المپیادهای جهانی در سالهای اخیر به سمت طراحی مسائل پیچیدهتر و چندلایه حرکت کردهاند؛ بهگونهای که موفقیت در آنها صرفاً به حفظ فرمولها و تسلط بر محفوظات درسی محدود نمیشود. در رشتههایی مانند فیزیک، دانشآموزان با پدیدههای واقعی و مسائل چندمرحلهای مواجه میشوند و در اقتصاد نیز موضوعاتی همچون رشد اقتصادی، نظریه بازیها، مباحث مالی و حل مسائل کسبوکارها مورد توجه قرار میگیرد. چنین ساختاری نشان میدهد که جهتگیری المپیادها به سمت سنجش توانایی تحلیل، استدلال، تصمیمگیری و ارائه راهکار در حال حرکت است.
در این میان، حضور دانشآموزان ایرانی در رقابتهای جهانی، علاوهبر دستاوردهای علمی، امکان ارتباط مستقیم با دانشآموزان کشورهای مختلف و آشنایی با فرهنگها و نظامهای آموزشی گوناگون را فراهم میکند. این ارتباط میتواند نگاه دانشآموزان را از رقابت صرف برای کسب مدال فراتر ببرد و اهمیت یادگیری، علاقه به علم، کار گروهی و شناخت مسیرهای متفاوت پیشرفت را برای آنان پررنگتر کند. از این منظر، المپیاد میتواند تجربهای فراتر از یک مسابقه و بخشی از فرایند شکلگیری هویت علمی و اجتماعی نسل آینده باشد.
با وجود این ظرفیتها، یکی از چالشهای مهم، محدودبودن اطلاعرسانی و آگاهی عمومی نسبت به ماهیت و فرصتهای المپیادهاست. افزایش آگاهی دانشآموزان در شهرها و مناطق مختلف درباره رشتههای المپیادی، شیوه برگزاری، مزایا و مسیرهای پیشرو میتواند زمینه مشارکت گستردهتر استعدادها را فراهم کند. گسترش این فرصتها، در کنار ایجاد محتوای آموزشی مناسب و حمایت هدفمند، میتواند به شکلگیری جامعهای بزرگتر از دانشآموزان مستعد و در نهایت افزایش کیفیت رقابتهای داخلی و حضور بینالمللی ایران منجر شود.
از سوی دیگر، مهمترین مسئله پس از کسب مدال، تعیین مسیر آینده این استعدادهاست. اگر دانشآموزان و مدالآوران پس از پایان دوره مدرسه و دانشگاه نتوانند در فضای واقعی اقتصاد، صنعت و پژوهش از تواناییهای خود استفاده کنند، بخشی از ظرفیت ایجادشده در فرایند المپیاد از دست خواهد رفت. ایجاد پیوند میان مدارس، دانشگاهها، مراکز علمی، صنعت و نهادهای اقتصادی، فراهمکردن فرصتهای کارآموزی و فعالیت عملی و ایجاد مسیر روشن برای ورود نخبگان به عرصههای تخصصی، میتواند فاصله میان آموزش نظری و نیازهای واقعی کشور را کاهش دهد.
برگزاری المپیاد جهانی فیزیک با حضور نمایندگان ۹۱ کشور
کیان ضرابیان، دارنده مدال طلای المپیاد جهانی فیزیک ۲۰۲۶ با تشریح جزئیات این رقابتها، به ایسنا میگوید: المپیاد جهانی فیزیک امسال تابستان در کلمبیا برگزار شد و ۹۱ کشور در آن شرکت کردند و حدود ۴۵۰ دانشآموز نیز در این رقابت حضور داشتند. با توجه به اینکه خودم در رشته فیزیک فعالیت داشتم، ساختار المپیاد را از این منظر میتوان توضیح داد که هر سال مباحث مشخصی از حوزههای مختلف فیزیک تعیین میشود و شرکتکنندگان در دو آزمون مورد ارزیابی قرار میگیرند؛ یک آزمون نظری که شامل سه سؤال است و یک آزمون عملی.
وی میافزاید: البته هر یک از این آزمونها ویژگیها و تفاوتهای خاص خود را دارند. برای نمونه، آزمون نظری المپیاد فیزیک پنج ساعت زمان دارد و شامل سه سؤال است. صورت هر یک از این سه سؤال نیز حدود هفت تا هشت صفحه است و در آن، یک پدیده فیزیکی بهصورت کامل توصیف میشود؛ بنابراین، ساختار سؤالها به شکل یک سؤال معمولی فیزیک در مقطع دبیرستان نیست.
