظفری خاطرنشان کرد: دبیرخانه ستاد پژوهش باید ایجاد و تقویت این نمایشگاهها را پیگیری کند تا از ظرفیت پژوهش و فناوری برای توسعه همکاریهای منطقهای و دیپلماسی اقتصادی استفاده شود. مشهد و خراسان رضوی ظرفیت مناسبی برای تعامل با کشورهای منطقه دارند و دستاوردهای علمی و فناورانه استان میتواند بهعنوان بخشی از ظرفیتهای همکاری با کشورهای همسایه و سایر کشورهای هدف معرفی شود.
استاندار خراسان رضوی تأکید کرد: استان از ظرفیتهای علمی، دانشگاهی، اجرایی و فناورانه قابل توجهی برخوردار است و باید با ایجاد هماهنگی میان این ظرفیتها، جایگاه پژوهش را در حل مسائل استان، توسعه اقتصادی و گسترش همکاریهای ملی و بینالمللی تقویت کنیم.
تأثیرگذاری فناوری بر اقتصاد
جواد صفایی، رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی نیز در این مراسم، با اشاره به تأثیرگذاری فناوری بر اقتصاد استان، اظهار کرد: گردش مالی محصولی مانند سیبزمینی در استان حدود دو همت است؛ محصولی که بخش قابل توجهی از آن در صنایع تولید چیپس مورد استفاده قرار میگیرد.
وی افزود: در سال ۱۴۰۳، یکی از شرکتهای فناور مستقر در پارک علم و فناوری خراسان رضوی با وجود گردش مالی ۲۰۰ میلیارد تومانی، خدماتی ارائه کرد که به مدیریت ۱۲ هزار مگاواتساعت برق کشور از طریق سیستمهای کنترل نیروگاهی منجر شده است. این میزان معادل ظرفیت ۱۲ نیروگاه اتمی بوشهر و بیش از ۱۵ درصد برق کشور است. این نمونه نشان میدهد که میزان گردش مالی یک مجموعه فناور، لزوماً بیانگر میزان اثرگذاری آن بر اقتصاد و زیرساختهای کشور نیست.
رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی با تأکید بر اهمیت سرمایهگذاری در فناوری، گفت: حدود ۱۶ هزار واحد فناور و دانشبنیان در این حوزه فعال هستند و در سال مورد اشاره، مجموع بودجه اختصاصیافته حاکمیت به این مجموعهها حدود ۱.۳ همت بوده است.
وی افزود: در مقابل، فروش شرکتها و مجموعههای فعال در پارکهای علم و فناوری در همان سال به حدود ۱۳۰ همت محصولات دانشبنیان و فناورانه رسید؛ به این معنا که به ازای هر یک تومان سرمایهگذاری دولتی، حدود ۱۰۰ تومان محصول فناورانه و دانشبنیان تولید و عرضه شده است.
صفایی درباره برگزاری نمایشگاه هفته پژوهش خراسان رضوی نیز اظهار کرد: بخشهای مختلف زیستبوم علم و فناوری استان در برگزاری این نمایشگاه مشارکت داشتند و مجموعههایی از جمله پارک علم و فناوری، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاههای استان، شرکت شهرکهای صنعتی، اتاق بازرگانی و سازمان فنی و حرفهای در این رویداد همکاری کردند.
وی ادامه داد: برای برگزاری این نمایشگاه، جلسات و کارگروههای متعددی تشکیل شد و شورای سیاستگذاری نیز بیش از پنج جلسه برگزار کرد. در نهایت، فضایی به مساحت بیش از ۵۵۰۰ مترمربع در نمایشگاه بینالمللی مشهد به این رویداد اختصاص یافت.
رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی گفت: در مجموع ۲۳۹ مجموعه از اعضای زیستبوم فناوری استان در نمایشگاه حضور داشتند که ۲۲ مجموعه از شورای اداری استان، مراکز تحقیقاتی و پژوهشی و دستگاههای اجرایی بودند. همچنین ۱۷ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی، ۱۱ انجمن تخصصی و کمیسیونهای اتاق بازرگانی و ۱۸۹ شرکت و مؤسسه غیردولتی در این نمایشگاه حضور پیدا کردند.
صفایی با اشاره به دستاوردهای ارائهشده در نمایشگاه، اظهار کرد: بیش از ۴۸۵ محصول فناورانه و پژوهش کاربردی در این رویداد معرفی شد که بخشی از ظرفیت علمی و فناورانه استان را به نمایش گذاشت. در جریان این نمایشگاه، از ۲۱ محصول فناورانه برای نخستینبار رونمایی شد. این محصولات از میان تعداد زیادی از طرحهای کاندید، پس از طی چند مرحله ارزیابی و پالایش انتخاب شدند.
