این سم بیصدا که از دل تپههای انباشته پسماند سرچشمه میگیرد، با نفوذ به اعماق خاک، سلامت سفرههای آب زیرزمینی را هدف قرار داده و امنیت آبی و سلامت عمومی را در این استان با مخاطره جدی روبرو کرده است. خراسان رضوی با توجه به تراکم بالای جمعیت در قطبهای شهری و پراکندگی جمعیت در نواحی روستایی، با حجم عظیمی از پسماندهای عادی و ویژه مواجه است؛ وضعیتی که مدیریت صحیح آن را نه تنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه الزامی حیاتی برای پایداری اکوسیستمها و حفظ سلامت عمومی تبدیل کرده است.
بررسیهای آماری از وضعیت تولید پسماند در استان، نشان دهنده شکاف عمیق میان حجم تولید و ظرفیتهای عملیاتی موجود است که ابعاد این بحران را دوچندان کرده است. بر اساس محاسبات مبتنی بر استانداردهای ملی، حجم پسماند تولیدی در مناطق شهری استان به رقم قابل توجه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن در سال میرسد که به طور میانگین، روزانه بالغبر ۳۲۹۰ تن پسماند شهری در سطح استان تولید میشود. این آمار، تنها نوک کوه یخ بحران است، چرا که با احتساب پسماندهای تولید شده در مناطق روستایی، حجم عظیم دیگری به چرخه مدیریت اضافه میشود که فشار مضاعفی بر سایتهای دفن پسماند و ظرفیتهای محدود شهرداریها و دهیاریها وارد میکند. در این میان، خطر اصلی از آنجاست که نوع مدیریت این حجم عظیم، اجازه میدهد شیرابه حاصل از این پسماندها، به عنوان یک مأمور تخریب، به درون رگهای حیاتی استان یعنی آبهای زیرزمینی نفوذ کند.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی تأکید کرد: توسعه زیرساختهای مطلوب برای دفع و دفن اصولی پسماند و افزایش میزان تفکیک از مبدأ، از مهمترین اولویتهای مدیریت پسماند در استان است.
مهدی یزدانجو در گفت و گو با ایسنا در تشریح وضعیت تولید و مدیریت پسماند در شهرستانهای استان افزود: ارتقای این زیرساختها ارتباط مستقیمی با تخصیص اعتبارات ویژه دارد.
یزدانجو در تبیین وضعیت تولید پسماند اظهار کرد: بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهری استان حدود ۴ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر بوده و با در نظر گرفتن سرانه تولید ۷۰۰ گرم پسماند به ازای هر نفر در روز که در مطالعات طرح جامع پسماند کشور درج شده است، میزان تولید پسماند شهری استان حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن در سال، معادل حدود سه هزار و ۲۹۰ تن در روز برآورد میشود.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت مناطق روستایی گفت: همچنین بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت روستایی استان حدود یک میلیون و ۷۳۳ هزار نفر بوده است که با احتساب سرانه تولید ۴۵۰ گرم پسماند به ازای هر نفر در روز، میزان تولید پسماند در مناطق روستایی استان حدود ۲۸۵ هزار تن در سال، معادل حدود ۷۸۰ تن در روز برآورد میشود.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی تصریح کرد: بر این اساس، مجموع پسماند عادی تولیدی در مناطق شهری و روستایی استان، بر مبنای اطلاعات و سرانههای موجود در مطالعات طرح جامع پسماند کشور، رقم قابل توجهی است که ضرورت برنامهریزی دقیق برای کاهش تولید، تفکیک، بازیافت، پردازش و دفع اصولی آن را بیش از پیش نشان میدهد.
یزدانجو در خصوص میزان بازیافت پسماند در استان نیز اظهار کرد: بر اساس آمار ارائه شده از سوی سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد، میزان پسماند تولیدی در شهر مشهد روزانه حدود ۲ هزار تن است که حدود ۲۰ درصد آن قابلیت بازیافت دارد.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: میزان ۲۰ درصد، حداکثر میزان پسماند قابل بازیافت عنوان میشود و افزایش میزان تفکیک از مبدأ میتواند زمینه استفاده بهتر از این ظرفیت را فراهم کند.
