علیرضا جعفرنژادی در گفت و گو با ایسنا با اشاره به وظایف و اهداف این پژوهشکده، اظهار کرد: پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری، تنها پژوهشکده تخصصی در این حوزه در کشور است که در اهواز مستقر است. این پژوهشکده زیرمجموعه موسسه تحقیقات علوم باغبانی و تحت نظر سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) فعالیت میکند و مسئولیت انجام امور تحقیقاتی، پژوهشی و رفع مشکلات بهرهبرداران نخلدار و باغداران را بر عهده دارد.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین وظایف ما، حفظ و توسعه ارقام و ژرمپلاسمهای خرما و میوههای گرمسیری است. ژرمپلاسمها همان ذخایر ژنتیکی هستند که اگر از بین بروند، جایگزینی ندارند. بنابراین صیانت از این ذخایر، جلوگیری از صادرات بیرویه یا غیرمجاز، جوانسازی و توسعه ارقام سازگار با مناطق مختلف از اولویتهای ماست.
جعفرنژادی با اشاره به اهمیت سازگاری ارقام با اقلیم، بیان کرد: ما نقشه توسعه ارقام خرما را برای خوزستان تهیه کردهایم که مشخص میکند هر رقم مانند برحی، استعمران و... در کدام منطقه باید کشت شود. اگر رقمی در منطقهای نامناسب کشت شود، ممکن است میوه بدهد، اما میوهای اقتصادی نخواهد بود و ارزش نقدی لازم را نخواهد داشت. علم و فناوری نیز نمیتواند شرایط اقلیمی نامناسب را جبران کند. ما باید خود را با اقلیم همسو کنیم، نه اینکه با زور تولید ایجاد کنیم. بنابراین یکی از وظایف اصلی پژوهشکده، بررسی سازگاری ارقام با شرایط آب، خاک، کیفیت آب و اقلیم منطقه است تا بتوانیم ارقامی را توصیه کنیم که پتانسیل اقتصادی داشته باشند.
توسعه نخلستانها از طریق پاجوش یا کشت بافت امکانپذیر است
رییس پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری خوزستان، با اشاره به روشهای توسعه و تکثیر خرما، اظهار کرد: مهمترین روش توسعه و تکثیر خرما بحث غیرجنسی و پاجوشهاست. اگر بخواهیم یک رقم خرما مانند برحی را که بارده و پرپتانسیل است، تکثیر کنیم، باید پاجوش آن را برداشته و بکاریم. خرما برخلاف سایر درختان، قابلیت پیوند ندارد و تنها از طریق پاجوش یا کشت بافت قابل تکثیر است. کشت بافت خرما به دلیل تکلپه بودن آن، زمانبر است و نیاز به تخصص و پروتکلهای خاصی دارد که توسط متخصصان پژوهشکده دنبال میشود.
وی با اشاره به مشکل پیری نخلستانها گفت: هر نخلی تا سن مشخصی پاجوش میدهد و پس از آن دیگر پاجوشی تولید نمیکند. کلکسیون اهواز که شامل حدود ۱۰۹ رقم خرماست، در بلوار گلستان، نخلهایی بلند و پیر دارد که دیگر پاجوش نمیدهند و در حال از بین رفتن هستند. برای حفظ و توسعه این ارقام، یا باید آنها را پیدا کرده و جوانسازی کنیم و یا از طریق کشت بافت تکثیرشان دهیم.
جعفرنژادی با اشاره به تولید میوههای گرمسیری در خوزستان، بیان کرد: شاید باورکردنی نباشد، اما در خوزستان تولید نهال موز و آناناس در حال انجام است و این کار آیندهدار خواهد بود. این میوهها نیاز به دمای ۳۸ تا ۴۰ درجه، کیفیت خاک، آب و شرایط اقلیمی خاص دارند. خوزستان گرم است. گاهی دمای بالای ۵۰ درجه یا شبهای زیر صفر دارد که برای این گیاهان نامناسب است، بنابراین برای تولید آنها باید از محیطهای مصنوعی مانند گلخانهها و سایهبانها استفاده کرد. ما توانمندی تولید نهال میوههای گرمسیری را در خوزستان داریم و این ظرفیت در پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری وجود دارد.