رئیس پارک علم و فناوری خراسان رضوی با اشاره به حضور دانشآموزان در این رویداد، گفت: سه طرح ویژه دانشآموزی نیز در نمایشگاه ارائه شد. توجه به این ظرفیت اهمیت زیادی دارد، چراکه بسیاری از ایدهها و تجربههای علمی و فناورانه میتوانند از دوران دانشآموزی شکل بگیرند و در آینده به محصولات و شرکتهای اثرگذار تبدیل شوند. یکی از اهداف مهم این نمایشگاه، ایجاد ارتباط میان بخشهای مختلف زیستبوم فناوری و فراهم کردن زمینه برای تبدیل ایده و پژوهش به محصول و کسبوکار است.
صفایی با اشاره به برگزاری نشستها و میزهای تخصصی در نمایشگاه، اظهار کرد: میزهای تخصصی در حوزههای بینالملل، سرمایهگذاری و تأمین مالی، صنایع غذایی و کشاورزی، سلامت و تجهیزات پزشکی و فنبازار برگزار شد و رویدادهای آموزشی نیز در این چارچوب شکل گرفت. در مجموع، 6 حوزه تخصصی در این نمایشگاه فعال بود و نشستهای متعددی میان اعضای زیستبوم فناوری، شرکتها، پژوهشگران و بازدیدکنندگان برگزار شد.
وی از امضای بیش از ۷۵ میلیارد تومان تفاهمنامه و قرارداد همکاری در جریان نمایشگاه خبر داد و گفت: این تفاهمنامهها و قراردادها بخشی از نتایج ارتباط میان مجموعههای فناور، دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و سایر اعضای زیستبوم فناوری استان بود.
صفایی به حضور مسئولان و هیئتهای خارجی در این رویداد اشاره کرد و افزود: مسئولان استانی از نمایشگاه بازدید کردند و هیئتهایی از جمله نمایندگان کنسولگریهای ترکیه و ارمنستان نیز در این رویداد حضور یافتند. بازدیدکنندگانی از بیش از ۱۰ ملیت مختلف در نمایشگاه حضور داشتند و بیش از ۲۵ واحد خبری و رسانهای نیز این رویداد را پوشش دادند.
وی با تأکید بر ضرورت توسعه همکاریهای بینالمللی در حوزه فناوری، اظهار کرد: رایزنیهای مختلفی در جریان نمایشگاه انجام شد و در سال جاری نیز با همکاری مرکز همکاریهای بینالمللی وزارت علوم، توسعه بخش بینالملل نمایشگاه و استفاده بیشتر از ظرفیتهای آن دنبال خواهد شد. توسعه ارتباطات بینالمللی در حوزه علم و فناوری میتواند زمینه معرفی ظرفیتهای فناورانه استان، جذب سرمایه و ایجاد همکاریهای جدید با مجموعههای علمی و اقتصادی کشورهای مختلف را فراهم کند.
دانشگاه، دولت و بخش خصوصی؛ سه ضلع توسعه فناوری در خراسان رضوی
سپس عبدالرضا جوانجعفری -رئیس دانشگاه فردوسی مشهد- با تأکید بر نقش دانش و پژوهش در توسعه جوامع، اظهار کرد: در دنیای امروز، رشد و توسعه اقتصادی دیگر صرفاً به منابع طبیعی و ثروتهای زیرزمینی و رویزمینی کشورها وابسته نیست، بلکه دانش، پژوهش و نیروی انسانی توانمند به یکی از مهمترین عوامل ایجاد ثروت تبدیل شده است.
وی افزود: نمونههای متعددی از کشورهایی وجود دارد که با وجود برخورداری محدود از منابع طبیعی، با تکیه بر دانش و سرمایه انسانی به کشورهای ثروتمند جهان تبدیل شدهاند. جایگاه دانشگاهها و کیفیت زندگی در این کشورها نیز از عوامل مهم در دستیابی آنها به توسعه پایدار است.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: تجربه کشورهایی مانند تایوان و سنگاپور نشان میدهد که سرمایهگذاری بر دانش، فناوری و دانشگاه میتواند ارزش اقتصادی بسیار بالایی ایجاد کند. تبدیل مواد اولیه با ارزش افزوده پایین به محصولات فناورانه با ارزش افزوده بالا، نتیجه مستقیم توسعه دانش و فناوری است.
