به گزارش ایسنا، محمدرضا مخبردزفولی در نشست خبری که امروز دوشنبه ۲۶ مرداد ماه برگزار شد، با اشاره به تأکیدات رهبری شهید بر اهمیت نقشه جامع علمی کشور، اظهار کرد: در بازنگری این سند، فرهنگستان علوم با همکاری فرهنگستان علوم پزشکی و بخشهای مختلف دانشگاهی و دانشمندان کشور کار مفصلی انجام داده است. علاوه بر ظرفیت اعضای فرهنگستان علوم، از صاحبنظرانی که دیدگاههای جدیدی داشتند نیز دعوت شد و جلسات مشترکی با آنها برگزار شد.
وی افزود: تقریباً همه مسیرهای بررسی نقشه طی شده است. این سند تدوین و به شورای عالی انقلاب فرهنگی تحویل داده شده و چندین جلسه در شورای عالی انقلاب فرهنگی و ستاد علم آن مورد بررسی قرار گرفته است. اکنون نیز در دستور کار شورای معین شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار دارد.
به گفته مخبردزفولی، در صورت تصویب نقشه در شورای معین، این سند برای امضا و ابلاغ به رئیسجمهور ارائه خواهد شد تا اجرای آن با اولویتهای جدید آغاز شود.
مرجعیت علمی و حل مسائل؛ دو بال نقشه جدید
مخبردزفولی با تشریح مهمترین محورهای بازنگری نقشه جامع علمی کشور، گفت: در این بازنگری، دو بال برای تحقق هدف «ایران قوی» مورد توجه جدی قرار گرفته که بال نخست، مرجعیت علمی و دوم، حل مسائل مهم کشور است.
وی توضیح داد: مرجعیت علمی در حوزههایی که اولویت و مزیت نسبی کشور محسوب میشوند، به این معنا است که ایران باید سهم و نقش جدی در تولید علم جهانی داشته باشد و از ظرفیت دانشمندان، محققان و استادان برای افقگشایی علمی استفاده کند؛ چه در فناوریهای نوظهور و علوم جدید و چه در حوزههایی که تاکنون در آنها پیشرفتهای قابل توجهی داشتهایم.
رئیس فرهنگستان علوم، حل مسائل کشور را بال دوم نقشه جامع علمی دانست و گفت: بسیار مهم است که علم و فناوری بتواند گرهی از مشکلات کشور باز کند.
وی با اشاره به پیشرفتهای ایران در حوزههایی همچون نانو، زیستفناوری، پزشکی، انرژیهای نو، هوافضا، سلولهای بنیادی و علوم شناختی، افزود: دانشمندان کشور در بسیاری از این زمینهها کارهای موفقی انجام دادهاند و اکنون باید از این ظرفیت برای حل مسائل کشور استفاده کنیم.
مخبردزفولی با اشاره به فشارها و محدودیتهای بینالمللی علیه بخش علمی کشور، اظهار کرد: کشور ما امروز در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته است. چرا دانشمندان ما را هدف قرار میدهند؟ چرا دانشگاههای ما را میزنند؟ چرا دانشمندان ما را شهید میکنند و چرا در سه دهه گذشته دانشگاهها و مراکز علمی ما را تحریم کردهاند؟ چرا تجهیزات و امکانات جدیدی را که در آزمایشگاههای مدرن و پیشرفته دنیا استفاده میشود، از کشور ما دریغ میکردند؟ این اقدامات برای انسداد و متوقف کردن جریان و سرعتی بود که در حوزه علم و فناوری در کشور ایجاد شده است.
رئیس فرهنگستان علوم گفت: ایران امروز ۲ درصد تولید علم دنیا را دارد، در حالی که چهار دهه قبل سهم ایران از تولید علم جهان سه صدم درصد بود.
۳ درصد مقالات پراستناد جهان متعلق به دانشمندان ایرانی است
وی با بیان اینکه ۳ درصد انتشارات یا مقالات پراستناد جهانی متعلق به دانشمندان ایرانی است، افزود: باید سرعت خود را در رقابتهای علمی حفظ کنیم و توانمندیمان را ارتقاء دهیم، اما در کنار آن، علم و فناوری باید بتواند گره از مشکلات مردم باز کند.
