منوچهر خوشباطن در گفتوگو با ایسنا با تشریح عملکرد بخشهای مختلف دستگاه گوارش، بر اهمیت سلامت دهان و دندان در آغاز فرآیند هضم و جذب غذا تأکید کرد و گفت: رعایت اصول تغذیهای، پرهیز از پرخوری، مصرف کافی آب و توجه به علائم هشداردهنده گوارشی از جمله مواردی است که میتواند در حفظ سلامت دستگاه گوارش مؤثر باشد.
وی با بیان اینکه دستگاه گوارش وظیفه هضم و جذب غذا را بر عهده دارد، اظهار کرد: غذا از طریق دهان وارد بدن میشود و سلامت دندانها و دهان نقش مؤثری در آغاز فرآیند هضم و جذب غذا دارد، بنابراین بیماریهای لثه و دندان، تعداد دندانها و پوسیدگی آنها میتواند بر این فرآیند مؤثر باشد.
خوشباطن با اشاره به مشکلات دهان و دندان و خشکی دهان افزود: خشکی دهان بهویژه در فصل تابستان و به دنبال افزایش دمای هوا ممکن است بیشتر بروز کند و میتواند موجب بوی بد دهان شود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: پس از ورود غذا به دهان و انجام عمل بلع، غذا وارد مری میشود. از آنجا که غذا مدت زیادی در مری باقی نمیماند و مری بیشتر نقش انتقالی دارد، بیماریهای مری چندان شایع نیستند، مگر بیماریهایی که در اثر بازگشت اسید معده ایجاد میشوند.
وی با اشاره به بیماری ریفلاکس معده یا همان ترش کردن و سوزش سر دل، گفت: ریفلاکس بیماری شایعی است و بهخودی خود معمولاً عارضهای ایجاد نمیکند، اما اگر برای مدت طولانی، بهویژه بیش از پنج سال، ادامه داشته باشد، ممکن است قسمت تحتانی مری را دچار زخم کند و حتی موجب ایجاد تنگی مری شود، بهگونهای که غذا هنگام بلع در مری گیر کند.
خوشباطن درباره راهکارهای کاهش ریفلاکس بیان کرد: برای کاهش ریفلاکس باید از مصرف مواد غذایی پرچرب پرهیز کرد. سیگار و الکل نیز در تشدید ریفلاکس مؤثر هستند. مصرف حجم بسیار زیاد غذا، چای پررنگ، قهوه، شکلات و نوشابه نیز میتواند در بروز یا تشدید این مشکل نقش داشته باشد.
وی افزود: برخی اسپریهای تنفسی نیز میتوانند موجب شل شدن دریچه معده شوند و در نتیجه اسید معده به سمت مری بازگشته و مشکلاتی ایجاد کند.
این فوق تخصص گوارش و کبد بالغین اظهار کرد: پس از ورود غذا از مری به معده، این عضو وظیفه خرد کردن مواد غذایی و تبدیل آنها به حالت همگن را بر عهده دارد تا مواد غذایی بعداً بتوانند جذب شوند. از آنجا که غذا مدت زیادی، حدود پنج ساعت، در معده باقی میماند، خود غذا میتواند بر مخاط معده تأثیر بگذارد و گاستریت ایجاد کند. همچنین باکتریهایی که در معده وجود دارند میتوانند موجب ایجاد زخم شوند و در طولانیمدت حتی زمینهساز سرطان دستگاه گوارش شوند، برای حفظ سلامت معده باید از پرخوری اجتناب کرد.
وی با بیان اینکه پس از اینکه مواد غذایی در معده بهطور کامل هضم و به قطعات کوچکتر تبدیل شدند، وارد روده باریک میشوند، خاطرنشان کرد: هضم و جذب مواد غذایی در روده باریک انجام میشود و از آنجا که سرعت حرکت مواد در این بخش بیشتر است، بیماریهای روده باریک چندان شایع نیستند.
