دکتر طیبه شاهی، در گفت وگو با ایسنا در حاشیه همایش سلامت و روان و جهان در حال تغییر، با اشاره به انواع آلودگیهای محیطی، نسبت به تأثیرات ماندگار آلودگیهای بصری و فرهنگی بر سلامت روان و ارزشهای اجتماعی هشدار داد و بر لزوم توجه به پاکیزگی فضای فرهنگی جامعه تأکید کرد.
وی اظهار کرد: انسان در زندگی روزمره، همواره با انواع مختلفی از آلودگیهای از جمله آلودگی هوا ناشی از دود خودروها و دخانیات تا آلودگیهای موجود در آب، خاک و مواد غذایی مواجه است؛ ویژگی مشترک بسیاری از این آلودگیهای آن است که اثرات آنها تا زمانی ادامه دارد که فرد در معرض عامل آلاینده قرار داشته باشد؛ به گونهای که با کاهش تماس یا ترک محیط آلوده، میزان آسیب نیز کاهش مییابد.
وی با بیان اینکه امروز بشر بیش از هر زمان دیگری برای داشتن غذای سالم، هوای پاک و محیطی عاری از آلایندهها تلاش میکند، گفت: وقتی خبری درباره وجود یک ماده شیمیایی، سم یا آلاینده در یک محصول غذایی منتشر میشود، نگرانی عمومی شکل میگیرد؛ زیرا همه میدانیم ورود مواد زیانآور به بدن میتواند سلامت انسان را تهدید کند.
این دکترای علوم و صنایع غذایی دانشگاه تربتحیدریه با طرح این پرسش که آیا تمام آلودگیهایی که انسان را تهدید میکنند قابل مشاهده و اندازهگیری هستند و آیا تنها آلودگیهایی که وارد بدن میشوند باید مورد توجه قرار گیرند، تصریح کرد: در کنار آلودگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستمحیطی، نوع دیگری از مواجهه وجود دارد که کمتر مورد توجه قرار میگیرد؛ آلودگیهای ناشی از محرکهای بصری و تأثیراتی که آنچه انسان میبیند میتواند بر ذهن، احساسات و رفتار او داشته باشد.
شاهی با اشاره به یافتههای پژوهشهای علوم شناختی و روانشناسی ادامه داد: اطلاعات دریافت شده از طریق چشم، به دلیل ارتباط مستقیم با فرآیندهای حافظه و پردازش ذهنی، میتوانند اثرات ماندگارتری نسبت به بسیاری از محرکهای زودگذر داشته باشند.
وی چشم را یکی از مهمترین مسیرهای ارتباط انسان با جهان پیرامون دانست و گفت: مغز انسان بخش قابل توجهی از اطلاعات محیط را از طریق بینایی دریافت و پردازش میکند و پژوهشهای علوم شناختی نشان دادهاند که محرکهای بصری میتوانند بر توجه، احساسات و فرآیندهای ذهنی انسان اثرگذار باشند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: تفاوت این نوع آلودگی با بسیاری از آلایندههای محیطی آن است که انسان ممکن است به تدریج با آن مواجه شود، بدون آنکه در لحظه اثر آن را احساس کند و حتی با دوری از محیط آلوده همچنان بلای جان و روح است. همانگونه که آلودگی هوا یا مواد غذایی ناسالم میتواند در طول زمان پیامدهایی ایجاد کند، برخی پیامهای بصری و فرهنگی نیز میتواند به مرور بر سبک نگاه، ارزش گذاریها و روابط اجتماعی اثر بگذارند.
عضو هیئتعلمی دانشگاه تربتحیدریه با بیان اینکه جامعه سالم، همانگونه که برای پاکیزگی آب، غذا و هوا حساسیت نشان میدهد، باید نسبت به سلامت فضای فرهنگی و روانی خود نیز هوشیار باشد، خاطرنشان کرد: آنچه انسان میبیند، تنها یک تصویر گذرا نیست؛ بلکه میتواند بخشی از تجربه ذهنی و فرهنگی او را شکل دهد.
شاهی اظهار کرد: انسان نمیتواند در فضای اجتماعی زندگی کند و از تمام آنچه پیرامونش اتفاق میافتد چشم بپوشد؛ بنابراین کیفیت محیط فرهنگی و بصری جامعه اهمیت زیادی پیدا میکند. همانگونه که شهرها برای کاهش آلودگی هوا و حفظ سلامت جسمی نیازمند برنامهریزی هستند، توجه به سلامت روانی و فرهنگی جامعه نیز نیازمند مراقبت از فضای عمومی و ارزشهای اجتماعی است.
پوشش؛ بستهبندی انسانی در برابر آسیبهای فرهنگی و اجتماعی
این دکترای علوم و صنایع غذایی دانشگاه تربتحیدریه با تشبیه نقش پوشش در جامعه به بستهبندی مواد غذایی، بر اهمیت توجه به سلامت فضای فرهنگی و روانی جامعه تأکید کرد و گفت: پوشش مناسب میتواند به عنوان عاملی برای محافظت فرد در برابر برخی آسیبهای محیطی، افزایش احساس امنیت و حفظ شأن اجتماعی عمل کند.
شاهی، اظهار کرد: پوشش و سبک حضور افراد در جامعه، علاوه بر جنبه فردی، بخشی از ارتباطات اجتماعی و بازتابی از فرهنگ یک جامعه محسوب میشود. در بسیاری از جوامع، حتی جوامعی که از نظر دینی با یکدیگر متفاوت هستند، میان آزادی فردی و رعایت هنجارهای اجتماعی نوعی تعادل برقرار شده است؛ زیرا پذیرفته شده که رفتار و ظاهر افراد میتواند بر تعاملات اجتماعی اثرگذار باشد.