هدف ما حل مشکلات تولید و افزایش عملکرد نخلداران است
رییس پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری خوزستان، با اشاره به چالشهای تولید اقتصادی خرما در استان، اظهار کرد: یکی از مهمترین دلایل اینکه نخلداران ما به تولید اقتصادی نمیرسند، عدم استفاده از تکنیکها، فناوریها و علوم جدید است. متأسفانه مقاومت در برابر علوم جدید در کشاورزی وجود دارد.
وی افزود: کار دانشگاه آموزش و تربیت دانشجو است، اما پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری، تحقیقات کاربردی انجام میدهد و هدفش حل مشکلات فنی و تولیدی بخش اجراست. برای مثال، اگر یک نخلدار با آفت یا مشکل خاصی مواجه شود، تیم تحقیقاتی ما بررسی میکند، پروپوزال(proposal) مینویسد، تحقیق میکند، تیمار میگذارد و نتیجه میگیرد. پس از حصول نتیجه، یافتهها از طریق ترویج، روز مزرعه، بروشور، مقاله و نشریه به کشاورزان منتقل میشود.
جعفرنژادی با تاکید بر رویکرد کاربردی پژوهشکده بیان کرد: ما در مرز علم نیز کار میکنیم، اما هدف اصلی ما این است که گرههای تولید را باز کنیم. اینکه چگونه با شرایط آب و خاک موجود، تولید را از یک کیلو به دو کیلو و از دو کیلو به چهار کیلو برسانیم، چگونه تنشها را مدیریت کنیم و عملکرد را افزایش دهیم؛ این رسالت اصلی پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری است.
یافتههای تحقیقاتی خود را در ۳۰ هکتار نخلستان پیاده کردیم
رییس پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری خوزستان، با اشاره به اقدامات اجرایی این پژوهشکده، اظهار کرد: کاری که امسال انجام دادیم، این بود که یافتههای تحقیقاتی خود را در بخشهای مختلف بهصورت عملی در نخلستانی به وسعت ۳۰ هکتار که در اختیار خودمان است، پیاده کردیم. از ابتدا تا مراحل پایانی تولید رطب و خرما این یافتهها را پیاده کردیم. عملیات نظافت درختان و گردافشانی را در زمان مناسب انجام دادیم، حتی در ایام نوروز که کشور درگیر جنگ و بمباران بود، ما در پژوهشکده خرما مشغول کار بودیم.
گردافشانی خرما یکی از راهبردیترین عملیات نخلداری
جعفرنژادی، با اشاره به اهمیت گردافشانی در نخلستانها، اظهار کرد: گردافشانی خرما یکی از مهمترین، اساسیترین و راهبردیترین عملیات در نخلداری است. اگر این کار انجام نشود، با توجه به اینکه نخل خرما دوپایه (نر و ماده) جدا است، کل محصول آن سال از بین میرود. برای هر تعداد درخت ماده، تعدادی درخت نر کاشته میشود و هر درخت نر حدود ۴۰ شکوفه تولید میکند. این شکوفهها باید گرفته شده، باز شوند و بهصورت دستی گردافشانی انجام شود. در غیر این صورت، میوهای به نام «پارتنوکارپی» یا «بیدانه» تولید میشود که هیچ هسته و محصول اقتصادی ندارد.
وی با اشاره به طول دوره باردهی نخل، گفت: نخل ۲۵ تا ۳۰ سال باردهی خوب دارد و تا ۵۰ سال نیز میوه میدهد، اما در سنین بالا، بار اقتصادی کاهش پیدا میکند. در زمان طلایی باردهی، نخلدار باید شکوفهها را گرفته، باز کند و گردافشانی را انجام دهد، در غیر این صورت، آن سال خرما تولید نخواهد شد.
اهمیت کوددهی اصولی در نخلستانها
جعفرنژادی با اشاره به نقش کوددهی، بیان کرد: بسیاری از نخلداران تصور میکنند فقط کود حیوانی کافی است، در حالی که نخل مانند هر گیاه دیگری به ۲۲ تا ۲۴ عنصر غذایی از جمله نیتروژن، فسفر، پتاسیم، آهن، روی، مس، منگنز و کلسیم نیاز دارد. کود حیوانی فقط بافت خاک را بهبود میبخشد، اما نمیتواند نیاز غذایی نخل را تامین کند. نخلهای بسیاری به دلیل فقر عناصر غذایی در حال نابودی هستند. نخلدار باید در بهمن و اسفند، بر اساس رقم، آنالیز خاک، سن درخت و نیاز غذایی، کودهای شیمیایی را بهصورت چالکود یا کانالکود در پای درخت مصرف کند.
