به گزارش ایسنا، مسئله اشتغال دانشآموختگان و فاصله میان آموزشهای دانشگاهی و نیازهای بازار کار، سالهاست یکی از محورهای انتقاد به نظام آموزش عالی کشور است. این انتقاد تنها محدود به میزان دانش تخصصی دانشجویان نیست و ضعف در آموزش مهارتهای نرم و شغلی را نیز دربرمیگیرد. بسیاری از دانشجویان پس از سالها تحصیل، اگرچه از دانش تخصصی رشته خود برخوردارند، اما ممکن است برای ورود به محیط کار، تعامل حرفهای، کار تیمی، مدیریت تعارض، ارائه توانمندیهای خود و طی کردن مسیر شغلی آمادگی کافی نداشته باشند. از سوی دیگر، همه دانشجویان نیز با هدف راهاندازی کسبوکار و کارآفرینی وارد دانشگاه نمیشوند؛ بخشی از آنها قرار است در نقش کارمند، مدیر، مهندس یا متخصص در سازمانها و شرکتها فعالیت کنند و برای ایفای مؤثر این نقشها به مجموعهای از مهارتهای شغلی و نرم نیاز دارند.
در این شرایط، دانشگاه صنعتی شریف با بررسی تجربه ۵۳ دانشگاه جهان و با اتکا به تجربه «مدرسه اشتغال» این دانشگاه، مدل «مرکز توسعه خدمات شغلی» را طراحی کرده و وزارت علوم اجرای آزمایشی آن را در ۶ دانشگاه خارج از تهران آغاز کرده است. دانشگاههای کردستان، شهید چمران اهواز، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، گیلان و بجنورد در نخستین مرحله میزبان این طرح هستند و خدماتی از آموزش مهارتهای شغلی و نرم تا طراحی مسیر شغلی و آمادهسازی دانشجویان برای ورود به بازار کار را دنبال میکنند. قرار است پس از ارزیابی نتایج این مرحله تا پایان شهریور یا مهرماه، مدل نهایی، اصلاح و برای تعمیم به دانشگاههای مادر در تمام مراکز استانها آماده شود. یکی از اهداف بلندمدت این طرح افزایش اشتغالپذیری دانشگاههای ایران و بهبود عملکرد آنها در شاخصهای اشتغالپذیری نظامهای رتبهبندی بینالمللی است.
مجید دهبیدیپور در گفتوگو با ایسنا، با تأکید بر اینکه توسعه مهارتهای نرم و مهارتهای شغلی باید به یکی از مأموریتهای کلیدی دانشگاهها تبدیل شود، گفت: در نسل جدید دانشگاهها «مهارتورزی و توسعه مهارت» در کنار تحصیل دانشگاهی اهمیت ویژهای پیدا کرده است، اظهار کرد: دانشگاه فقط وظیفه ندارد مهارتهای سخت و تخصصی را به دانشجویان آموزش دهد، بلکه باید در حوزه مهارتهای نرم و مهارتهای شغلی نیز خدمات مناسبی ارائه کند.
وی افزود: همه دانشجویان الزاماً قصد ندارند کارآفرین شوند یا کسبوکار خودشان را راهاندازی کنند. این افراد ممکن است بخواهند کارمند، مدیر یا مهندس خوبی باشند و در یک سازمان یا شرکت، فردی مؤثر و توانمند باشند. بنابراین باید برای این گروه نیز خدمات و زیرساختهای لازم فراهم شود.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری با اشاره به تجربه دانشگاه صنعتی شریف در این زمینه، ادامه داد: در سالهای گذشته بخش قابل توجهی از فعالیتهای مراکز رشد، مرکز کارآفرینی و پارک فناوری، معطوف به افرادی بوده است که قصد داشتند وارد مسیر کارآفرینی شوند و کسبوکار خودشان را راهاندازی کنند. مخاطبان این نهادها افرادی بودند که ایده داشتند و میخواستند مسیر کارآفرینی را دنبال کنند؛ اما گروه دیگری از دانشجویان قصد کارآفرینی نداشتند و میخواستند در کسبوکار دیگران، سازمانها و شرکتها، افراد مؤثری باشند.