مخبردزفولی با اشاره به اولویتهای کشور گفت: امروز با مشکل آب مواجهیم و دانشمند، محقق، دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و پیمانکاران علمی باید وارد میدان شوند.
وی افزود: نقشه جامع علمی کشور برای این مسائل، ۱۰ اولویت مهم را در نظر گرفته است که از جمله آنها میتوان به آب، انرژی، امنیت غذایی، دیجیتالی شدن کشور و هوش مصنوعی و دیگر فناوریهای تحولآفرین و در عین حال گرهگشا اشاره کرد.
نگرانی از خروج نیروی انسانی متخصص
رئیس فرهنگستان علوم در ادامه با تأکید بر ضرورت شناخت نقاط آسیب نظام علم و فناوری کشور، گفت: باید نقاط آسیب خودمان را بشناسیم و در راهحلهای جدید این مسائل را مورد توجه قرار دهیم. بخشی از این موضوع در نقشه جدید مورد توجه قرار گرفته، اما ممکن است همچنان نیازمند ایجاد همدلی میان مسئولان برای شکلگیری یک حرکت جدید در حوزه علم و فناوری باشیم.
مخبردزفولی یکی از مهمترین مسائل را وضعیت زیستبوم علم و فناوری دانست و پرسید: آیا در سه دهه گذشته توانستهایم زیستبوم مناسبی برای خانواده علم و فناوری در کشور فراهم کنیم؟ زیستبوم علم و فناوری شامل نیروی انسانی، فضا، تجهیزات، برنامه، اولویت و هماهنگی ملی برای رسیدن به اهداف مهم پیشرفت کشور است و در این زمینه نقایصی وجود دارد.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به نگرانی از دست دادن نیروی انسانی متخصص کشور، افزود: کشور در سه دهه گذشته توانسته است نیروی انسانی متخصص خوبی تربیت کند و حیف است که از این ظرفیت بهره نبریم و دیگر کشورها بهتر از ما از ظرفیتهای هوشی و دانشی این افراد استفاده کنند.
وی تأکید کرد: باید قدر نیروی انسانی و استاد دانشگاه خود را بدانیم. ممکن است نقصهایی وجود داشته باشند، اما دانشمندان ما ایثارگری کردهاند.
سهم نیمدرصدی پژوهش از تولید ناخالص داخلی
مخبردزفولی با انتقاد از پایین بودن سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی، گفت: ما در بیش از ۴۰ سال گذشته، نیم درصد از تولید ناخالص داخلی را برای تحقیق و توسعه و پژوهش هزینه کردهایم و هیچگاه حتی به یک درصد نرسیدهایم.
وی با اشاره به موفقیتهای کشور در زمینه سلولهای بنیادی، درمان ناباروری و فناوریهای تولیدمثل، هوافضا، نانو و ...، گفت: این موفقیتها حاصل ایثارگری دانشمندان و حمایتهای صورتگرفته است. هدایت و حمایت رهبری شهید از جریان دانشجویی کشور و تلاش برای آسیب ندیدن این جریان نیز در شکلگیری این دستاوردها مؤثر بوده است.
وی تأکید کرد: اگر دولتها همت کنند و بپذیرند که پیشرفت ایران و شکلگیری ایران قوی یک عنصر کلیدی و محوری به نام علم و فناوری دارد، باید برای آن سرمایهگذاری ویژه شود. نتیجه این سرمایهگذاری نیز به ملت، مردم و کشور بازمیگردد.
توانمندی علمی ایران در جنگهای اخیر
وی با اشاره به جنگهای اخیر، گفت: در جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و دوره پس از آن، توانمندیهای دانشی و فناورانه دانشمندان کشور را در بخشهای مختلف دیدیم.
مخبردزفولی افزود: این توانمندی به حمایت، تقویت و گفتمانسازی نیاز دارد و رسانهها، خبرنگاران، پایگاههای خبری و رسانه ملی در این زمینه نقش مهمی دارند و میتوانند برای مردم امیدبخش باشند.
علم و فناوری باید در معیشت مردم دیده شود
رئیس فرهنگستان علوم با بیان اینکه مردم آثار پیشرفت علمی کشور را در حوزه پزشکی و زیستفناوری مشاهده میکنند، گفت: مردم باید اثر علم و فناوری را در زندگی خود ببینند. این اثرگذاری باید در اقتصاد و معیشت مردم نیز دیده شود. گره حل مسائل معیشتی مردم با دانشی شدن اقتصاد باز میشود و اقتصاد سنتی پاسخگو نیست.