طراحی سؤالات از مباحث مختلف فیزیک
دارنده مدال طلای المپیاد جهانی فیزیک ۲۰۲۶ بیان میکند: امسال هیئت علمی دانشگاههای کلمبیا طراحی این سؤالات را بر عهده داشت و کشور میزبان نیز مسئولیت طراحی و تنظیم سؤالات را بر عهده گرفته بود. سؤالات از مباحث مختلف فیزیک طراحی شده بودند. اگر بخواهم به برخی از این مباحث اشاره کنم، از الکترومغناطیس سؤال مطرح شده بود و از مبحث اپتیک و نور نیز سؤال داشتیم.
ضرابیان ادامه میدهد: سؤال مربوط به اُپتیک، سؤال بسیار جالبی بود. در این سؤال، با استفاده از یک سیستم ساده، یک اجاق گاز برای پختوپز غذا با استفاده از نور خورشید ساخته و بررسی شده بود و سؤال نیز بر اساس همین موضوع طراحی شده بود.
مهمترین دستاورد المپیاد؛ آشنایی با فرهنگ و نظام آموزشی کشورهای مختلف
وی درباره مهمترین تجربه خود از حضور در این رقابتها میگوید: مهمترین چیزی که در این المپیاد یاد گرفتم، ارتباط با کشورهای مختلف بود. با شرکتکنندگان کشورهای مختلف صحبت میکردم و از آنها درباره مسائل فرهنگی، اینکه در کشورشان چه فعالیتهایی انجام میدهند و شرایط آموزشی و درسیشان سؤال میکردم و در این میان، دوستانی نیز پیدا کردیم و تبادل فرهنگی میان ایران و سایر کشورها شکل گرفت.
دارنده مدال طلای المپیاد جهانی میافزاید: برای نمونه، با شرکتکنندگان کرهجنوبی صحبت کردم و نکات بسیار زیادی درباره حوزه آموزشی و درسی آنها یاد گرفتم. درباره کشور تاجیکستان نیز متوجه شدم که دانشآموزان آن کشور چه میزان برای پیشرفت کشور خود انگیزه دارند. همچنین با شرکتکنندگان کشور کانادا نیز گفتوگوهای زیادی داشتیم.
فاصله گرفتن از نتیجهگرایی و توجه بیشتر به عشق به فیزیک
ضرابیان درباره تفاوت نگاه خود پس از حضور در المپیاد جهانی با قبل از آن یادآور میشود: شاید پیش از حضور در این مسابقات، بیشتر نتیجهگرا بودم؛ یعنی باید در مسابقات شرکت کنیم، مدال طلای کشور را بهدست آوریم و سپس مدال طلای جهانی را کسب کنیم و در مجموع، نگاه بیشتر نتیجهگرایانهای داشتم.
وی ادامه میدهد: با این حال زمانی که با شرکتکنندگان کشورهای مختلف صحبت کردم، متوجه شدم که موضوع مهمتر، عشق به مسابقه و عشق به فیزیک است. در واقع، این پرسش مطرح شد که هدف ما از حضور در مسابقات چیست؛ اینکه صرفاً دور هم باشیم و از حضور در این رقابتها لذت ببریم نیز بخشی از موضوع است.
این دانشآموز نخبه تأکید میکند: پیش از این، شاید ذهنیتی شبیه برخی نگاههای آسیای شرقی و چینی داشتیم که باید وارد رقابت شویم، مانند گلادیاتورها مبارزه کنیم و مدال بهدست آوریم، اما پس از این تجربه متوجه شدم که صرفاً کسب مدال مهم نیست و علاقه به فیزیک و خودِ رقابت نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
ضرورت حمایت از مدالآوران و ایجاد فضای فعالیت در صنعت
ضرابیان در پاسخ به پرسشی درباره میزان حمایت اتاق بازرگانی از افرادی که در المپیادهای جهانی، بهویژه در رشته فیزیک، موفق به کسب مدال میشوند، توضیح میدهد: شاید در رشته فیزیک، آنگونه که باید حمایتهایی انجام نشود، اما من خودم در ادامه قصد دارم رشته مهندسی را در دانشگاه دنبال کنم. رشته مهندسی بیشتر به صنعت نزدیک است و کمکهایی که ما میتوانیم در حوزه صنعت انجام دهیم، نیازمند آن است که برنامههایی برای ایجاد فضای فعالیت فراهم شود.
وی ادامه میدهد: بهگونهای که فردی که در یکی از دانشگاههای برتر ایران تحصیل کرده است، بتواند پس از فارغالتحصیلی، فضای کاری مناسبی داشته باشد و وارد صنعت شود. در فضایی که برای ما ایجاد میشود، میتوانیم به صنعت کمک کنیم و این دو موضوع بهصورت یک اثر پروانهای میتواند به یکدیگر کمک کند.