جوانجعفری با اشاره به مدل «تریپلیکس» یا همکاری سهجانبه دولت، دانشگاه و بخش خصوصی، گفت: کشورهای موفق توانستهاند با ایجاد ارتباط میان این سه ضلع، یک زیستبوم پایدار برای تولید دانش، فناوری و ثروت ایجاد کنند. دانشگاهیان نیز بهعنوان یکی از اضلاع این زیستبوم، نقش تعیینکنندهای در توسعه کشور دارند و دانشگاه فردوسی مشهد نیز حرکت در این مسیر را آغاز کرده است.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به برخی اقدامات این دانشگاه اظهار کرد: در دوره تحصیلات تکمیلی، طرحهایی برای حضور دانشجویان در صنعت اجرا شده است تا بخشی از فعالیتهای آموزشی و پژوهشی آنان در محیطهای صنعتی انجام شود. همچنین طرح فرصت مطالعاتی در صنعت در دانشگاه اجرا میشود که بر اساس آن، اعضای هیئت علمی میتوانند بخشی از دوره فعالیت خود را در صنعت سپری کنند و مسائل و نیازهای این بخش را به دانشگاه منتقل کنند.
جوانجعفری افزود: اخیراً نیز تصویب شده است که اعضای هیئت علمی بتوانند تا ۵۰ درصد ساعات موظفی خود را در صنعت سپری کنند. همچنین در نظام ارزیابی، ترفیع و ارتقای اعضای هیئت علمی، تلاش شده است فعالیتهای فناورانه و ارتباط با صنعت از امتیاز بیشتری برخوردار شود.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه از طراحی یک الگوی جدید برای فعالیت دانشگاه خبر داد و اظهار کرد: دانشگاه فردوسی مشهد بهعنوان یکی از دانشگاههای منتخب کشور، مأموریت یافته است ساختار خود را بهگونهای بازتعریف کند که بتواند دانش را به پژوهش، پژوهش را به فناوری و در نهایت فناوری را به ارزش اقتصادی و اجتماعی تبدیل کند.
جوانجعفری افزود: طرح این دانشگاه در مدت چند ماه تدوین و هفته گذشته در حضور وزیر علوم و معاون وی ارائه شد و در ارزیابی انجامشده، طرح دانشگاه فردوسی مشهد بهعنوان طرح برتر انتخاب شد. بر اساس این طرح، قرار است زیرساختهای لازم برای ایجاد سولهها و کارگاههای نیمهصنعتی در دانشگاه فردوسی مشهد فراهم شود تا هسته اولیه این زنجیره شکل بگیرد.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: هدف این است که دانشگاه فردوسی به یکی از نخستین دانشگاههای کشور تبدیل شود که در یک فرآیند منسجم، دانش را به پژوهش، پژوهش را به فناوری و فناوری را به ارزش و قدرت اقتصادی و اجتماعی تبدیل میکند.
وی افزود: در همین راستا، بهزودی فراخوان طرحها و پروژههای دارای ظرفیت تبدیل به فناوری منتشر میشود تا امکان جذب سرمایهگذاری برای توسعه آنها فراهم شود. البته شکلگیری این زیستبوم تنها با اقدام دانشگاه امکانپذیر نیست و جامعه، بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی نیز باید ارتباط خود را با دانشگاه تقویت کنند.
جوانجعفری گفت: صنعت، دولت و استانداری باید زمینه ایجاد یک زیستبوم کامل و منسجم را فراهم کنند تا ارتباط میان سه ضلع دانشگاه، دولت و بخش خصوصی به شکل مؤثر برقرار شود و استان بتواند در رقابت فناورانه میان استانهای کشور جایگاه برتری به دست آورد.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه ظرفیتهای علمی و فناورانه در استان کم نیست، اظهار کرد: سرمایه، نیروی انسانی، دانش، تخصص و فناوری در استان وجود دارد، اما مشکل اصلی پراکندگی این ظرفیتها و نبود ارتباط مؤثر میان آنهاست. پراکندگی ظرفیتها موجب میشود برخی شرکتهای دانشبنیان با وجود تولید محصول، به دلیل تکمیل نبودن زنجیره تولید، بازار یا سرمایهگذاری، نتوانند به نتیجه مطلوب برسند.
جوانجعفری تصریح کرد: برای حل این مسئله باید یک شبکه منسجم میان دانشگاه، سرمایهگذاران، بازار، شتابدهندهها، صنعت و دستگاههای اجرایی شکل بگیرد و استانداری نیز با ایفای نقش حمایتی، تسهیلگری و تنظیمگری، زمینه اتصال این بخشها را فراهم کند. هیچ مسئله پیچیدهای در جهان با فعالیت یک نهاد بهتنهایی حل نمیشود و مسائل حوزه فناوری نیز نیازمند همکاری مجموعهای از نهادها و بخشهای مختلف است.