وی با تاکید بر اهمیت تغذیه در زمان گلانگیزی، گفت: یکی از مهمترین مراحل، یک ماه پس از برداشت میوه است که باید با عناصری مانند روی، بور، کلسیم و پتاسیم از طریق کود آبیاری و محلولپاشی، گلانگیزی نخل را تحریک کرد. متاسفانه برخی کشاورزان از خرید کود و سم خودداری میکنند، در حالی که این هزینهها مانند سرمایهگذاری در هر بخش دیگری است و نتیجه آن در افزایش تولید نمایان میشود.
جعفرنژادی با اشاره به نتایج اجرای اصول علمی در پژوهشکده، خاطرنشان کرد: با رعایت تمام اصول علمی در زمان مناسب، تولید ما سه برابر شده است. اگر نخلداران به توصیههای کارشناسی توجه کنند، با همین شرایط موجود، تولید حداقل دو برابر خواهد شد.
رییس پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری خوزستان، با اشاره به رسالت آموزشی این پژوهشکده، اظهار کرد: ما با هماهنگی حوزه ترویج، نخلداران را جمع و دورههای آموزشی برگزار میکنیم، اما مشکل اصلی این است که کشاورز و نخلدار پس از پایان دوره، ضمانتی برای اجرای نتایج تحقیقاتی ما ندارد و توصیهها را به کار نمیگیرد. اینجاست که فرهنگسازی اهمیت پیدا میکند زیرا دولت نمیتواند برای ۴۴ هزار هکتار نخلستان خوزستان، نیروهای کارشناس بفرستد تا به تکتک کشاورزان آموزش دهند.
وی افزود: ما با وجود اینکه تولیدکننده دوم و صادرکننده اول خرما در جهان هستیم، اما میتوانیم با همین توصیههای ساده، به تولیدکننده اول تبدیل شویم. راهکار ما، اجرای پایلوتهای ترویجی است، یعنی با مشارکت خود کشاورز، بخشی از نخلستان او را با مدیریت خودش و بخش دیگر را با مدیریت ما بر اساس اصول علمی پیش میبریم. اگر نتیجه کار ما بهتر بود، کشاورز آن را اجرا میکند و اگر نه، خسارت او را نیز پرداخت میکنیم. امکان ندارد کشاورزی به توصیههای ما عمل کند و محصولش حداقل دو برابر نشود.
جعفرنژادی با اشاره به مقاومت برخی کشاورزان در برابر علوم جدید، اظهار کرد: برخی نخلداران هنوز به روشهای سنتی پایبند هستند و حاضر نیستند از علم روز استفاده کنند، در حالی که تمام توصیههای ما حاصل پژوهشهای ۳ تا ۵ ساله و تثبیتشده است. خوشبختانه امسال توانستیم با افزایش ضریب نفوذ دانشهای نوین، اثربخشی خود را در افزایش تولید نشان دهیم و این روند را ادامه خواهیم داد.
تغذیه نامناسب، کیفیت و کمیت محصول را کاهش میدهد
رییس پژوهشکده خرما و میوههای گرمسیری خوزستان، با اشاره به معضلات نخلستانهای استان، اظهار کرد: یکی از مهمترین مشکلات نخلستانهای خوزستان، کاهش کیفیت خاک و حاصلخیزی آن است. بسیاری از نخیلات به دلیل ضعف عناصر غذایی و عدم مدیریت تغذیه، نه تنها از لحاظ کمیت محصول مناسبی ندارند، بلکه کیفیت محصول نیز پایین است و این موضوع کشاورز را متضرر، ناامید و مایوس میکند و درخت نخل را نیز ضعیف میکند.
وی با تشبیه نخل به انسان، گفت: نخل دقیقاً مانند انسان است. اگر به آن رسیدگی شود، بار خوبی میدهد و در برابر آفات، بیماریها و تنشها مقاوم میشود. اما اگر رسیدگی نشود، صرفاً برای حفظ بقای خود و نه برای تولید اقتصادی و باکیفیت میوه میدهد. در واقع نخل در شرایط نامناسب، میوهای تولید میکند که ارزش اقتصادی ندارد.
انتهای پیام