وی درباره آخرین وضعیت تفکیک پسماند از مبدأ در مشهد و سایر شهرستانهای خراسان رضوی نیز اظهار کرد: بر اساس آخرین اطلاعات اخذ شده، میزان تفکیک از مبدأ در مشهد حدود ۱۲ درصد و در سایر شهرهای استان کمتر از ۱۰ درصد پسماند تولیدی برآورد میشود.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی با تأکید بر لزوم ارتقای مشارکت شهروندان در فرآیند تفکیک از مبدأ، تصریح کرد: این امر نقشی تعیین کننده در دستیابی به ظرفیت واقعی بازیافت و کاهش حجم پسماند قابل دفن دارد.
یزدانجو، با بیان اینکه معمولاً حداکثر میزان پسماند قابل بازیافت حدود ۲۰ درصد اعلام میشود، افزود: افزایش مشارکت مردمی در این فرآیند، اصلیترین راهکار برای بهرهبرداری از این ظرفیت است.
وی درباره آخرین وضعیت مدیریت پسماندهای پزشکی و بیمارستانی در استان، اظهار کرد: پسماندهای تولید شده در بیمارستانها، در محل همان مراکز بیخطرسازی میشوند. در سایر مراکز درمانی و مراکز درمانی خرد نیز پسماندهای پزشکی پس از انتقال به مراکز بیخطرسازی، تحت فرآیند قرار گرفته و در نهایت برای دفن اصولی به شهرداری تحویل داده میشوند.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی در خصوص آخرین وضعیت سایت پسماندهای ویژه استان نیز عنوان کرد: پس از برگزاری فراخوان توسط سازمان صنعت، معدن و تجارت، کارگروه مدیریت پسماند نسبت به اعلام سرمایهگذار منتخب اقدام کرده است. در حال حاضر سرمایهگذار منتخب در حال انجام امور مربوط به واگذاری زمین است و فرآیندهای اداری آن در حال پیگیری است.
یزدانجو با تأکید بر اینکه مشهد از وضعیت مطلوبی در مقایسه با سایر استانها برخوردار است، گفت: موضوعاتی همچون ایجاد لندفیل مهندسی دفن پسماند، وضعیت تفکیک از مبدأ و توسعه زیرساختهایی نظیر نیروگاه بیوگاز، مشهد را در جایگاه مناسبی قرار داده است.
وی درباره برنامههای تولید انرژی از پسماند نیز اظهار کرد: شهرداری مشهد هماکنون دارای یک نیروگاه بیوگاز است و برنامهریزی برای ایجاد دومین نیروگاه بیوگاز را نیز در دستور کار دارد. استفاده از ظرفیتهای تولید انرژی از پسماند میتواند در کنار سایر روشهای مدیریت، به کاهش حجم پسماند نهایی و بهرهبرداری بهینه از ظرفیتهای موجود کمک کند.
معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیطزیست خراسان رضوی با اشاره به دستاوردهای ملی استان در این حوزه، خاطرنشان کرد: این اداره کل در سالیان گذشته از سوی سازمان حفاظت محیطزیست کشور بهعنوان پرچمدار ملی حوزه مدیریت پسماند معرفی شده است.
زبالهها، اکوسیستمهای شهرها و روستاها را نشانه گرفتهاند
معضل مدیریت پسماند که سالهاست گریبانگیر کلانشهرها بوده، اکنون به شکلی نگرانکننده به پهنههای روستایی و شهرهای کوچک خراسان رضوی سرایت کرده است. انباشت غیراصولی زبالهها در حاشیه جادهها، مسیلهای خشک و زمینهای بایر، نه تنها سیمای بصری منطقه را مخدوش کرده، بلکه زنگ خطری جدی برای منابع آب زیرزمینی و سلامت خاک در قطبهای کشاورزی استان به شمار میرود.