وی تصریح کرد: اگر بخواهم صادقانه بگویم، ما برای این گروه دوم آنطور که شایسته و بایسته بود، خدمت ارائه نکردهایم. سرویسی که در این زمینه داشتیم، مدرسه اشتغال بود که در سال ۱۳۹۳ ایجاد شد و قرار بود همین خلأ را پوشش دهد.
مهارتهای نرم؛ حلقه مفقوده آموزش دانشگاهی
دهبیدیپور با اشاره به آغاز فعالیت مدرسه اشتغال از سال ۱۳۹۳، گفت: هدف این مدرسه این بود که مهارتهای نرم دانشجویان را ارتقاء دهد تا بتوانند در مسیر شغلی خود، بدون اینکه الزاماً مسیر کارآفرینی را دنبال کنند، به افراد مؤثرتری تبدیل شوند.
وی ادامه داد: مدرسه اشتغال در این سالها فراز و نشیبهای مختلفی داشته است؛ بعضی زمانها بسیار فعال و در اوج بوده و بعضی زمانها نیز با رکود مواجه شده است. با این حال، احساس من این است که یکی از مهمترین خلأهایی که امروز دانشگاههای ما با آن مواجه هستند، موضوع مهارتهای نرم و مهارتهای شغلی است.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری، افزود: دانشجویی را در نظر بگیرید که وارد دانشگاه میشود و در یک دوره چهار ساله مهندسی حدود ۱۴۰ واحد درسی میگذراند و در نهایت عنوان مهندس را به دست میآورد. طبیعی است که در این دوره عمدتاً مهارتهای سخت یا همان «Hard Skills» را یاد میگیرد، اما در حوزه مهارتهای نرم احتمالاً موضوع تا حدی مغفول میماند.
وی درباره نحوه جبران این خلأ گفت: بخشی از این مسئولیت بر عهده خود فرد است. دانشجو باید خودش برای یادگیری مهارتها اقدام کند؛ باید در اجتماع یاد بگیرد و از ظرفیتهایی مانند کلاسها، یوتیوب و پلتفرمهای آموزشی موجود در دنیا استفاده کند. اما بخشی از این مسئولیت نیز بر عهده دانشگاه است.
دهبیدیپور با اشاره به نقش دانشگاهها در آموزش مهارتهای نرم به دانشجویان، تأکید کرد: دانشگاه فقط وظیفه ندارد مهارتهای سخت را آموزش دهد، بلکه باید مهارتهای نرم را نیز به دانشجویان آموزش دهد. این موضوع در واقع مکمل مسئولیت شخصی دانشجو است. البته نهادهای دیگری نیز در این زمینه وظیفه دارند؛ خانواده، آموزش و پرورش و جامعه نیز در شکلگیری مهارتهای فردی و اجتماعی نقش دارند، اما در این بحث ما فعلاً بر دو عنصر فرد و دانشگاه تمرکز کردهایم.
بررسی تجربه ۵۳ دانشگاه برای طراحی مدل بومی
دهبیدیپور با اشاره به مطالعات انجامشده برای طراحی مدل مراکز خدمات شغلی، گفت: در دو سال گذشته در دانشگاه شریف مطالعهای انجام دادیم تا ببینیم در دنیا دانشگاههایی که برای توسعه مهارتهای نرم و مهارتهای شغلی دانشجویان فعالیت میکنند، چه نهادها و ساختارهایی ایجاد کردهاند. در این مطالعه، ۵۳ دانشگاه را بررسی کردیم که تقریباً همه آنها با عنوانهایی مانند «Career Center» یا مرکز خدمات شغلی، خدمات مختلفی به دانشجویان ارائه میکردند.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری با اشاره به گستردگی خدمات این مراکز، گفت: طیف خدماتی که این مراکز ارائه میکنند، بسیار وسیع است؛ از برگزاری «Job Fair» یا نمایشگاه و رویدادهای شغلی گرفته تا کلاسهای توانمندسازی و آموزش مهارتهای نرم، کارآموزی، کارورزی و حتی کمک به پیدا کردن شغل.