این فوق تخصص گوارش و کبد بالغین افزود: برخی بیماریهای روده باریک ممکن است منشأ ژنتیکی داشته باشند که البته این بیماریها نیز چندان شایع نیستند. در حین حرکت غذا در روده باریک، شیرههای هضمکننده از جمله شیره پانکراس و ترشحات مجاری صفراوی و محصولات کبدی وارد مسیر میشوند.
وی ادامه داد: در مسیر حرکت غذا در روده باریک معمولاً مشکل خاصی ایجاد نمیشود، مگر در مواردی که بیماریهای نادری مانند بیماریهای التهابی روده وجود داشته باشد.
خوشباطن با اشاره به عملکرد روده بزرگ بیان کرد: در نهایت غذا وارد روده بزرگ میشود که نقش اصلی آن جذب آب است تا بدن بتواند آب خود را حفظ کند. در این بخش مواد غذایی تجمع پیدا کرده و مدفوع فرم میگیرد و در نهایت دفع میشود، بنابراین روده بزرگ بیشتر نقش ذخیرهای و جذب آب دارد.
وی درباره محل بروز دردهای گوارشی گفت: وقتی غذا وارد معده میشود، اگر معده دچار مشکل باشد، فرد ممکن است در ناحیه سردل احساس درد کند. قسمت فوقانی و راست شکم نیز محل قرارگیری کیسه صفرا و اثناعشر است. اگر فردی دچار زخم اثناعشر شود، ورود مواد غذایی به محل زخم میتواند موجب تحریک و ایجاد درد شود.
وی ادامه داد: زمانی که مواد غذایی از معده وارد اثناعشر میشوند، کیسه صفرا منقبض شده و تمام محتویات غلیظشده خود را وارد مسیر میکند. در این حالت اگر فرد دچار انسداد کیسه صفرا باشد، ممکن است درد ایجاد شود که یکی از علل آن وجود سنگهای کیسه صفرا است.
سنگ کیسه صفرا، زمانی مشکلساز میشود که در مجرا گیر کند
این فوق تخصص گوارش و کبد بالغین با بیان اینکه وجود سنگ در داخل کیسه صفرا همیشه موجب بروز مشکل نمیشود، گفت: سنگ کیسه صفرا ممکن است در داخل کیسه وجود داشته باشد و مشکلی ایجاد نکند، اما زمانی که سنگ در مجرای صفراوی گیر کند، موجب درد میشود که به آن کولیک صفراوی گفته میشود که معمولاً دردهای شدیدی هستند که ممکن است بیمار را به اورژانس منتقل کنند. اگر کولیک صفراوی چند بار اتفاق بیفتد، باید کیسه صفرا تحت عمل جراحی قرار گیرد.
سرطان معده ممکن است بدون سابقه گوارشی بروز کند
خوشباطن با بیان اینکه درد سردل یکی از دردهای شایع دستگاه گوارش است و ممکن است به پشت نیز تیر بکشد، خاطرنشان کرد: این درد میتواند در اثر التهاب، زخم یا حتی سرطان معده ایجاد شود.سرطان معده به ندرت موجب درد میشود، متأسفانه اغلب افرادی که به سرطان معده مبتلا میشوند، سابقه گوارشی مشخصی ندارند.
این فوق تخصص گوارش و کبد بالغین ادامه داد: علت درد سردل میتواند گاستریت یا التهاب معده باشد که عواملی مانند غذاهای تند و میکروب معده در ایجاد آن نقش دارند.
اسهال، مکانیسم دفاعی بدن در برابر عوامل بیماریزا
خوشباطن با اشاره به مشکلات شایع گوارشی در فصل تابستان گفت: یبوست یکی از مشکلات شایع است و در تابستان نیز ممکن است به دلیل کاهش آب بدن و مصرف ناکافی آب بیشتر بروز کند. از سوی دیگر، بیماریهای عفونی و اسهال نیز ممکن است در تابستان شایعتر شوند که بسیاری از آنها ویروسی هستند و خودبهخود برطرف میشوند.