رئیس دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: در صورت شکلگیری چنین زیستبومی، یک ایده میتواند از مرحله اولیه تا تبدیل شدن به فناوری و در نهایت ایجاد ارزش اقتصادی و اجتماعی، در داخل استان مسیر خود را طی کند؛ در حالی که بخش قابل توجهی از امکانات مورد نیاز این فرآیند در خراسان رضوی وجود دارد.
وی افزود: شرایط دشوار اقتصادی و محدودیتها میتواند زمینهساز شکلگیری ایدهها و راهکارهای جدید باشد. دانشگاه فردوسی آمادگی دارد با همکاری دانشگاههای استان، متخصصان، صنعت، بازار و سرمایهگذاران، این مسیر را به الگویی برای توسعه فناوری در استان تبدیل کند.
جوانجعفری با اشاره به رقابت پیشرو میان استانها، گفت: یکی از عرصههای مهم رقابت میان استانهای کشور، شکلگیری و قدرت زیستبومهای فناوری خواهد بود و خراسان رضوی باید از ظرفیتهای موجود برای حضور مؤثر در این رقابت استفاده کند.
پرسشهای بیپاسخ، نشانه زنده بودن علم است
حبیب رجبیمشهدی -معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد- نیز با تأکید بر اینکه علم یک فرایند اجتماعی است، اظهار کرد: جامعهای که فرآیندهای خود را بر مبنای علم پیش میبرد، جامعهای علمی محسوب میشود. علم نیز صرفاً به مقاله، آزمایشگاه و تجهیزات محدود نمیشود، بلکه فرایندی مستمر از گفتوگو، نقد و چالش میان اعضای جامعه علمی است.
وی افزود: در این مسیر ممکن است خطا نیز رخ دهد، اما نظام علمی باید توانایی اصلاح خطاهای خود را داشته باشد. بنابراین، اگر بخواهیم جامعهای مبتنی بر علم و پژوهش داشته باشیم، باید زیرساختهای لازم برای شکلگیری گفتوگوی علمی را فراهم کنیم.
رجبیمشهدی با اشاره به اهمیت پرسش در پویایی علم، گفت: یکی از مهمترین نشانههای زنده بودن یک شاخه علمی، وجود پرسشهایی است که هنوز پاسخ روشنی برای آنها پیدا نشده است. اگر یک حوزه علمی همچنان پرسشهای بیپاسخ یا «پرسشهای باز» داشته باشد، نشاندهنده زنده و پویا بودن آن حوزه است. در مقابل، برخی شاخههای علمی که تقریباً به تمامی پرسشهای خود پاسخ دادهاند، بهتدریج از چرخه پویایی علمی خارج شدهاند.
وی تأکید کرد: از این رو، پرسش در جامعه علمی جایگاه بسیار مهمی دارد و اگر خواهان جامعهای زنده و علمی هستیم، باید موضوعات و پرسشهایی را که قرار است درباره آنها پژوهش کنیم، هوشمندانه انتخاب کنیم. این هوشمندی باید از متن جامعه شکل بگیرد؛ چراکه پرسشهای علمی از مسائل و نیازهای جامعه نشأت میگیرند. به همین دلیل، علم یک فرایند اجتماعی است و نباید صرفاً به اندیشهای محدود شود که در محیط دانشگاه و پشت درهای بسته شکل میگیرد.
ضرورت ارتباط مستمر دانشگاه و دستگاههای اجرایی
معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به پیشنهاد ایجاد دفتر استانداری در دانشگاه فردوسی، اظهار کرد: پیش از این از استاندار درخواست کرده بودم که دفتر استانداری در دانشگاه فردوسی ایجاد شود که این پیشنهاد بهسرعت عملیاتی شد. این اقدام باید به یک جریان مستمر تبدیل شود تا میان دانشگاه و همه نهادها، ادارات و سازمانهای استان، گفتوگویی مستمر شکل بگیرد و این ارتباط نیز تنها به دانشگاه فردوسی محدود نباشد.
رجبیمشهدی با اشاره به شرایط دشوار فعالیت دستگاههای اجرایی، گفت: مدیران اجرایی امروز به دلیل تعدد بحرانها و مسائل فزاینده، بیشتر درگیر حل مسائل فوری و اضطراری هستند و فرصت محدودی برای پرداختن به مسائل عمیق و بلندمدت دارند.
وی ادامه داد: در مقابل، دانشگاه میتواند فضایی برای بررسی عمیقتر مسائل و یافتن راهکارهای علمی فراهم کند. دستگاههای اجرایی مسائل را از متن جامعه دریافت میکنند و دانشگاه میتواند با استفاده از ظرفیت پژوهشی خود، این مسائل را بررسی و برای آنها راهکار ارائه کند.
معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد تصریح کرد: رسالههای دکتری، طرحهای پژوهشی و پروژههای کاربردی میتوانند بستر اصلی این ارتباط باشند. در استان خراسان رضوی نیز موضوعاتی مانند آب، انرژی، حاشیهنشینی، آلودگی، اشتغال، زیارت و گردشگری، ظرفیت تبدیل شدن به پروژههای پژوهشی را دارند.
رجبیمشهدی با اشاره به برگزاری جشنواره پژوهش و فناوری استان در ۱۲ حوزه مختلف، اظهار کرد: یکی از بخشهای این جشنواره به انتخاب و تقدیر از برگزیدگان پژوهش و فناوری اختصاص داشت که برای آن دو دستهبندی اصلی شامل بخش پژوهش و فناوری و بخش شرکتهای دانشبنیان در نظر گرفته شد.
وی افزود: در بخش پژوهش و فناوری، گروههای تخصصی در حوزههای علوم انسانی، هنر و معماری، علوم پایه، مهندسی، کشاورزی و منابع طبیعی، علوم پزشکی و علوم حوزوی تشکیل شد. به دلیل گستردگی حوزه علوم پزشکی و وجود دو شاخه بالینی و غیربالینی، چهار نفر در این حوزه بهعنوان برگزیده معرفی شدند و در سایر گروهها نیز یک نفر بهعنوان منتخب انتخاب شد.
معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به شاخصهای انتخاب پژوهشگران برتر گفت: مقالات علمی، طرحهای پژوهشی، تألیف کتاب و فناوریهای انجامشده از جمله شاخصهای ارزیابی بودند و شاخصهای کیفی مانند میزان ارجاعات علمی و ضریب تأثیر نیز در انتخاب برگزیدگان مورد توجه قرار گرفت.
رجبیمشهدی درباره فرآیند انتخاب برگزیدگان اظهار کرد: ابتدا نامهای به دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی استان ارسال و از آنها خواسته شد منتخبین خود را معرفی کنند. سپس کارگروههای تخصصی با حضور نمایندگان دانشگاههای مختلف استان، از جمله دانشگاه حکیم سبزواری و دانشگاه نیشابور، تشکیل شد. دانشگاهها پرونده منتخبین خود را به کارگروهها ارائه کردند و این پروندهها مورد بررسی، داوری و ارزیابی قرار گرفت. در نهایت نیز برگزیدگان بر اساس شاخصهای تعیینشده انتخاب و معرفی شدند.
انتخاب شرکتهای دانشبنیان بر اساس شاخصهای فناورانه و اقتصادی
معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: برای انتخاب شرکتهای دانشبنیان نیز فرآیندی مشابه انجام شد و پارک علم و فناوری استان، پارک علم و فناوری دانشگاه فردوسی مشهد، پارک سلامت استان و انجمن شرکتهای دانشبنیان در این فرآیند مشارکت کردند. سطح آمادگی فناوری یا TRL، میزان فروش، استانداردها و مجوزهای دریافتشده، اشتغالزایی، مدل کسبوکار و برگزاری دورههای آموزشی از جمله شاخصهای ارزیابی شرکتها بود.
رجبیمشهدی افزود: در نهایت سه شرکت دانشبنیان در سه رده «نوپا»، «فناور» و «نوآور» انتخاب شدند. همچنین در بخش شرکتهای فناور، شرکتها در دو گروه کمتر از سه سال و بیشتر از سه سال سابقه فعالیت دستهبندی شدند و از هر گروه یک شرکت بهعنوان برگزیده انتخاب شد.
وی با اشاره به سایر بخشهای جشنواره پژوهش و فناوری استان اظهار کرد: همین فرآیند در بخشهای دیگر نیز اجرا شد و از فرمانداران، بانوان فعال، خیرین استان، قضات پژوهشگر، دانشجویان برگزیده و نخبگان استان، صنعتگران و صنایع تولیدی، مدیران فعال در حوزه پژوهش و فناوری، کشاورزان و تولیدکنندگان برتر، کارآفرینان، معلمان و دانشآموزان برتر و سایر پژوهشگران تقدیر شد.
معاون پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: برای انتخاب برگزیدگان در هر یک از این بخشها نیز فرآیند ارزیابی و انتخاب بر اساس معیارهای مشخص انجام شد تا تقدیر از فعالان پژوهش و فناوری بر مبنای ارزیابی تخصصی و شاخصهای مشخص صورت گیرد.
انتهای پیام
