احمدرضا کامیار امروز ۲۹ مردادماه، در آئین رونمایی و گفتوگو پیرامون کتاب «یاران راستین» از مجموعه تاریخ شفاهی کتابخانه ملی ایران که در محل مجتمع دکتر شریعتی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی برگزار شد، با اشاره به روند انجام مصاحبههای تاریخ شفاهی با حسین رثایی، اظهار کرد: ابتدا در نظر داشتم عنوان این اثر «انقلاب اسلامی به روایت تاریخ شفاهی» باشد، اما استاد رثایی تأکید داشتند عنوان کتاب «یاران راستین» باشد. ما نیز از نظر ایشان تبعیت کردیم و به نظرم عنوان انتخابشده، عنوانی زیبا و شایسته برای روایت خاطرات ایشان است. از تیرماه ۱۳۹۶ تا مردادماه ۱۳۹۷، در مجموع ۲۱ جلسه مصاحبه تاریخ شفاهی با استاد رثایی برگزار کردم. پس از برگزاری بیستویکمین و آخرین جلسه مصاحبه، حجم عظیمی از اطلاعات را در اختیار داشتیم و احساس کردم حیف است این خاطرات در مخازن سازمان اسناد و کتابخانه ملی باقی بماند و در بهترین حالت تنها گروه محدودی از پژوهشگران بتوانند از آنها استفاده کنند.
وی ادامه داد: موضوع چاپ کتاب را با استاد مطرح کردم و از ایشان خواستم اگر تمایل دارند، این مجموعه را برای انتشار به انتشارات سازمان پیشنهاد کنیم. نکته جالب این بود که نخستین نگرانی استاد در خصوص انتشار، مسئله بیتالمال و تضییع حقوق عمومی بود. ایشان در مراحل بعد نیز بارها از من پرسیدند که آیا واقعاً چاپ این کتاب ضروری است و آیا باید این خاطرات منتشر شود. من با توجه به حجم اطلاعات تاریخی موجود در این مصاحبهها به ایشان توضیح دادم که بهتر است این اطلاعات از مخازن خارج شود و علاقهمندان و پژوهشگران بتوانند به آن دسترسی داشته باشند. در نهایت استاد با انتشار کتاب موافقت کردند. درخواست چاپ کتاب در اوایل سال ۱۳۹۸ ارائه شد و این درخواست با استقبال همکاران در حوزه پژوهش و انتشارات سازمان مواجه شد، اما فرآیند انتشار کتاب از سال ۱۳۹۸ تاکنون با فراز و نشیبهایی همراه بود.
پژوهشگر و پدیدآورنده اثر «یاران راستین» با اشاره به دلایل اهمیت انتشار این کتاب، عنوان کرد: یکی از دلایل اصلی، حجم قابل توجه خاطرات استاد در حوزه تعلیم و تربیت و آموزش و پرورش و تجربههای مدیریتی و اجرایی ایشان در این حوزه است. استفاده از این تجربهها برای نسلهای بعد اهمیت زیادی دارد و فصل نخست و بخشهای دیگر کتاب نیز این موضوع را به خوبی نشان میدهد.درباره تدوین و ویراستاری کتاب به شخصه ادعایی ندارم، اما میتوانم بگویم «یاران راستین» یکی از پرمحتواترین کتابهایی است که تورق کردهام. این اثر از نظر اطلاعات و دادههای تاریخی درباره انقلاب اسلامی، تاریخ معاصر ایران، آموزش و پرورش و رجال و شخصیتهای مؤثر در انقلاب، اطلاعات قابل توجهی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
انتشار کتاب «یاران راستین»، روایتی مستند از زندگی و خاطرات حسین رثایی
سپس صدرا میردامادی- مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور با تأکید بر اهمیت ثبت و گردآوری تاریخ شفاهی، اظهار کرد: کتاب «یاران راستین» روایتی مستند از زندگی فرهنگی و آموزشی حسین رثایی و خاطرات او از شهیدان آیتالله بهشتی و محمدعلی رجایی است. برگزاری این جلسه به اعتبار شخصیت والا، وارسته و اخلاقی دکتر حسین رثایی است، شخصیتی که طی چهار پنج دهه پس از انقلاب در خراسان منشأ آثار و خدمات ارزشمندی بوده است. خاطرات شفاهی علاوه بر اینکه یک وجه پژوهشی برای تاریخنگاری معاصر محسوب میشود، بهعنوان منبعی تاریخی و پژوهشی نیز اهمیت دارد، چرا که شخصیتهایی که حوادث و رویدادها را از نزدیک تجربه کردهاند، بخشی از تاریخ معاصر را در سینه خود دارند که ممکن است در اسناد رسمی موجود نباشد. تاریخ شفاهی یکی از رویکردهای مطالعاتی تاریخنگاری مدرن است و کتابخانه ملی طی سالهای گذشته بهویژه در دوره مدیریتی اخیر، اهتمام ویژهای برای گردآوری خاطرات پیشکسوتان عرصههای مختلف داشته است.
مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور حوزههای دانشگاه، دفاع مقدس، انقلاب اسلامی، ورزش، مدیریت، فرهنگ، اجتماع و اقتصاد را از جمله زمینههای مورد توجه در طرحهای تاریخ شفاهی عنوان کرد و گفت: کتاب «یاران راستین» نخستین اثر در بخش تاریخ شفاهی مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور است که در این قالب در اختیار علاقهمندان قرار میگیرد و از ویژگیهای خاصی برخوردار است. این کار ویژه که در مشهد انجام شده است، باید بیش از این مورد توجه و پیگیری قرار گیرد و ثبت و انتشار خاطرات و تجربیات پیشکسوتان در حوزههای مختلف با جدیت دنبال شود.
تاریخ شفاهی میتواند اسناد و مدارک تاریخی به یکدیگر متصل کند
در ادامه محمود سادات- معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به اهمیت تاریخ شفاهی، اظهار کرد: در پژوهشهای تاریخی با دو دسته منابع مواجه هستیم، یک دسته اسناد و منابع تاریخی هستند که اطلاعاتی را در اختیار پژوهشگر قرار میدهند و دسته دیگر، افرادی هستند که در یک دوره تاریخی کنشگر بوده یا شاهد عینی رخدادها بودهاند. آن چیزی که میتواند اسناد و مدارک تاریخی را مانند نخ تسبیح به یکدیگر متصل کند، تاریخ شفاهی است. در حوزه تاریخ شفاهی نیز استانداردهایی وجود دارد که باید رعایت شود تا دادههای باکیفیتی تولید شود و پژوهشگران آینده بتوانند از این اطلاعات استفاده کنند.
وی با بیان اینکه در تاریخ شفاهی توجه به گروههای کمتر دیدهشده نیز اهمیت دارد، خاطرنشان کرد: گروههای هدف تاریخ شفاهی، خاموشان تاریخ هستند، یعنی کسانی که در تاریخ کمتر سخن گفتهاند. با این حال، معتقدم زمانی که هنوز تاریخ شفاهی کنشگران اصلی و شاهدان عینی بسیاری از رخدادها ثبت نشده است، رفتن به سراغ گروههای دیگر ممکن است به معنای از دست دادن فرصت باشد. راوی کتاب یاران راستین فردی فنی است که با وزیر و دیگر مدیران ارتباط داشته و خود نیز در دورهای مسئولیت اجرایی و مدیریتکل آموزش و پرورش استان را برعهده داشته است، بنابراین اطلاعات دقیق و فنی ارائهشده در این اثر ارزشمند است.
معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران از تلاش همکاران برای آمادهسازی و ویرایش کتاب «یاران راستین» قدردانی کرد و گفت: همکاران ما در این زمینه زحمات زیادی کشیدهاند که کتاب با ویرایش مناسب منتشر شود. همچنین پیگیریهای مجدانه حجتالاسلام والمسلمین نوراللهیان و تأکید ایشان بر انتشار این اثر در روند انتشار کتاب تأثیرگذار بود.
بخشی از توفیقات مدیریتیام را مدیون شاگردی استاد رثایی هستم
همچنین محمدرضا حیدری- رئیس سابق شورای اسلامی شهر مشهد در ادامه با اشاره به مأموریت رثایی برای راهاندازی مرکز تربیت معلم جدید در مشهد، اظهار کرد: این مرکز حدود ۱۳۰۰ دانشجو داشت و از امکانات اولیه نیز برخوردار نبود. شرایط کشور نیز به دلیل جنگ بسیار دشوار بود و بخشی از دانشجویان در جبهه حضور داشتند. با وجود این شرایط، آقای رثایی توانست مجموعه را مدیریت و یک فضای آموزشی و فرهنگی مناسب ایجاد کند. بعدها که رثایی مدیرکل آموزش و پرورش شد، ما نیز در کنار ایشان بودیم و در آن دوره تحولات جدی در آموزش و پرورش اتفاق افتاد. یکی از مهمترین ویژگیهای مدیریتی ایشان تلاش برای حفظ استقلال آموزش و پرورش بود. ایشان برای این استقلال هزینه داد و از آن دفاع کرد.
وی با بیان اینکه در آن دوره مدیران ارزشمندی تربیت شدند، خاطرنشان کرد: چهرههای برجستهای در آن دوران مسئولیتهای مدیریتی را پذیرفتند و بخشی از این ظرفیتسازی را باید حاصل نگاه مدیریتی رثایی دانست.
همچنین ایشان دغدغه انسانسازی دارد و در هر فرصتی تلاش میکند از ظرفیت و توانمندی خود برای تربیت انسانها استفاده کند.
رئیس سابق شورای اسلامی شهر مشهد «آموختن» را یکی دیگر از ویژگیهای مهم رثایی عنوان کرد و افزود: یادگیری و آموختن همچنان برای ایشان اهمیت دارد و حتی امروز نیز با وجود گذشت سالهای طولانی، این موضوع را جدی دنبال میکند. همچنین ایشان دغدغه کمک به افراد محروم و نیازمند دارند و اگر امروز توفیقات اندکی در حوزههای مدیریتی استان و سرمایه اجتماعی داشتهام، حقیقتاً بخش مهمی از آن را مدیون شاگردی استاد رثایی و بهرهمندی از آموزهها و تجربههای ایشان میدانم.