مخبردزفولی با تأکید بر ضرورت طراحی نسخهای بومی و دانشی برای اقتصاد کشور گفت: در بخشهای زیادی از مسائل معیشتی و اقتصادی خلأ و عقبماندگی داریم، اما میتوانیم آن را جبران کنیم. این ظرفیت در مجموعه دانشی و دانشمندی کشور وجود دارد.
اصلاح ساختارهای آموزشی، پژوهشی و فناورانه
رئیس فرهنگستان علوم، اصلاح ساختارهای آموزشی، پژوهشی و فناورانه کشور را از دیگر ضرورتها دانست و گفت: ما به پژوهش هدفمند احتیاج داریم. برای حرکت به سمت ایران قوی، علاوه بر تدوین و اجرای نقشه جامع علمی کشور، باید زیستبوم علم و فناوری، نیروی انسانی، زیرساختها، سرمایهگذاری و ساختارهای آموزشی و پژوهشی نیز متناسب با اولویتهای جدید کشور اصلاح و تقویت شوند.
علوم پایه باید در نظام آموزش عالی جذاب شود
مخبردزفولی در ادامه سخنان خود با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختارهای آموزشی و پژوهشی، گفت: پایه رسیدن به هوش مصنوعی و دستیابی به موفقیتهای ملی و جهانی در حوزههایی مانند کوانتوم، علوم پایه است و باید نگاه خود را به آموزش این علوم تغییر دهیم و سرمایهگذاری جدی در این حوزه داشته باشیم.
وی افزود: امروز دنیا در حال سرمایهگذاری جدی روی علوم پایه است، اما چرا بهترین مغزها و جوانان نخبه ما علاقهای به رشتههای علوم پایه ندارند؟ چون برای آنها جاذبه ایجاد نکردهایم، مشوق تعریف نکردهایم و آینده مشخص و برنامهریزیشدهای پیش روی آنها قرار ندادهایم.
رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به ضرورت بازنگری در رشتههای دانشگاهی، اظهار کرد: امروز نیازها و اقتضائات جدیدی در دنیا شکل گرفته و باید رشتههای متناسب با این نیازها طراحی شوند. در کشور هزاران رشته وجود دارد که ممکن است در گذشته مناسب بوده باشند، اما اکنون تاریخ مصرف برخی از آنها گذشته است. باید این شجاعت را در ساختار و زیستبوم علم ایجاد کنیم.
وی با تأکید بر نقش فرهنگسازی و رسانهها در این زمینه، گفت: در نقشه جامع علمی کشور به این موضوع پرداختهایم، اما اجرای آن نیازمند گفتمانسازی و فرهنگسازی است و مدیران، دانشمندان و اصحاب رسانه باید برای انتقال این پیام به جامعه و ایجاد پذیرش اجتماعی همکاری کنند.
چرا نخبگان به چند رشته خاص گرایش پیدا میکنند؟
مخبردزفولی با انتقاد از تمرکز انتخاب رشته جوانان بر چند رشته خاص، گفت: چرا فرزندان ما به چند رشته خاص علاقه دارند؟ این موضوع فرهنگی و اجتماعی است. ما به علوم انسانی و علوم پایه با ضریب هوشی بسیار بالا نیاز داریم. باید تلاش کنیم علوم انسانی و علوم پایه به اولویت تبدیل شوند. آیا امروز رتبههای برتر کنکور در رشتههای مختلف، علوم انسانی را در اولویت انتخاب خود قرار میدهند؟ همچنین باید برنامهریزی کنیم تا بهترین دانشآموزان و نخبگان جوان کشور وارد آموزش و پرورش شوند.
وی با تاکید بر لزوم ایجاد جاذبههای مادی و معنوی گفت: برای مثال باید جاذبههای لازم برای را معلمی فراهم کنیم و با کمک رسانهها این گفتمان را ایجاد کنیم که بهترین امکانات در اختیار معلمان مدارس و دانشگاهها قرار گیرد. اگر این اتفاق بیفتد، وقتی دانشآموزان با استعداد بالا در زمان انتخاب رشته قرار میگیرند، فیزیک، شیمی، ریاضی، ادبیات، فلسفه، تاریخ، حقوق و مدیریت را نیز انتخاب میکنند. ما به همه این رشتهها در کشور نیاز داریم و نباید همه را به سمت پزشکی سوق دهیم. حتی برخی رشتههای مهندسی نیز با کمبود دانشجو مواجه هستند و این یک اشکال ساختاری است.