وی با بیان اینکه توجه به این موضوع نباید به معنای قضاوت درباره افراد یا محدود کردن کرامت انسانی باشد، تصریح کرد: هدف آن تأکید بر مسئولیت اجتماعی و اهمیت گفت و گوی فرهنگی درباره معیارهای حضور در فضای عمومی است. جامعه سالم، جامعهای است که در آن احترام به انتخابهای فردی در کنار توجه به آرامش روانی، امنیت فرهنگی و ارزشهای مشترک اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیئتعلمی دانشگاه تربتحیدریه با اشاره به اینکه فرهنگ و نجابت تنها در نیت و درون انسان خلاصه نمیشود، گفت: این مفاهیم در رفتار، گفتار، تعاملات اجتماعی و حتی شیوه حضور افراد در جامعه نیز نمود پیدا میکند. همانگونه که برای پاکیزگی محیطزیست تلاش میکنیم، توجه به سلامت فضای ذهنی و فرهنگی جامعه نیز میتواند زمینهساز زندگی آرامتر و ارتباطات سالمتر میان افراد باشد.
شاهی با بیان اینکه در نگاه فرهنگی، بسیاری از خانوادهها و افراد پایبند به ارزشهای اجتماعی، پوششی را ترجیح میدهند که علاوه بر زیبایی و آراستگی، بیانگر وقار، متانت و هویت فرهنگی فرد باشد، خاطرنشان کرد: این موضوع در بسیاری از جوامع نیز وجود داشته است؛ جوامعی که همواره تلاش کردهاند میان زیبایی، آزادی فردی و رعایت هنجارهای اجتماعی تعادل برقرار کنند.
وی توجه به پوشش را صرفاً یک موضوع ظاهری ندانست و افزود: ظاهر افراد بخشی از ارتباط غیرکلامی آنان با جامعه است. همانگونه که گفتار و رفتار انسان میتواند پیامهایی درباره شخصیت او منتقل کند، شیوه حضور اجتماعی نیز میتواند بازتابی از ارزشها، باورها و فرهنگ یک فرد یا جامعه باشد.
این پژوهشگر با ارائه یک تشبیه تخصصی در حوزه صنایع غذایی گفت: همانگونه که مواد غذایی بدون بستهبندی و پوشش مناسب، در معرض آلودگیهای محیطی، رشد میکرو ارگانیسمها و عوامل فساد قرار میگیرند، انسان نیز برای حفظ سلامت و امنیت خود نیازمند پوششی متناسب با شرایط محیطی است.
وی ادامه داد: مواد غذایی زمانی که در برابر عوامل بیرونی بدون محافظ باقی بمانند، سریعتر کیفیت خود را از دست داده و احتمال آلودگی و فساد در آنها افزایش مییابد؛ اما بستهبندی استاندارد و مناسب، به عنوان یکلایه محافظ، از ورود عوامل آسیبرسان جلوگیری کرده و موجب افزایش ماندگاری و حفظ کیفیت محصول میشود.
شاهی با بیان اینکه این واقعیت درباره انسان نیز قابل توجه است، اظهار کرد: پوشش مناسب میتواند به عنوان عاملی برای محافظت فرد در برابر برخی آسیبهای محیطی، افزایش احساس امنیت و حفظ شأن اجتماعی عمل کند. همانطور که انتخاب بستهبندی مناسب برای مواد غذایی بخشی از فرآیند حفظ سلامت محصول است، توجه به پوشش متناسب نیز میتواند بخشی از مراقبت فرد از خود و حضور سالم و ایمن در جامعه باشد.
وی با اشاره به نگاه اسلامی به مقوله پوشش گفت: در نگاه اسلامی، پوشش به عنوان عاملی برای حفظ کرامت، عفت و جایگاه انسانی زن مورد توجه قرار گرفته است؛ اما فارغ از نگاه دینی، بررسیهای اجتماعی نیز نشان میدهد که نوع نگاه جامعه به زن و جایگاهی که برای او تعریف میشود، ارتباط مستقیمی با ارزشهایی دارد که در فرهنگ عمومی پذیرفته میشود.
عضو هیئتعلمی دانشگاه تربتحیدریه با تأکید بر نقش بانوان در جامعه افزود: بانوان به عنوان یکی از ارکان مهم جامعه، باید با نگاهی آگاهانه نسبت به الگوهای فرهنگی پیرامون خود بیندیشند و مراقب باشند که برخی نگاههای ابزاری، ارزش و هویت انسانی آنان را تنها به ظاهر و جذابیتهای بیرونی محدود نکند. تجربه برخی جوامع نشان میدهد زمانی که انسانها به تدریج از ارزشهای انسانی فاصله گرفته و معیارهای ظاهری جایگزین شخصیت، توانمندی و شایستگی افراد شود، پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن میتواند نسلهای آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
شاهی در پایان خاطرنشان کرد: پوشش مناسب میتواند به عنوان بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی، زمینهساز احترام متقابل، حفظ حریمهای انسانی و تقویت امنیت روانی جامعه باشد؛ بنابراین، انتخاب نوع پوشش نیازمند تفکر، آگاهی و توجه به این پرسش اساسی است که آیا این انتخاب، جایگاه و منزلت واقعی انسان را تقویت میکند یا او را به ابزاری برای نگاه دیگران تبدیل میسازد.
انتهای پیام