یک فعال محیطزیست که سالهاست بر چالشهای زیستمحیطی مناطق مرکزی و جنوبی خراسان رضوی تمرکز دارد، در گفتوگو با ایسنا ضمن انتقاد از وضعیت فعلی مدیریت پسماند در این مناطق، اظهار کرد: متأسفانه در بسیاری از شهرهای کوچک و روستاهای استان، فقدان زیرساختهای تفکیک از مبدأ و نبود سایتهای دفن بهداشتی (لندفیل)، باعث شده تا پسماندها به راحتی در محیطهای باز رها شوند.
فهیمه رئیسزاده، با تأکید بر اینکه مدیریت پسماند در خراسان رضوی همچنان درگیر نگاههای سنتی است، افزود: مدل سنتی جمعآوری و دفع که دههها پیش منسوخ شده، همچنان در بسیاری از دهیاریها و شهرداریهای کوچک ما اجرا میشود. این در حالی است که با توجه به خشکسالیهای پیدرپی و حساسیت اکوسیستمهای بیابانی و نیمه بیابانی استان، نفوذ شیرابه زبالهها به سفرههای آب زیرزمینی میتواند فاجعهای جبرانناپذیر ایجاد کند.
رئیسزاده در ادامه با اشاره به اینکه بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی استان از همین مناطق روستایی تأمین میشود، تصریح کرد: وقتی زبالهها در مجاورت اراضی کشاورزی یا در مسیر جریانهای فصلی آب رها میشوند، مواد سمی و فلزات سنگین ناشی از تجزیه آنها به خاک نفوذ کرده و در نهایت وارد چرخه مواد غذایی میشوند. این موضوع نه تنها سلامت مردم محلی را تهدید میکند، بلکه اعتبار کشاورزی استان را نیز زیر سوال میبرد.
در مسیرهای مواصلاتی که مورد استفاده گردشگران قرار میگیرند، شاهد انباشت زبالههای پلاستیکی هستیم که به دلیل عدم مدیریت صحیح، در طبیعت رها شدهاند. مدیریت این حجم از پسماند فراتر از توانایی محدود دهیاریها و شهرداریهای کوچک است و نیازمند یک عزم استانی و تأمین اعتبارات ویژه برای ایجاد کارخانههای کمپوست و مراکز بازیافت منطقهای است.
مدیر موسسه زیستمحیطی زاد سرو ترشیز در ادامه به موضوع ضعف در اجرای قوانین بالادستی پرداخت و گفت: اگرچه قانون مدیریت پسماند شفاف است، اما در اجرا با خلأهای بزرگی مواجه هستیم. شهرداریها و دهیاریها به دلیل کمبود بودجه، تنها به انتقال زباله از داخل شهر به نقاط دورتر بسنده میکنند که این کار فقط جابجایی صورتمسئله است، نه حل آن.
وی با اشاره به ضرورت همکاری بینبخشی میان سازمان حفاظت محیطزیست، استانداری و دستگاههای متولی در شهرستانهای مختلف، خاطرنشان کرد: ما به مدلهای مشارکتی نیاز داریم. نمیتوان برای تکتک روستاها سایت دفن زباله ایجاد کرد؛ راهکار اصلی، ایجاد سایتهای تجمیعی مدیریت پسماند در سطح شهرستانهاست که با تکنولوژیهای نوین همراه باشد.
این فعال محیطزیست با بیان اینکه آموزش و فرهنگسازی تنها بخشی از راهکار است، عنوان کرد: تا زمانی که زیرساختهای لازم برای تفکیک زباله از مبدأ در منازل روستایی و شهری ایجاد نشود، تبلیغات محیطی راه به جایی نمیبرد. بخش خصوصی میتواند در این حوزه ورود کند، مشروط بر اینکه مشوقهای لازم برای سرمایهگذاری در حوزه بازیافت در شهرستانهای استان فراهم شود.
اگر همین امروز برای تغییر الگوهای دفع پسماند در خراسان رضوی برنامهریزی عملیاتی صورت نگیرد، ظرف چند سال آینده با بحران جدی آلودگی منابع پایه آب و خاک مواجه خواهیم شد. اکنون زمان آن رسیده که مدیریت شهری و روستایی استان، پسماند را نه به عنوان یک معضل، بلکه به عنوان طلای کثیف و فرصتی برای توسعه اقتصادی و حفظ محیطزیست بازتعریف کند.
انتهای پیام
