در شرایطی که گسترش ارتباطات و فضای مجازی هم فرصتهای تازهای برای همدلی میان مسلمانان ایجاد کرده و هم زمینه بروز و انتشار محتوای تفرقهافکن را فراهم آورده است، نقش نسل جوان و تجربههای موفق همزیستی شیعه و اهلسنت بیش از گذشته اهمیت یافته است.
در همین راستا، حجتالاسلام ملکوتینیا، استاد حوزه و دانشگاه در گفتوگو با ایسنا به بررسی ابعاد عملی وحدت اسلامی، نقش جوانان و رسانهها در تقویت همبستگی میان مذاهب و راهکارهای بهرهگیری از تجربههای موفق همزیستی اسلامی پرداخته است. متن گفتوگو را در ادامه میخوانیم:
ایسنا: وحدت اسلامی در زندگی روزمره مردم و حل مسائل اجتماعی چه نمودهای عملی میتواند داشته باشد؟
به نظر می رسد نمود عینی «وحدت اسلامی»، تقلیلنیافتن دین به اعمال صرفاً فردی و تبدیل آن به «مسئولیت اجتماعی» است. جامعهای که در آن دغدغه اجتماعی، گرهگشایی از کار برادر ایمانی، رعایت حقوق همسایه، انصاف در بازار و محبت و مهربانی با کوچک و بزرگ در کلام و رفتار آحاد مردم جاری باشد، به مصداق بارز «کَالْجَسَدِ الْوَاحِدِ» (پیکره واحد) دست مییابد که امام صادق(ع) فرمودند: «الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ کَالْجَسَدِ الْوَاحِدِ إِذَا اشْتَکَی شَیْئاً مِنْهُ وَجَدَ أَلَمَ ذَلِکَ فِی سَائِرِ جَسَدِه؛ مؤمن، برادرِ مؤمن است؛ همچون یک پیکر واحد؛ که اگر عضوی از آن به درد آید، تمامی آن پیکر، درد آن را حس میکند.».
که نتیجه مستقیم چنین وحدت و همبستگی ایمانی، افزایش تابآوری در سختیها، کاهش آسیبهای فرهنگی و اجتماعی - سیاسی و تعمیق امنیت روانی در جامعه خواهد بود. به عنوان مثال: در یک سازه مهندسیشده، فشار وارده به کل سازه منتقل و پخش میشود تا یک نقطه خاص نشکند. جامعهای که متحد و منسجم است، در مواجهه با بحرانها، تحریمها و دشمنیها، اجازه نمیدهد بار آن روی دوش یک عده خاص بیفتد. بنابراین، وحدت و همدلی، فشارهای وارده را توزیع میکند.
ایسنا: نسل جوان چگونه میتواند در گسترش فرهنگ گفتوگو، مدارا و همافزایی میان پیروان مذاهب اسلامی نقشآفرینی کند؟
نسل جوان بهدلیل برخورداری از ویژگیهایی چون انعطافپذیری و پویایی ارتباطی، تسلط بر ابزارهای نوین رسانهای و دغدغهمندی نسبت به مسائل جاری، مؤثرترین پیشران برای گسترش فرهنگ گفتوگوی اثربخش، مدارا و همافزایی توانمندی ها است.
به نظر می رسد یکی از عرصههای نقشآفرینی پیروان مذاهب اسلامی، کنشگری در میدان خدمات اجتماعی است. به عنوان نمونه؛ حضور مشترک جوانان شیعه و سنی در ساخت مدارس، درمان بیماران و امدادرسانی در بلایای طبیعی در مناطق کمتر برخوردار، پیوند عاطفی و عملی به وجود خواهد آورد.
همین امر، عمیقترین سطح تعامل و وحدت را خلق میکند. یا عرصه دیگر؛ روایتگری زیباییهای همزیستی در قالب هنر و رسانه است؛ یعنی تولید آثار هنری (فیلم کوتاه، انیمه، عکاسی، ادبیات داستانی، موسیقی، تئاتر و ...) که الگوهای واقعی پیوند دینی، دفاع مشترک از دین و میهن، تجارت مشترک و مواسات اجتماعی را به تصویر بکشد.
ایسنا: فضای مجازی چه فرصتها و تهدیدهایی برای وحدت امت اسلامی ایجاد کرده و برای مقابله با محتوای تفرقهافکن چه باید کرد؟
امروزه دیگر قابل انکار نیست که فضای مجازی و رسانههای نوین، جغرافیای ارتباطات انسانی را دگرگون کردهاند. در نسبت با «امت اسلامی»، این زیستبوم خصلتی دوگانه و شمشیر دولبه دارد؛ از یک سو بستری بیسابقه برای همدلی و همگرایی فراهم ساخته و از سوی دیگر زمینهای مساعد برای تشدید شکافها و تکفیر یکدیگر است. از این رو فضای مجازی ذاتاً تهدید یا فرصت مطلق نیست، بلکه «میدان جنگ روایتها» است.