وی افزود: بخشی از خدمات در قالب رویدادها و ایونتهایی مانند نمایشگاه کار و جابفر ارائه میشود. بخش دیگر، کلاسهای آموزشی و توانمندسازی است که بسیار متنوع و گسترده است. بخش دیگری نیز به کوچینگ و طراحی مسیر شغلی مربوط میشود؛ یعنی دانشجو از خدمات مرکز شغلی استفاده میکند تا مسیر شغلی خودش را طراحی کند.
دهبیدیپور اظهار کرد: حاصل بررسی این ۵۳ دانشگاه و همچنین تجربیاتی که پیش از این در دانشگاه صنعتی شریف داشتیم، ما را به مدلی رساند که بر اساس آن دانشگاههای ما باید «مرکز توسعه خدمات شغلی» داشته باشند.
اجرای آزمایشی مدل مرکز خدمات شغلی در ۶ دانشگاه کشور
وی از اجرای این مدل به صورت پایلوت خبر داد و گفت: وزارت علوم در گام اول پنج دانشگاه را انتخاب کرد که بعداً یک دانشگاه دیگر نیز به آنها اضافه شد و تعداد به ۶ دانشگاه رسید. قرار شد آنچه از بررسی ۵۳ دانشگاه و تجربیات قبلی آموختهایم، به صورت آزمایشی در این دانشگاهها اجرا کنیم.
دهبیدیپور درباره تقسیم نقش میان دستگاههای مختلف در این طرح، اظهار کرد: دانشگاه مقصد که قرار است مرکز خدمات شغلی در آن راهاندازی شود، مهمترین نقش را دارد. دانشگاه باید ابتدا این ضعف را بپذیرد و علاقهمند باشد که چنین خدمتی را در دانشگاه ایجاد کند و آن را به دانشجویان ارائه دهد. همچنین باید فضای استقرار و استادان و نیروهای مورد نیاز این کار را فراهم کند.
وی ادامه داد: یک رکن اساسی، دانشگاه مقصد است و رکن دیگر وزارت علوم است که وظیفه سیاستگذاری، هدایتگری و تأمین منابع اولیه را بر عهده دارد. وزارت علوم در این طرح به نوعی هادی موضوع است و یک نقش دبیرخانه مشورتی نیز دارد؛ یعنی باید کمک فکری ارائه کند، مدیری را که برای این مرکز انتخاب میشود، آموزش دهد و دورههای آموزشی برگزار کند. به بیان دیگر، وزارت علوم باید برای راهاندازی این مدرسه اشتغال، نقش منتور دانشگاه را ایفا کند.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری، گفت: این نقش را ما در دانشگاه شریف و در پارک علم و فناوری بر عهده گرفتهایم و یک تیم را تجهیز کردهایم که این کار را انجام میدهد.
انتخاب دانشگاههایی خارج از تهران
وی درباره نحوه انتخاب دانشگاههای پایلوت، اظهار کرد: در انتخاب دانشگاهها تأکید شد که دانشگاهها خارج از تهران باشند. دلیل آن این بود که تهران به هر حال استان برخوردار و بهرهمندتری است و باید این مدل را در خارج از تهران نیز آزمایش کنیم.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری، ادامه داد: نکته دوم این بود که در دانشگاههایی که بررسی کرده بودیم، تنوع اقلیمی و تنوع دانشگاهی مورد توجه قرار گرفته بود. وقتی میخواهیم مدلی را پیاده کنیم، این مدل باید طوری باشد که هم در تهران جواب بدهد، هم در اصفهان و مشهد و هم در استانهای کمتر برخوردار.
وی افزود: از ابتدا گفتیم از جایی شروع کنیم که کار سختتر است؛ البته سختتر نه از این جهت که پتانسیل ندارد، بلکه به این دلیل که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اتفاقاً در همین ۶، هفت ماهی که کار را پیش بردهایم، میبینیم اشتیاق دانشجویان بسیار بالا است و مدیران دانشگاهها نیز به این مسئله علاقهمند هستند. مسئولانی که برای مدارس اشتغال انتخاب شدهاند نیز دغدغه جدی دارند. همه اینها نشان میدهد که اتفاقاً در این مناطق زمین و خاک حاصلخیزی وجود دارد.