ایجاد مسیر روشن برای مدالآوران، انگیزه جوانترها را افزایش میدهد
دارنده مدال طلای المپیاد جهانی فیزیک ۲۰۲۶ خاطرنشان میکند: اینکه فضای روشنی برای مدالآوران گذشته وجود داشته باشد، باعث میشود جوانترها و افرادی که بهتازگی میخواهند این مسیر را آغاز کنند، با دید بازتری فعالیت کنند و انگیزه بیشتری داشته باشند. این موضوع میتواند باعث شود افرادی که تازه وارد عرصه المپیاد میشوند، با شرایط و فضای مناسبتری وارد این مسیر شوند و در مجموع، فضای نمونه و بهتری برای ورود به المپیاد و ادامه فعالیت در این حوزه در کشور ایجاد شود.
ارزیابی میزبانی چین و ارتقای سطح مسابقات جهانی اقتصاد
مبین کریمی، برنده مدال نقره المپیاد علمی جهانی اقتصاد درباره برگزاری مسابقات جهانی اقتصاد امسال در چین به ایسنا میگوید: مسابقات امسال در چین و در شهر «شنژن» برگزار شد و از نظر میزبانی، شرایط قابل قبول بود. چین واقعاً کشور خوبی برای برگزاری المپیادهای مختلف است و در این زمینه ظرفیتهای مناسبی دارد.
وی میافزاید: در مورد سطح مسابقات نیز باید بگویم که امسال، در مجموع، مسابقات تا حدودی به سمت ارتقای سطح دشواری حرکت کرده بود و با توجه به روند سالهای اخیر، انتظار چنین موضوعی نیز وجود داشت. در مجموع، بهنظر من مسابقات نسبت به سال گذشته و سالهای پیش از آن، پیشرفت قابل توجهی داشته است و این حرکت و رشد در المپیاد اقتصاد نیز کاملاً مشهود است.
ضرورت حمایت عملی و تقویت اطلاعرسانی درباره المپیاد اقتصاد
نایبقهرمان المپیاد علمی جهانی اقتصاد با اشاره به یکی از مسائل موجود در مسیر توسعه المپیاد اقتصاد بیان میکند: یکی از مواردی که من در خود المپیاد اقتصاد مشاهده میکنم و بهعنوان یک مسئله وجود دارد، بحث اطلاعرسانی است. البته غیر از محتوای آموزشی که بهعنوان مثال در شهر تهران بهشدت زیاد است، موضوع اطلاعرسانی درباره خود المپیاد نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
کریمی ادامه میدهد: بسیاری از دانشآموزان نمیدانند المپیاد چیست، به چه شکلی برگزار میشود و چه مزایایی دارد. اگر اتاق بتواند با کمک ظرفیتهای مختلف و همچنین آموزشوپرورش، اطلاعرسانی را افزایش دهد، میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
وی یادآور میشود: اینکه المپیاد اقتصاد چگونه میتواند به یک المپیاد فراگیرتر تبدیل شود، موضوعی است که باید مورد توجه قرار گیرد. این مسئله نهتنها درباره المپیاد اقتصاد، بلکه بهطور کلی در مورد تمام المپیادها میتواند کمککننده باشد و موجب شود دانشآموزان بیشتری به این سمت گرایش پیدا کنند. افزایش حضور دانشآموزان در این حوزه، خود میتواند به ایجاد متریال و فضای آموزشی بیشتر منجر شود و زمینه پیشرفت بیشتر را فراهم کند.
ضرورت عبور از آموزش نظری و ورود به فضای عملی اقتصاد
این نخبه اقتصاد با اشاره به معضل موجود در بدنه اقتصادی کشور و ضرورت توجه به فعالیتهای عملی اظهار میکند: یکی از مهمترین مباحث در المپیادها، بهطور کلی، مباحث تئوری و نظری است. هنگامیکه وارد فضای دانشگاه میشویم، این موضوع نهتنها در فضای دانشگاه، بلکه در اجتماع نیز ادامه پیدا میکند. یکی از بهترین کارهایی که در اتاق نیز پیشنهاد شد، همین جلساتی است که دانشآموزان در آن حضور پیدا میکنند و با فضای واقعی اقتصاد کشور و اقتصاد استان آشنا میشوند.
کریمی میافزاید: واقعاً این موضوع کمک میکند که از فضای نظری فاصله بگیریم و وارد فضای عملی شویم. این موضوع تنها به همین مورد محدود نمیشود و پاسخها و راهکارهای مختلفی میتوان در این زمینه اجرا کرد که میتوان درباره آنها بیشتر صحبت کرد.