اگر جبهه عقلانیت و اخوت اسلامی در این فضا منفعل بماند، میدان به دست جریانهای تکفیری و افراطگرا خواهد افتاد. همان کاری که داعش با مردم مسلمان در منطقه کرد. به نظر بنده؛ راهبرد پیروز، تولید هوشمندانه محتوای دینی، تسلط بر سواد رسانهای، به حاشیه بردن تفرقهافکنان با تمرکز بر نقاط وحدتبخش امت اسلامی از جمله قرآن کریم و شخصیت رسول اکرم(ص) تبیین سنّت نبوی است.
ایسنا: از تجربههای موفق همزیستی شیعه و اهلسنت چه درسهایی میتوان گرفت و چگونه میتوان این الگوها را به دیگر مناطق گسترش داد؟
تجربههای زیسته و تاریخی همزیستی شیعه و اهلسنت در مناطق مشترک ایران (مانند گلستان، کردستان، کرمانشاه، هرمزگان و سیستان و بلوچستان)، برخی مناطق عراق، لبنان، عمان و شبهقاره هند، نشان میدهد که وحدت اسلامی صرفاً یک ایدۀ نظری نیست، بلکه الگویی آزمودهشده، پایدار و موفق در واقعیت عینی جامعه است. تحلیل این تجارب، درسهای راهبردی متعددی را در اختیار ما میگذارد و مسیرهای روشنی برای بازتولید و گسترش این الگوها به سایر مناطق ترسیم میکند.
در جوامع موفق، شیعه و سنی نه به دنبال تحمیل باورهای خود هستند و نه هویت مذهبی دیگری را انکار میکنند. حضور متقابل علما و مردم در مجالس ترحیم، جشنهای میلاد پیامبر اکرم(ص)، اعیاد فطر و قربان و حتی احترام اهلسنت به مجالس عزاداری اهل البیت(ع) نشاندهنده احترام به سنن یکدیگر است.
یکی از مهمترین عوامل پایداری صلح در این مناطق، این است که علمای اصیل و معتمدان محلی هر مذهب، تندروهای منسوب به خودشان را مهار و طرد میکنند؛ نه اینکه مسئولیت کنترل آنها را به مذهب مقابل واگذار نمایند که منجر به تولید خشونت و دشمنی خواهد شد.
همچنین وجود اشتراک در زبان، موسیقی بومی، آداب و رسوم محلی و دغدغههای مشترک تمدنی (مانند مسئله فلسطین، مقابله با استکبار جهانی و مقابله با اغتشاش داخلی و ایجاد ناامنی)، هویتی چترگونه ایجاد میکند که تفاوتهای فرعی مذهبی را در خود حل میکند.
برای تعمیم این تجارب موفق به جوامعی که در معرض تنشهای مذهبی یا گسستهای اجتماعی هستند، اقداماتی از جمله شایستهسالاری فرامذهبی در مدیریتهای محلی؛ جرمانگاری صریح اهانت به مقدسات مذاهب اسلامی در مجامع علمی و حقوقی؛توسعه پروژههای مشترک اقتصادی و محرومیتزدایی در مناطق مشترک؛ آموزش تاریخ مشترک تمدن اسلامی، مفاخر علمی مشترک (ابنسینا، فارابی، ابوحنیفه، شافعی، شیخ طوسی) و فقه مقارن در دانشگاهها و مدارس؛ تولید فیلمها، رمانها و برنامههای مستند از خانوادههای شهری و روستایی که دههها با صلح در کنار هم زندگی کردهاند؛ به هدف شکستن تصویرسازیهای سیاه رسانههای تفرقهافکن زیر راهگشا خواهد بود.
همچنین، گسترش رفتوآمدهای اجتماعی، گردشگری و بسترهای مشترک (مانند زیارت و مناسک) میان مذاهب اسلامی؛ برگزاری برنامههای تبادل فرهنگی میان جوانان مناطق مشترک برای آشنایی رو در رو و از بین بردن قضاوتهای نادرست ناشی از ندیدن یکدیگر و بهرهگیری از ظرفیت مشترک محبت اهلبیت(ع) و بقاع متبرکه به بسترهایی برای خدماترسانی عمومی، پذیرایی از زائران همه مذاهب و نمایش محبت و مواسات جامعه ایمانی از دیگر راهکارهاست.
انتهای پیام