«یاران راستین» میتواند شناسنامهای از خدمات حسین رثایی باشد
سپس حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا نورالهیان- مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، اظهار کرد: حدود ۵۰ سال افتخار حضور و همکاری با دکتر حسین رثایی، پدر و مادر ایشان را داشتهام و از نزدیک شاهد فعالیتهای اجتماعی و خیرخواهانه خانواده رثایی بودهام. خاطرات و تجربههای ایشان از حسینیه ارشاد و برنامههای متنوع مذهبی پیش از پیروزی انقلاب و ارتباط با شخصیتهایی همچون شهید بهشتی و شهید رجایی، بخشی از تاریخ معاصر را تشکیل میدهد. رثایی پس از مأموریت به مشهد، بخش مهمی از عمر خود را در این خطه سپری کرد و خدمات و فعالیتهای مختلفی را در استان به انجام رساند که بخشی از آنها در کتاب «یاران راستین» آمده است. همچنین یکی از نمونههای فعالیتهای ایشان، مشارکت مؤثر او در یک مرکز درمانی و دارالشفا در مشهد بود که با کمک خیران توانست به یکی از مراکز مهم دیالیز شرق کشور تبدیل شود.
وی بیان کرد: در این مجموعه ۴۹ دستگاه دیالیز از آلمان و کشورهای مختلف تهیه شد و بخشی از تجهیزات نیز در اختیار شهرستانهایی قرار گرفت که بیماران آنها برای انجام دیالیز ناچار به مراجعه به مشهد بودند. هم بخشی از این خدمات با دلسوزی و مدیریت حسین رثایی و دیگر اعضای هیئت امنا انجام شده است و امیدوارم این مجموعههای خیرخواهانه همچنان با حمایت مردم و مسئولان ادامه پیدا کند.
بازسازی مستند تاریخ به ترمیم گسست نسلی کمک میکند
در ادامه غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به اینکه در این اثر خاطرات و روایتهایی از شخصیتهایی همچون شهید رجایی و شهید بهشتی وجود دارد، اظهار کرد: بازخوانی زندگی و عملکرد این شخصیتها صرفاً یک کار تاریخی یا پژوهشی نیست، بلکه میتواند برای جامعه امروز نیز درسآموز باشد. همچنین اگر بتوانیم گذشته را به شکل درست و مستند بازسازی کنیم، شاید بتوان بخشی از گسستهایی را که امروز میان نسلها ایجاد شده، ترمیم کرد.
وی خاطر نشان کرد: بخشی از نسل جدید ارتباط چندانی با مفاهیمی که نسلهای گذشته با آنها زندگی کردهاند ندارد و این مسئله میتواند به شکلگیری سوءتفاهمها و فاصلههای اجتماعی منجر شود. هر گوشه از وقایع تاریخی که به صورت واقعی، مستند و راستین بازسازی شود، میتواند به کامل شدن پازل حقیقت و شناخت دقیقتر تاریخ معاصر ایران کمک کند.
آنچه در زندگی انجام دادهام حاصل راهنمایی و همراهی دیگران بوده است
همچنین در پایان حسین رثایی- مدیرکل اسبق آموزش و پرورش خراسانرضوی، اظهار کرد: زمانی که در تربیت معلم بودم، همواره به دانشجویان میگفتم شما با قلبهای پاک خود راهنمای من هستید و به من الهام میبخشید تا بتوانم کار کنم. در سالهای گذشته مصاحبههای متعددی درباره دوران فعالیت و ارتباطم با شخصیتهای مختلف انجام دادهام که بخشی از آنها در قالب کتابهایی درباره شهید بهشتی، شهید رجایی و دیگر شخصیتها منتشر شده است. آستان قدس رضوی نیز ۱۱ جلسه مصاحبه تاریخ شفاهی با من انجام داده و در دفتر رهبری و مجموعههای دیگر نیز مصاحبههایی صورت گرفته است. همچنین احمدرضا کامیار به نمایندگی از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با من آشنا شد و در مجموع ۲۱ جلسه مصاحبه انجام شد که حاصل آن کتاب «یاران راستین» است.
وی با اشاره به کتاب دیگری که اخیراً از وی منتشر شده است، توضیح داد: در جریان حوادث و شرایط اجتماعی اخیر و در روزهای جنگ، دغدغهها و افکار مختلفی داشتم و گفتوگوهایی را ضبط کردم که حاصل آن کتاب دیگری با عنوان «دانای نورانی» شد. این کتاب نیز بخشی از افکار و تجربههای زندگی من است. بسیاری از آنچه امروز از آن به عنوان خاطرات و تجربههای زندگی من یاد میشود، حاصل همراهی و فداکاری انسانهایی است که در کنارم بودند و امیدوارم این روایتها بتواند بخشی از تجربههای آن دوران را برای نسلهای بعد حفظ کند.
انتهای پیام