وی گفت: بر اساس این شاخصها، دانشگاهها را انتخاب کردیم؛ دانشگاه خارج از تهران باشد، رئیس دانشگاه و مدیریت کلان دانشگاه به این موضوع اعتقاد داشته باشند و تقریباً دانشگاه مادر هر استان انتخاب شود. این دانشگاهها در فاز اول به عنوان پایلوت انتخاب شدهاند و امیدواریم اگر مسیر به خوبی پیش برود، این مدل را به تمام مراکز استانها تعمیم دهیم.
۶ دانشگاه پایلوت طرح «کارا»
دهبیدیپور با اشاره به دانشگاههای انتخابشده، گفت: اولین دانشگاهی که کار را در آن شروع کردیم، دانشگاه کردستان بود. رئیس دانشگاه و معاون پژوهشی دانشگاه همکاری بسیار خوبی با این اقدام داشتند و به نظر من اکنون جزو پیشتازان این بحث هستند. مدیر مدرسه اشتغال انتخاب شده و محل استقرار نیز مشخص شده است.
وی افزود: در کنار این کار، یک بسته آموزشی توانمندسازی نیز برای این طرح در نظر گرفتهایم. در هر استان حدود ۷۰ تا ۸۰ ساعت کلاس آموزشی برای دانشجویان برگزار میشود.
دهبیدیپور ادامه داد: دانشگاه کردستان، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دانشگاه هرمزگان و دانشگاه گیلان، پنج دانشگاه اول بودند و دانشگاه بجنورد در خراسان شمالی نیز به عنوان دانشگاه ششم به این مجموعه اضافه شد.
وی گفت: کار در این ۶ دانشگاه از دیماه سال گذشته آغاز شده است. بعضی از دانشگاهها تقریباً در انتهای مسیر قرار دارند؛ یعنی مدرسه اشتغال آنها تقریباً در ساختار دانشگاه شکل گرفته، مدیر آن مشخص شده، محل استقرار آن مشخص شده و دوره آموزشی توانمندسازی نیز برگزار شده است.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری، افزود: بعضی دانشگاهها جلوتر هستند و برخی تازه کار را شروع کردهاند و حدود یک ماه و نیم تا دو ماه از آغاز فعالیتشان گذشته است. دانشگاه خراسان شمالی جزو دانشگاههای متأخر در این زمینه است.
برگزاری دوره «توانا» برای تقویت مهارتهای شغلی
دهبیدیپور درباره دوره آموزشی «توانا»، گفت: دوره توانا، یک دوره ۴۰ ساعته آموزشی است که بیشتر در حوزه توانمندیهای شغلی، مهارتهای نرم و مهارتهای شغلی طراحی شده است. این دوره شامل پنج دوره هشتساعته است و در هر هشت ساعت درباره یک موضوع مشخص صحبت میشود.
وی ادامه داد: محتوای دوره «توانا» با هدف تقویت مجموعهای از مهارتهای مورد نیاز دانشجویان برای ورود مؤثرتر به محیط کار طراحی شده است. این دوره پنج محور اصلی را دنبال میکند که شامل «انگیزه برای کارآفرینی و پرورش ایده»، «شاخصهای اقتصادی در کسبوکار»، «مهارتهای ارتباط مؤثر و مدیریت تعارض»، «مهارتهای تیمی و فردی» و «رزومهنویسی و آمادگی مصاحبه شغلی» است.
دهبیدیپور اظهار کرد: استادان خوبی برای این دوره انتخاب شدهاند و تاکنون در چهار مورد از این ۶ دانشگاه، دورهها به صورت کامل برگزار شده است. مشارکت دانشجویان این دانشگاهها نیز خوب بوده است.
وی درباره فلسفه برگزاری این دوره، اظهار کرد: نگاه ما این است که جدای از اینکه یک مدیر برای مدرسه اشتغال انتخاب میشود، فضای استقرار ایجاد میشود و مسائل ساختاری در دانشگاه انجام میشود، یک دوره آموزشی نیز به عنوان تست و تمرین برای دانشجویان برگزار شود تا عملاً بذر این موضوعات را در ذهن دانشجویان بکاریم.
