نعمتاله شیری در گفتوگو با ایسنا، با قدردانی از حمایتهای نماینده ولیفقیه در استان و مدیریت عالی استان از جامعه دانشگاهی، فرهیختگان و نخبگان، اظهار کرد: با روی کار آمدن دولت چهاردهم و تأکید رئیسجمهور بر بهرهگیری از ظرفیت نخبگان در شناسایی مسائل، ارائه راهکارها و اجرای برنامهها، گفتمان نخبگانی بیش از گذشته در سطوح مختلف مدیریتی کشور و استانها مورد توجه قرار گرفته است.
رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام گفت: ارزش علم و فناوری صرفاً در تولید دانش و فناوری نیست، بلکه در توانایی تبدیل آن به قابلیتهای پایدار، تکرارپذیر و اقتدارآفرین ملی است. اگر علم به فناوری، فناوری به نوآوری و نوآوری به قابلیت فناورانه تبدیل شود، آنگاه میتواند منشأ قدرت و اقتدار ملی باشد.
وی با اشاره به تحولات سیاستگذاری علم و فناوری در کشور گفت: نظام سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری ایران طی حدود دو دهه گذشته دو مرحله تحولی را پشت سر گذاشته است. مرحله نخست که از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۴ ادامه داشت، با رویکرد «دانشبنیان» شناخته میشود. هدف اصلی این دوره، توسعه ظرفیتهای علمی کشور از طریق گسترش دانشگاهها، مراکز علمی، تولیدات پژوهشی و مقالات علمی بود.
شیری افزود: هرچند این مرحله دستاوردهای مهمی در توسعه علمی کشور به همراه داشت، اما به تدریج مشخص شد که صرف افزایش تولید علم برای حل مسائل کشور کافی نیست. از این رو، در فاصله سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۳، رویکرد «فناوریبنیان» شکل گرفت و زیستبوم نوآوری کشور توسعه یافت.
وی این دوره را مرحله دوم تحول علم و فناوری کشور دانست و گفت: در این مقطع، سیاستگذاری علم از تمرکز صرف بر تولید دانش فاصله گرفت و به ایجاد زنجیره نوآوری روی آورد؛ زنجیرهای که در آن علم، فناوری، شرکت و بازار به یکدیگر متصل میشوند. توسعه شرکتهای دانشبنیان، پارکهای علم و فناوری، شتابدهندهها، صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر، مراکز نوآوری و کارخانههای نوآوری از مهمترین اجزای این زیستبوم به شمار میروند.
رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام ادامه داد: با وجود شکلگیری این زیستبوم، در بسیاری از موارد، فناوریها و محصولات تولیدشده نتوانستند به ارزشهای پایدار، تکرارپذیر و گسترشپذیر برای جامعه تبدیل شوند. به همین دلیل، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، رهیافت جدیدی با عنوان «پارادایم قدرتبنیان» را مطرح کرد؛ رویکردی که در واقع تکامل و ارتقای دو راهبرد پیشین است، نه جایگزینی کامل آنها.
وی افزود: در این نگاه، دانشبنیان و فناوریبنیان حلقههای ضروری زنجیره توسعه هستند، اما هدف نهایی، تبدیل دانش و فناوری به قدرت ملی است.
شیری با بیان اینکه کلیدواژه اصلی این پارادایم «قابلیت» است، اظهار کرد: راهبرد قدرتبنیان بر گذار از حکمرانی مبتنی بر دانش و فناوری به حکمرانی مبتنی بر خلق قابلیتهای پایدار ملی تأکید دارد. دانش، فناوری و نوآوری زمانی ارزشمند خواهند بود که بتوانند نیازهای واقعی جامعه را پاسخ دهند و به ارزشهایی پایدار، تکرارپذیر و گسترشپذیر تبدیل شوند.
وی در تشریح مفهوم قابلیت گفت: زمانی که علم به فناوری، فناوری به نوآوری و نوآوری به قابلیت فناورانه تبدیل شود، یعنی بتوان آن را به صورت مستمر در جامعه بهکار گرفت و اثرات آن را توسعه داد، آن قابلیت به قدرت ملی تبدیل خواهد شد. از همین رو، هدف اصلی راهبرد قدرتبنیان، استفاده از دانش، فناوری و نوآوری برای حل مسائل واقعی جامعه است.
رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام درباره تفاوت این رویکرد با دو راهبرد پیشین گفت: در پارادایم قدرتبنیان، شاخصهای کمی نظیر تعداد شرکتهای دانشبنیان یا شمار محصولات تولیدشده معیار موفقیت نیست. آنچه اهمیت دارد میزان اثرگذاری محصولات و فناوریها در حل مسائل کشور و برخورداری آنها از ویژگیهای پایداری، تکرارپذیری و گسترشپذیری است. به بیان دیگر، ارزش دانش و فناوری نه در تولید آن، بلکه در توان تبدیل آن به قابلیتهای ملی و اقتدارآفرین نهفته است.
وی با اشاره به اهداف این راهبرد تصریح کرد: قدرتبنیان بر پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه، صنعت و میدان عمل تأکید دارد. همچنین به حوزههای اقتدارآفرین نظیر هوش مصنوعی، فناوریهای کوانتومی، زیستفناوری، کشاورزی پیشرفته و گیاهان دارویی توجه ویژهای دارد؛ حوزههایی که میتوانند منشأ مزیت رقابتی و اقتدار ملی باشند.
شیری در ادامه به پیامدهای این تغییر پارادایم برای بازیگران زیستبوم نوآوری اشاره کرد و گفت: دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی دیگر نمیتوانند صرفاً به آموزش و پژوهش محدود شوند. در کنار ایفای نقشهای سنتی خود، باید در مسیر خلق قابلیتهای راهبردی و حل مسائل کشور حرکت کنند و دانش را به قدرت تبدیل نمایند.
