دکتر حسین نورینیا، در گفتوگو با ایسنا، ضمن تشریح برنامه پژوهشی گروه در حوزه «کیفیت اجتماعی»، اظهار کرد: گروه جامعهشناسی فرهنگی دو برنامه را به موازات یکدیگر دنبال میکند که یکی کار پژوهشی در حوزه شبکه برنامه گروه و دیگری ارائه خدمات پژوهشی به سایر سازمانها و نهادهای متقاضی است.
وی افزود: در بخش نخست، روی موضوع کیفیت اجتماعی کار میکنیم. این شبکه برنامه که برای سه سال طراحی شده، به تصویب شوراهای بالادستی جهاددانشگاهی رسیده و به گروه ابلاغ شده است. این شبکه برنامه، افق نوینی در مباحث نظری سنجش کیفیت جامعه باز میکند که تاکنون در حوزه دانشگاهی ایران مورد توجه قرار نگرفته است.
کیفیت اجتماعی؛ چارچوبی برای شناخت بافت اجتماعی زندگی روزمره
نورینیا درباره مفهوم کیفیت اجتماعی و تفاوت آن با مفاهیمی مانند کیفیت زندگی، رفاه اجتماعی، سرمایه اجتماعی و توسعه اجتماعی، بیان کرد: کیفیت اجتماعی، چارچوبی برای شناخت کیفیت بافت اجتماعی زندگی روزمره است، اما در عین حال در نظر میگیرد که بافت اجتماعی زندگی روزمره، پیامد رابطهای دیالکتیکی است که از شکلگیری هویتهای جمعی و خودتحققبخشی سوژه انسانی برآمده است.
وی ادامه داد: این رابطه دیالکتیکی میان ساختار اجتماعی و عاملیت فردی، در دیگر چارچوبهای سنجش وضعیت اجتماعی مانند کیفیت زندگی، رفاه اجتماعی، سرمایه اجتماعی و توسعه اجتماعی مورد توجه قرار نمیگیرد. از این رو، رویکرد کیفیت اجتماعی میتواند خلأ نظری موجود در این زمینه را برای سنجش وضعیت رفاه اجتماعی و نتایج توسعه اجتماعی، با در نظر گرفتن نسبت و رابطه ساختار و عاملیت، پر کند.
بررسی منابع جهانی؛ نخستین گام برای شناخت کیفیت اجتماعی
مدیر گروه جامعهشناسی فرهنگی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی درباره اولویتهای اصلی گروه برای اجرای طرحهای زیرمجموعه این برنامه و مبنای انتخاب آنها، گفت: با توجه به اینکه این رویکرد در ایران تقریباً ناشناخته است و منابع نظری چندانی درباره آن منتشر نشده و یکی دو اثر منتشرشده نیز مورد توجه و اقبال فضای دانشگاهی و پژوهشی قرار نگرفته است، ضرورت دارد در قالب این شبکه برنامه، تمام منابع منتشرشده در سطح جهانی در این زمینه شناسایی و مطالعه شود تا بتوان بر مبنای یک غنای نظری، وضعیت ایران را با در نظر گرفتن این رویکرد مورد توجه قرار داد.
وی افزود: بر همین اساس، در این شبکه برنامه سه طرح پژوهشی تعریف شده که طی سه سال عملیاتی خواهد شد. در طرح نخست، منابع نظری، پژوهشی و روششناختی این حوزه در سطح جهانی بررسی میشود تا بتوان به شناختی دقیق و عمیق از ابعاد نظری و روششناختی و حوزههای پژوهشی این رویکرد دست یافت.
نورینیا ادامه داد: سپس در طرح دوم، با تدوین یک چارچوب مفهومی و با در نظر گرفتن ویژگیهای اجتماعی و اقتصادی کشورمان، امکان احصای تجربی وضعیت کیفیت اجتماعی در ایران فراهم خواهد شد. در این طرح تلاش میشود اطلاعات مورد نیاز برای سنجش کیفیت اجتماعی از طریق پیمایش گردآوری و سپس تحلیل شود.
سنجش نقش سازمانهای اثرگذار بر رفاه اجتماعی
وی با اشاره به مرحله سوم این برنامه پژوهشی، اظهار کرد: در فاز یا طرح سوم، از آنجا که کیفیت اجتماعی در نسبت با ساختارهای رسمی تعریف میشود، تلاش خواهد شد نقش و سهم مهمترین سازمانهای اثرگذار بر رفاه اجتماعی، از زاویه متغیرهای مربوط به کیفیت اجتماعی، مورد سنجش و بررسی قرار گیرد.
تولید منابع نظری و گزارشهای سیاستی در کنار طرحهای پژوهشی
عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی درباره خروجیهای مورد انتظار از این برنامه سهساله نیز گفت: به جز تدوین گزارش پژوهشی مربوط به سه طرحی که برای سه سال تعریف کردهایم، تمام تلاش ما در دو حوزه دیگر متمرکز خواهد شد؛ یکی تولید منابع نظری از طریق تدوین کتاب و مقاله و دیگری تولید گزارشهای سیاستی با هدف شناخت امکانهای ارتقای کیفیت اجتماعی در ایران.
تلاش برای تبدیل گروه جامعهشناسی فرهنگی به مرجع سنجش کیفیت اجتماعی در کشور
نورینیا با تشریح نحوه بهرهگیری دستگاههای اجرایی و سیاستگذاران از نتایج برنامه پژوهشی «کیفیت اجتماعی»، گفت: تلاش میکنیم از طریق یک طرح پیمایشی، تدوین شاخصها و گردآوری اطلاعات از یک نمونه معتبر، به شناختی دقیق از وضعیت کیفیت اجتماعی جامعه ایرانی دست پیدا کنیم.
وی افزود: این دادهها میتواند مبنایی برای تحلیل وضعیت جامعه ایرانی باشد و نتایج آن برای شناخت جامعه و ارائه بستههای سیاستی به دستگاههای اجرایی و سیاستگذاران مورد استفاده قرار گیرد.
تلاش برای ایجاد مرجعیت علمی در حوزه کیفیت اجتماعی
نورینیا درباره سازوکار انتخاب و پیشبرد طرحهای پژوهشی بعدی اظهار کرد: تلاش میکنیم با مجموعهای از فعالیتهای پژوهشی و علمی، برای گروه جامعهشناسی فرهنگی مرجعیتی در حوزه معرفی، شناخت و سنجش کیفیت اجتماعی فراهم کنیم.
وی ادامه داد: این تلاش دو وجه دارد؛ یکی وجه داخلی که از طریق انتشار کتاب و مقاله در این حوزه دنبال میشود و دیگری وجه خارجی که از طریق ارتباط با انجمن بینالمللی کیفیت اجتماعی پیگیری خواهد شد.
مرجعیت در سنجش کیفیت اجتماعی؛ هدف نهایی برنامه سهساله
مدیر گروه جامعهشناسی فرهنگی پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی درباره مهمترین نشانه موفقیت این برنامه در پایان دوره سهساله نیز گفت: در هر سه حوزه تولید دانش جدید، تعریف طرحهای مؤثر و اثرگذاری بر سیاستگذاری و عمل تلاش میکنیم دستاوردهایی داشته باشیم و در کنار آن، گروه جامعهشناسی فرهنگی را به عنوان کانون و مرجع اندازهگیری و سنجش کیفیت اجتماعی در کشور معرفی کنیم.
انتهای پیام