ارزیابی نتایج پایلوت تا پایان شهریور یا مهر
دهبیدیپور درباره زمانبندی اجرای این مرحله، اظهار کرد: فکر میکنم تا آخر مهرماه یا اواخر شهریورماه کار این پنج، ۶ دانشگاه تمام شود. پس از آن، یک سری درسآموخته و بازخورد از این دانشگاهها خواهیم داشت و بر مبنای مطالعات قبلی، ممکن است مدل را بهروزرسانی یا اصلاح کنیم و سپس آن را به سایر دانشگاهها تعمیم دهیم.
وی گفت: این مسیری است که تاکنون طی شده است؛ از خاستگاه و فلسفه وجودی این بحث شروع کردیم، توضیح دادیم که همه افراد نباید کارآفرین شوند و برخی افراد باید در مسیر تبدیل شدن به یک انسان مؤثر حرکت کنند، تجربیات دانشگاه شریف را گفتیم، محتوایی را که از ۵۳ دانشگاه الگوبرداری کردیم توضیح دادیم، مدل بومی را که طراحی کردهایم معرفی کردیم و ۶ دانشگاهی را که برای اجرای آن انتخاب شدهاند، توضیح دادیم.
دهبیدیپور افزود: در ادامه، درسآموختههایی خواهیم داشت که از این مسیر به دست میآوریم. پیشبینی من این است که تا پایان شهریور یا پایان مهرماه این مرحله انجام شود.
وی یکی از دلایل این زمانبندی را شرایط فعالیت دانشگاهها عنوان کرد و گفت: دانشگاهها در این مدت به هر حال به صورت کامل باز نبودهاند و منتظر هستیم دانشگاهها به طور کامل باز شوند تا بتوانیم مدل را با حضور دانشجویان اجرا کنیم. بسیاری از کارهایی که انجام دادهایم، مانند دورههای آموزشی، به صورت مجازی برگزار شده است. امیدواریم با بازگشایی کامل دانشگاهها بتوانیم بازخوردها را نیز دریافت کنیم و سپس مدل را به سایر استانها تعمیم دهیم.
دانشجو باید مسئول توسعه مهارتهای خود باشد
دهبیدیپور با تأکید بر نقش خود دانشجو در توسعه مهارتها، گفت: اعتقاد دارم اگر روی ذهن دانشجویان اثر بگذاریم و به آنها تأکید کنیم که اولاً خودت در قبال توسعه مهارتهایت مسئولی و ثانیاً باید از دانشگاه خودت مطالبه کنی، یعنی از دانشگاه انتظار داشته باشی که این موضوعات را به تو یاد بدهد، فکر میکنم این افراد در آینده بسیار مؤثر خواهند بود.
وی افزود: انسان وقتی توانمندیهایش تکمیل باشد، یعنی دو بال داشته باشد، میتواند پرواز کند. اگر من در یک دانشگاه فنی و مهندسی فقط مهارتهای سخت را یاد بگیرم، با یک بال نمیتوانم پرواز کنم. باید همزمان با رشد مهارتهای سخت، مهارتهای نرم خودم را نیز ارتقاء دهم تا با اتکا به این دو بال بتوانم پرواز کنم و فرد مؤثرتری باشم.
هدفگذاری برای توسعه طرح «کارا» در تمام مراکز استانها
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری، گفت: امیدوارم در این طرح که عنوان آن را «طرح کارا» گذاشتهایم، بتوانیم در تمام مراکز استانهای کشور، حداقل در دانشگاههای مادر این مراکز، توسعه خدمات شغلی را داشته باشیم.
وی ادامه داد: برخی دانشگاهها قبلاً با تشخیص درست خودشان اقداماتی در این زمینه انجام دادهاند و این اقدامات قابل تقدیر است. در این طرح قرار است به دانشگاههایی که چنین ساختاری ندارند، کمک کنیم آن را ایجاد کنند و به دانشگاههایی که این ساختار را دارند، کمک کنیم آن را تقویت کنند.