حرکت از پژوهش فردمحور به پژوهش تیمی
رئیس فرهنگستان علوم حرکت از پژوهشهای فردمحور به سمت کارهای گروهی و تیمی را از دیگر ضرورتهای نظام علمی کشور دانست و گفت: ما به کار کردن با یکدیگر عادت نکردهایم. در برخی رشتههای علوم کاربردی کار تیمی بیشتر است، اما در سایر رشتهها این موضوع کمتر دیده میشود و باید کار تیمی را به شکل ویژه تشویق کنیم.
ماموریت محور کردن در تمام عرصههای علمی دنبال شود
وی افزود: چالشهای بزرگ کشور باید با مأموریتمحور کردن مراکز علمی و پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان و حتی صنایع بزرگ دنبال شود. اگر این مجموعهها مأموریتمحور و هدفمند شوند، میتوان حل چالشهایی مانند آب، انرژی، غذا، اقلیم و مسائل مشابه را به آنها سپرد.
مخبردزفولی با تأکید بر ضرورت تقویت شجاعت علمی، گفت: باید به جامعه علمی کمک کنیم که شجاعتش روزبهروز بیشتر شود و این شجاعت برای افقگشاییهای بزرگ دانشی و فناورانه حفظ شود. با پروژههای کوچک، کمریسک و پراکنده نمیتوان به خیزش علمی و قلهای که کشور به دنبال آن است، دست یافت.
وی تصریح کرد: باید بپذیریم که با کار پراکنده و پروژههای کوچک، مشکلات کشور حل نمیشود. امروز باید بر کارهای گروهی، تیمی، جمعی و بینرشتهای با مأموریتهای بزرگ ملی برای حل گرهها و مشکلات کلان کشور متمرکز شویم.
ارزیابی دانشمندان نباید فقط بر اساس تعداد مقالات باشد
مخبردزفولی با اشاره به ضرورت تغییر نظام ارزیابی علمی، گفت: نگاه جدید باید هم در نقشه جامع علمی کشور، هم در آییننامه ارتقاء و هم در نظامهای ارزیابی اعمال شود. نظر فرهنگستان علوم این است که ارزیابی نباید «صرفاً» بر اساس شمارش مقاله باشد.
وی افزود: مقاله و استناد را نفی نمیکنیم؛ دانش دانشمندان باید منتشر شود و آنها باید در رقابت جهانی علم حضور داشته باشند، اما ارزیابی نباید فقط بر تعداد مقالات و استنادها متمرکز باشد.
رئیس فرهنگستان علوم، اثرگذاری اجتماعی، نوآوری، همکاری بینرشتهای، اختراع و اکتشاف را از دیگر شاخصهای مهم ارزیابی دانست و گفت: باید به دانشمندانی که نوآوری میکنند و از طریق اختراع و اکتشاف خلق ثروت دارند، بها بدهیم. اگر کسی گره بزرگی از کشور باز کرد، باید بالاترین امتیازات را در مجموعههای علمی دریافت کند.
ارتباط دانشگاه و صنعت نیازمند ضمانت اجرایی است
مخبردزفولی با اشاره به تداوم بحث ارتباط دانشگاه و صنعت، اظهار کرد: تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت به یک آرزو تبدیل شده، اما هنوز محقق نشده است. نه صنعت حاضر است زیر بار برود و نه دانشگاه به اندازه کافی خود را درگیر این موضوع میکند. هر دو طرف باید یک گام به سوی یکدیگر بردارند.
وی افزود: البته برای این ارتباط باید الزاماتی تعریف شود. وقتی صنعت احساس نیاز نکند، وارد این ارتباط نمیشود و دانشگاه نیز اگر احساس نکند خروجیهایش باید مورد استفاده صنعت قرار گیرد، ممکن است پیشقدم نشود. بنابراین باید درک مشترکی از مشکلات صنعت شکل بگیرد.