سطح بالاتر المپیاد جهانی نسبت به رقابتهای کشوری
احسان ذوالفقاری، دارنده مدال برنز المپیاد علمی جهانی اقتصاد درباره برگزاری این المپیاد به ایسنا میگوید: المپیاد جهانی اقتصاد با حضور ۵۷ کشور برگزار شد و سطح این المپیاد نسبت به سطح المپیاد کشوری بالاتر بود، هرچند سطح المپیاد کشوری نیز سطح بالایی است. امیدواریم دانشآموزان کشورمان در سالهای آینده بتوانند با افزایش تجربه و تمرکز بیشتر بر مباحث تخصصی، مدالهای بهتری در این رقابتها کسب کنند.
رشد اقتصادی، نظریه بازیها و مباحث مالی؛ محورهای اصلی المپیاد
وی درباره موضوعات اصلی که در این دوره از المپیاد بیشتر مورد توجه قرار گرفته بود، میافزاید: یکی از موضوعات اصلی که امسال تمرکز بسیار بیشتری بر آن صورت گرفته بود، مسئله رشد، بهویژه رشد اقتصادی، بود. موضوع دیگر، نظریه بازیها بود که به بررسی چگونگی تصمیمگیری افراد مربوط میشود.
این نخبه کشور بیان میکند: یکی دیگر از مباحث مطرحشده نیز مباحث مالی بود و موضوع مهم دیگر، مسائل مربوط به کسبوکارها بود؛ اینکه یک کسبوکار چگونه باید مسئله خود را شناسایی و برای حل آن اقدام کند. در این بخش، باید راهحلی را در قالب یک مشاوره کسبوکار به گروهی از داوران ارائه میدادیم و بهنظر من، جذابترین بخش المپیاد نیز همین قسمت بود.
ارتباط بخشی از سؤالات با مباحث مطرحشده در نوبل اقتصاد
ذوالفقاری با اشاره به ارتباط بخشی از سؤالات این دوره با مباحث مطرحشده در جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۵ یادآور میشود: بخشی از سؤالات امسال با موضوعاتی مرتبط بود که در سال گذشته، یعنی سال ۲۰۲۵، در مباحث مربوط به نوبل جهانی اقتصاد مطرح شده بود. این سؤالات بهگونهای طراحی شده بودند که پاسخ مستقیم و مشخصی برای آنها وجود نداشت و میتوانستند از دیدگاههای مختلف، پاسخهای درست متفاوتی داشته باشند.
وی ادامه میدهد: دانشآموزان ما تلاش کردند پاسخهای مناسبی ارائه کنند و راهحلهایی که مطرح شد، بهنظر من جای فکر داشت و میتوان بیشتر روی آنها سرمایهگذاری و کار کرد.
مسائل نظری اقتصاد و امکان ارائه راهکار در سطح کلان
برنده مدال برنز المپیاد جهانی درباره امکان استفاده از این مباحث نظری در سطح کلان اقتصادی نیز میگوید: تمام این موارد، مباحث نظری هستند و اگر در مقطعی، پیشنهادی در سطح کلان اقتصادی درباره رشد و همچنین راهحل مسائل کسبوکارها، بهویژه کسبوکارهایی که در قرن بیستویکم فعالیت میکنند، مطرح شود، میتوان از این مباحث استفاده کرد.
ذوالفقاری با اشاره به اینکه خود را در سطحی نمیداند که بتواند درباره تمام این موضوعات اظهارنظر تخصصی کند، میافزاید: من از نظر سطح دانش، خودم را در جایگاهی نمیبینم که بتوانم درباره این موضوعات بهصورت تخصصی اظهارنظر کنم، اما حقیقتاً مشکل اقتصادی ایران را در بخش اقتصاد سیاسی و شبکه ذینفعانی میبینم که طی روند ۵۰ ساله شکل گرفته است. اگر بتوانیم مسئله این شبکه ذینفعان را حل کنیم، بهنظر من مسئله تورم و رشد بلندمدت نیز قابل حل خواهد بود.
به گزارش ایسنا، در نهایت، مسئله اصلی را نباید صرفاً در تعداد مدالهای کسبشده خلاصه کرد. مدال زمانی به یک دستاورد پایدار تبدیل میشود که دانش و مهارت حاصل از این مسیر بتواند در حل مسائل واقعی کشور به کار گرفته شود. در حوزه اقتصاد نیز پرورش نیروهایی که علاوه بر دانش نظری، توانایی تحلیل مسائل ساختاری، شناخت فضای واقعی کسبوکار و ارائه راهکار داشته باشند، ضرورتی جدی است. عبور از مدالگرایی صرف و حرکت به سمت تربیت نیروی انسانی مسئلهمحور، میتواند المپیادها را از یک رقابت علمی به یکی از حلقههای مؤثر در زنجیره توسعه علمی، صنعتی و اقتصادی کشور تبدیل کند.
انتهای پیام
