آیتالله احمد مبلغی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در مجمع جهانی فقه اسلامی، شنبه هفتم شهریور در بخش علمی چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی که در سالن همایشهای پژوهشگاه مطالعات تقریبی در قم برگزار شد، به تبیین طرحی نظری درباره مبانی و ساختار علمی وحدت اسلامی پرداخت.
این استاد درس خارج حوزه علمیه، ضمن اشاره به پیشرفتهای صورتگرفته در سالهای اخیر، تصریح کرد: با وجود تلاشهای انجامشده، به دلیل ریشههای تاریخی تعصب و جریانهای مخالف همگرایی، همچنان در برخی حوزههای فکری، رفتاری و عملی با نوعی «اختلال ادراکی» نسبت به مسئله وحدت روبهرو هستیم.
فقدان نظریه منسجم؛ عامل اصلی سردرگمی در وحدت
مبلغی فقدان یک نظریه منسجم و کلان را ریشه اصلی مشکلات موجود دانست و اظهار کرد: وقتی از خاستگاه یک نظریه تعریفشده حرکت نکنیم، ظرفیتهای علمی و دانشهای اسلامی در خدمت وحدت قرار نمیگیرند. حوزه علمیه باید با ورود جدی به این میدان، منظومهای واحد از ظرفیتهای قرآن، سنت، فقه، فلسفه شریعت و علوم اجتماعی برای تحقق وحدت طراحی کند.
واقعیت «جعل تکوینی امت» و «جعل تشریعی اخوت»
این عضو مجلس خبرگان رهبری با تبیین لایههای نظری وحدت، از مفاهیم «جعل تکوینی امت» و «جعل تشریعی اخوت» سخن گفت و تأکید کرد: قرآن کریم امت اسلامی را یک واقعیت اجتماعی و الهی معرفی میکند؛ به این معنا که مسلمانان حتی در صورت بروز منازعه و اختلاف، هویت «امت بودن» را از دست نمیدهند. همچنین در سطح «جعل تشریعی»، آیه «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» نه یک دعوت اخلاقی، بلکه یک وضعیت تشریعی تثبیتشده برای جامعه ایمانی است که با درگیری و اختلاف، از اساس باطل نمیشود.
پیشنهاد تأسیس «فقه وحدت»
مبلغی یکی از خلأهای بزرگ مطالعات اسلامی را فقدان باب مستقلی با عنوان «فقه وحدت» دانست و افزود: ما نیازمند استخراج قواعد اسلامی همچون تحابب، تزاور، تهادی، تغافل، تعاشر و تعایش از متون دینی هستیم که اکنون به صورت پراکنده باقی ماندهاند.
وی افزود: با بهرهگیری از مفاهیمی نظیر «فقه اخوت»، «فقه مصلحت امت» و «احکام اضطراری امت»، باید موضوع مصلحت امت را به عنوان یک محور جدی و نظاممند در فقه مورد مطالعه قرار دهیم.
«فقه وسطیت» و «فقه شهادت»؛ راهکارهایی برای مسئولیتپذیری جهانی
این استاد حوزه علمیه با اشاره به آیه «وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا»، بر ظرفیت مفهوم «امت وسط» برای طراحی نظریه وحدت تأکید کرد و گفت: وسطیت در قرآن با مسئولیت اجتماعی پیوند خورده است. بر این اساس، باید در کنار «فقه وحدت»، از «فقه وسطیت» و «فقه شهادت» نیز سخن گفت تا تمام امت اسلامی بتواند در برابر تحولات و بحرانهای جهانی نقش «شاهد» و مسئولیتپذیر را ایفا کند.
گام نهایی؛ تنزیل نظریه به میدان سیاست و اجتماع
مبلغی، مرحله «تنزیل» (تبدیل قواعد به راهبردهای اجرایی) را حلقهای مفقوده در مطالعات وحدت دانست و گفت: حتی با داشتن نظریههای درست، تبدیل قواعد کلان به راهبردهای عملیاتی در بحرانهای اجتماعی، نیازمند مهارت و دانش مستقل است.
وی در پایان از سیاستگذاران، راهبردپردازان و جامعه علمی (حوزه و دانشگاه) خواست تا با تعامل مشترک، شرایط عملیاتی کردن این قواعد را در میدان واقعی جهان اسلام فراهم کنند تا «وحدت» از یک ارزش پذیرفتهشده، به نظامی پویا و جریانساز تبدیل شود.
انتهای پیام