مخبردزفولی بازنگری و بهروزرسانی شیوههای آموزشی و خروجیهای دانشگاهی را نیز ضروری دانست و گفت: دانشگاه باید نیروی انسانی و دانش و توانمندی فناورانهای تربیت کند که متناسب با نیاز صنایع کشور باشد.
وی افزود: برای این موضوع به برنامهریزی و اولویتگذاری نیاز داریم و در برخی موارد دولت باید با مصوبات جدی از این ارتباط حمایت کند. در برخی موارد نیز ممکن است نیازمند قانونگذاری مجلس باشیم؛ زیرا بدون ضمانت اجرایی نمیتوان این ارتباط را شکل داد.
مخبردزفولی تأکید کرد: این ضمانت باید دوطرفه باشد و دانشمندان نیز باید یک پایشان در صنعت باشد. در مقابل، صنعت باید ملزم و تشویق شود که از حضور دانشمندان در پروژههای تحقیقاتی، فرصتهای مطالعاتی و کارگاههای آموزشی استقبال کند.
وی ادامه داد: اعضا و کارکنان صنایع بزرگ نیز باید بهطور مستمر دانش خود را بهروز کنند و برای آموزشهای بههنگام، بهترین ظرفیت، استادان و دانشمندان دانشگاهها هستند. این ارتباط باید تنگاتنگ باشد تا طراحیهای نو در صنایع بزرگ کشور شکل بگیرد.
ضرورت ایجاد شبکه بزرگ آزمایشگاهی در کشور
مخبردزفولی با اشاره به ظرفیتهای آزمایشگاهی کشور گفت: ایران ظرفیتهای آزمایشگاهی خوبی دارد، اما این ظرفیتها هنوز بهصورت کامل شبکهای نشدهاند. باید برای شکلگیری شبکههای بزرگ آزمایشگاهی در بخشهای مختلف تلاش کنیم.
وی افزایش بهرهوری، دسترسی آسان پژوهشگران به تجهیزات و کاهش دغدغه محققان برای دسترسی به امکانات مورد نیاز را از اهداف این شبکهسازی عنوان کرد.
ضرورت ایجاد آزمایشگاههای هوشمند
رئیس فرهنگستان علوم، همچنین بر ضرورت ایجاد آزمایشگاههای هوشمند تأکید کرد و گفت: باید از بهترین فناوریها استفاده کنیم تا پژوهشگران بتوانند در مرزهای دانش حرکت کنند و همزمان برای حل مشکلات روزمره و بهروز کشور برنامهریزی، تحقیق و آزمایش انجام دهند و نتیجه کار خود را در میدان مشاهده کنند.
هوش مصنوعی و زیستفناوری نیازمند همکاری شبکهای هستند
مخبردزفولی با اشاره به ظرفیت فرهنگستان علوم در حوزههای علمی مختلف، گفت: در کنار زیستپزشکی و زیستفناوری، باید در حوزههایی مانند هوش مصنوعی نیز پیشگام شویم، اما تحقق این هدف با کار جزیرهای امکانپذیر نیست.
وی افزود: زیستبوم علم و فناوری باید به صورت مشترک، شبکهای و بههمپیوسته شکل بگیرد و دستگاههای اجرایی، سیاستگذاران، دانشمندان، مراکز علمی و صنایع مختلف در آن نقش داشته باشند.
باید به جامعه علمی اعتماد کنیم
مخبردزفولی با تأکید بر ضرورت کاهش بوروکراسی در مسیر فعالیت پژوهشگران، گفت: امیدوارم بتوانیم بوروکراسی را برای جامعه علمی کاهش دهیم و به جای بیاعتمادی، به دانشمندان اعتماد کنیم.
وی افزود: عموم دانشمندان کشور دغدغه ایران و پیشرفت کشور را دارند و باید به این جامعه اعتماد کرد و قدر آن را دانست؛ هم از نظر منزلت اجتماعی و معیشت و هم از نظر تعیین اولویتهای علمی، پژوهشی و حمایت از فعالیتهای تحقیقاتی.
مخبردزفولی تأکید کرد: اگر حس اعتماد میان دانشمندان و مسئولان کشور شکل بگیرد، اعتماد به نفس ملی، غیرت ملی و عشق به وطن و ارزشهای ملی و اسلامی تقویت خواهد شد و جامعه علمی میتواند اثرگذاری چند برابری در سطح جامعه داشته باشد.
انتهای پیام