وی همچنین بر بازتعریف نقش شرکتهای فناور و دانشبنیان تأکید کرد و افزود: صرف ثبت شرکت یا تولید محصول دانشبنیان کافی نیست. ارزش واقعی زمانی ایجاد میشود که فناوریها به کاهش وابستگی فناورانه، رفع مسائل کشور و ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر شوند.
رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام با بیان اینکه نقش بنیاد نخبگان نیز در این رویکرد نیازمند بازتعریف است، اظهار کرد: بنیاد نخبگان باید به حلقه اتصال میان نخبگان، جامعه، صنعت و اکوسیستم نوآوری تبدیل شود. در این چارچوب، مأموریت این نهاد صرفاً شناسایی و حمایت از نخبگان نیست، بلکه باید در تربیت دانشمندان، کارآفرینان، رهبران فناوری و باغبانان زیستبوم نوآوری نیز نقشآفرینی کند.
این مسئول با اشاره به اینکه اجزای زیستبوم نوآوری کشور شکل گرفتهاند اما همچنان از انسجام کافی برخوردار نیستند، گفت: دانشگاهها، پارکهای علم و فناوری، مؤسسات پژوهشی و بنیاد نخبگان هر یک وظایف خود را انجام دادهاند، اما ارتباط و همافزایی لازم میان این اجزا شکل نگرفته است. از این رو، کشور نیازمند معماری نوین حکمرانی علم و فناوری است که این اجزا را در یک شبکه منسجم و اثربخش به یکدیگر متصل کند.
شیری افزود: در این چارچوب، بنیاد نخبگان باید استعدادهای برتر را شناسایی، توانمندسازی و به زیستبوم نوآوری متصل کند تا بتوانند با بهرهگیری از دانش و تجربه خود در حل مسائل کشور نقشآفرینی کنند.
وی تأکید کرد: از نگاه من، دولت و نظام حکمرانی بیش از آنکه «معمار زیستبوم نوآوری» باشند، باید «باغبان زیستبوم نوآوری» باشند، وظیفه دولت فراهمکردن بسترها، تسهیلگری، حمایت، جهتدهی و ایجاد فرصت برای رشد بازیگران زیستبوم نوآوری است، نه مداخله مستقیم در همه فرآیندها.
رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام ادامه داد: اگر بتوانیم شرایطی فراهم کنیم که صاحبان ایده و استعدادها بهراحتی وارد عرصه شوند، ایدههای خود را مطرح کنند و از حمایتهای لازم برخوردار شوند، در واقع نقش باغبان زیستبوم نوآوری را ایفا کردهایم. در راهبرد جدید نیز نقش دولت باید بیش از هر چیز بر همین رویکرد استوار باشد.
وی درباره مأموریت آینده بنیاد نخبگان توضیح داد: بنیاد نخبگان ضمن تداوم حمایتهای فردمحور گذشته، باید به مدیر چرخه کامل نخبگانی تبدیل شود؛ چرخهای که از کشف استعدادها آغاز میشود، به توانمندسازی، حل مسئله، توسعه فناوری، شکلگیری شرکتهای دانشبنیان و رشد اقتصادی میانجامد و در نهایت با بازگشت تجربه و سرمایه نخبگان به زیستبوم نوآوری تکمیل میشود.
شیری بیان کرد: وقتی از مدیریت چرخه کامل نخبگانی سخن میگوییم، منظور آن است که بنیاد نخبگان به عنوان نهادی پیونددهنده، ارتباط میان سرمایه انسانی نخبه، صنعت، مسائل جامعه و نظام نوآوری را برقرار کند.
وی با تأکید بر اینکه بنیاد نخبگان در حوزههایی مانند شناسایی، حمایت و توانمندسازی نخبگان عملکرد مناسبی داشته است، تشریح کرد: با این حال، در حوزه اتصال نخبگان به جامعه، صنعت، مسائل واقعی و شبکهسازی نخبگانی همچنان با چالشهایی روبهرو بودهایم که باید در چارچوب راهبرد جدید برطرف شوند.
رئیس بنیاد نخبگان استان ایلام یادآور شد: بنیاد نخبگان استان در راستای پارادایم جدید در سال ۱۴۰۴ موفق به تشکیل چهار هیئت اندیشهورز تخصصی و تصوب سه طرح شتاب (شبکهسازی اعضای هیأت علمی)، سه طرح احمدی روشن (تیمسازی و توانمندسازی دانشجویان) به توجه به مسائل و مشکلات و اولویتهای استان شده است. وی درباره فعالیت این هیئتها ادامه داد: هیئتهای اندیشهورز شبکهای از نخبگان هستند که با همکاری دستگاههای اجرایی، مسائل و چالشهای استان را بهصورت علمی بررسی و برای آنها راهکار ارائه میکنند، این هیئتها در حقیقت حلقه اتصال میان نخبگان و دستگاههای اجرایی و نمونهای از تحقق مأموریت شبکهسازی بنیاد نخبگان محسوب میشوند.
شیری مأموریتهای بنیاد ملی نخبگان را در سه محور اصلی شناسایی، توانمندسازی و شبکهسازی نخبگان و مستعدان برتر خلاصه اضافه کرد: جذب و نگهداشت نخبگان، تکریم و الگوسازی از فرهیختگان و نخبگان و همچنین فراهمکردن زمینه اثرگذاری آنان در حل مسائل کشور، از مهمترین مأموریتهای بنیاد نخبگان به شمار میرود.
انتهای پیام