دهبیدیپور تصریح کرد: فکر میکنم دانشگاههای ما با پرداختن به این موضوع و ابتکاراتی که خودشان انجام میدهند، حتماً میتوانند در رشد و شکوفایی استعدادهای دانشجویانشان مؤثر باشند.
افزایش اشتغالپذیری؛ هدف چهار تا پنج ساله طرح
دهبیدیپور، افزایش شاخص اشتغالپذیری دانشگاههای ایران را یکی از اهداف بلندمدت این طرح عنوان کرد و گفت: اگر بخواهیم یک هدفگذاری چهار تا پنج ساله داشته باشیم، میبینیم که دانشگاهها هر سال در شاخصهای مختلف توسط نظامهای رتبهبندی بینالمللی رتبهبندی میشوند.
وی افزود: یکی از نهادهایی که این رتبهبندیها را انجام میدهد، «تایمز هایر اجوکیشن» است که دانشگاهها را در حوزههای مختلف ارزیابی و رتبهبندی میکند. یکی از شاخصهایی که در این نظام وجود دارد، شاخص اشتغالپذیری یا «Employability Index» است.
مشاور رئیس دانشگاه صنعتی شریف در امور نوآوری، ادامه داد: وقتی شاخص اشتغالپذیری را بررسی میکنیم، برای مثال من رتبهبندی سال ۲۰۲۶ را نگاه کردم و در میان ۲۵۰ دانشگاه برتر، دانشگاهی از ایران حضور نداشت.
وی اظهار کرد: این موضوع دلایل مختلفی دارد. بخشی از آن به دادهها برمیگردد؛ بخشی به این دلیل است که اطلاعات ما در جای مناسبی بارگذاری نمیشود و دسترسی به آنها وجود ندارد و بخشی نیز به ساختارهایی برمیگردد که هنوز ایجاد نشدهاند.
دهبیدیپور گفت: یکی از ایدهآلها و اهداف این است که بتوانیم کمک کنیم شاخص اشتغالپذیری دانشگاههای ما افزایش پیدا کند و زمانی که دانشگاهها رتبهبندی میشوند، دانشگاههایی که در این زمینه خوب عمل کرده و اقدامات مناسبی انجام دادهاند، حتماً در شاخص اشتغالپذیری نیز حضور داشته باشند.
وی درباره الزامات تحقق این هدف، گفت: برای اینکه در این شاخص حضور داشته باشیم، یک بخش به دادهها و اطلاعات برمیگردد که آن موضوع داستان دیگری است و بخش دیگر به ایجاد ساختار برمیگردد؛ ساختارهایی که باید وجود داشته باشند، خدمات ارائه دهند، اطلاعات و عملکرد آنها ثبت و مستندسازی شود و بعد بتوان این اطلاعات را به نهادهای رتبهبندی منتقل کرد.
دهبیدیپور این روند را مشابه ساختار ارتباط دانشگاه با صنعت دانست و گفت: امروز دانشگاهها نهادهایی تحت عنوان دفتر ارتباط با صنعت دارند. این دفاتر قراردادهای ارتباط با صنعت و توسعه همکاریها را انجام میدهند، خدمات ارائه میکنند، دادهها را جمعآوری میکنند و دادههایی را که قابل اشتراکگذاری با نهادهای رتبهبندی است، در اختیار آنها قرار میدهند.
وی افزود: در حوزه اشتغالپذیری نیز باید بتوانیم همین کار را انجام دهیم؛ یعنی هم سرویس و خدمت خوبی به دانشجویان ارائه کنیم تا افراد مؤثرتری شوند و هم بتوانیم به اتکای این موضوع، رتبه دانشگاههای خودمان را در نظامهای رتبهبندی جهانی ارتقاء دهیم.
دهبیدیپور در پایان گفت: هدف این است که هم خدمات مناسبی به دانشجویان ارائه کنیم، هم ساختارهای لازم را در دانشگاهها ایجاد کنیم و هم بتوانیم عملکرد دانشگاههای کشور را در حوزه اشتغالپذیری به شکلی ثبت و مستند کنیم که در نظامهای رتبهبندی بینالمللی نیز قابل مشاهده باشد.
انتهای پیام