وی افزود: اگر اسهال با عارضه خاصی مانند کمآبی بدن، تب یا درد شکم همراه نباشد، معمولاً درمان علامتی انجام میشود.نباید بهصورت خودسرانه از داروهای ضداسهال استفاده کرد، زیرا اسهال یک مکانیسم دفاعی بدن است. زمانی که ماده سمی وارد بدن میشود، بدن تلاش میکند آن را سریع دفع کند و اگر مسیر خروج آن بسته شود، ماده مضر ممکن است مدت بیشتری در بدن باقی بماند.
وی درباره اسهال خونی نیز گفت: اسهال خونی اگر کوتاهمدت باشد ممکن است منشأ باکتریایی داشته باشد و پس از چند روز خودبهخود برطرف شود، اما اگر اسهال خونی دو بار یا بیشتر و با فاصله تکرار شود، ممکن است نشانه بیماریهای التهابی روده باشد و باید بررسی شود.
مصرف آب کافی، راهکاری برای پیشگیری از یبوست تابستانی
خوشباطن با اشاره به افزایش احتمال یبوست در تابستان اظهار کرد: در فصل تابستان به دلیل کاهش آب بدن و مصرف ناکافی آب، یبوست ممکن است ایجاد شود و از مشکلات شایع این فصل است. برای کاهش یبوست باید حجم مناسبی آب مصرف شود، یبوست میتواند موجب نفخ شکم نیز شود
چه زمانی پولیپ کیسه صفرا نیاز به جراحی دارد؟
این فوق تخصص گوارش و کبد بالغین درباره پولیپهای کیسه صفرا نیز گفت: پولیپهایی که در کیسه صفرا وجود دارند، در شرایط خاص نیازمند جراحی هستند. اگر پولیپ همراه با درد صفراوی باشد، بدون توجه به اندازه آن باید عمل جراحی انجام شود.
وی ادامه داد: اگر پولیپ همراه با سنگ کیسه صفرا باشد نیز انجام عمل جراحی ضرورت پیدا میکند. پولیپی که اندازه آن در حال بزرگ شدن است و به حداکثر یک سانتیمتر میرسد، در شرایطی میتواند تحت نظر قرار گیرد و باید با سونوگرافیهای سه تا شش ماهه پیگیری شود.
استرس میتواند علائم گوارشی را تشدید کند
خوشباطن با تأکید بر ارتباط میان بخشهای مختلف بدن بیان کرد: تمام ارگانهای بدن به یکدیگر متصل هستند و در دستگاه گوارش نیز یکسری اعصاب اختصاصی وجود دارد که فقط در داخل دستگاه گوارش قرار گرفتهاند. هرگونه استرس روحی و روانی، چه در حالت بیداری و چه در خواب، میتواند ترشح اسید معده را افزایش داده و موجب بروز علائم و عوارض گوارشی شود.
این فوق تخصص گوارش و کبد بالغین با اشاره به اهمیت نحوه طبخ غذا گفت: پخت غذاهای چرب و سرخکردنی برای دستگاه گوارش مفید نیست و مواد سرخکردنی نیز با توجه به رادیکالهایی که در روغن ایجاد میشوند، میتوانند برای سلامت بدن مناسب نباشند در صورت سرخ کردن مواد غذایی، نباید آنها را با حرارت بسیار زیاد سرخ کرد.
خوشباطن درباره مصرف مواد محرک گفت: موادی مانند ادویهها و فلفل میتوانند بهشدت موجب ایجاد دلدرد شوند و افرادی که علائم گوارشی دارند باید در مصرف این مواد احتیاط کنند.یکی از مواردی که باید به آن توجه شود، مصرف نوشیدنیها هنگام غذاست. بهتر است به این عادت برسیم که سر سفره آب نیاوریم و مصرف دوغ و سایر نوشیدنیها را نیز کاهش دهیم و تا حد امکان مصرف مایعات را از وعده غذایی جدا کنیم.
انتهای پیام
