دهم شهریور در تقویم ورزشی ایران با عنوان «روز داور» شناخته میشود؛ مناسبتی که اگرچه عنوان یک روز جهانی رسمی را ندارد، اما طی سالهای گذشته در فضای ورزش کشور جای خود را پیدا کرده و فرصتی برای یادآوری نقش داوران در برگزاری عادلانه و سالم رقابتهای ورزشی فراهم کرده است.
داوری یکی از ارکان جداییناپذیر رقابتهای ورزشی است؛ جایگاهی که نتیجه مسابقه، سرنوشت تیمها و گاه مسیر یک فصل ورزشی میتواند به تصمیمهای فردی وابسته باشد. داوران در فوتبال، والیبال، کشتی و دیگر رشتههای ورزشی، در شرایطی مسئولیت اجرای قوانین و حفظ نظم مسابقه را برعهده دارند که کوچکترین تصمیم آنان میتواند با واکنش گسترده ورزشکاران، مربیان، هواداران و رسانهها همراه شود.
از قضاوت در زمین تا تحمل فشار بیرون از زمین
داوران، برخلاف بسیاری از عوامل حاضر در مسابقات، معمولاً پس از پایان رقابت کمتر مورد توجه قرار میگیرند؛ با این حال، تصمیمهای آنان از نخستین دقایق مسابقه تا سوت پایان زیر ذرهبین قرار دارد. فشار روانی، اعتراض بازیکنان و مربیان، واکنش هواداران و حساسیت رسانهای، بخشی از شرایطی است که داوران در جریان مسابقات با آن مواجهند. در مسابقات حساس و بهویژه دیدارهای سنتی و سرنوشتساز، این فشار چندبرابر میشود و مدیریت مسابقه علاوهبر دانش قوانین، نیازمند تجربه، تمرکز و توانایی کنترل شرایط روانی نیز خواهد بود.
از سوی دیگر، اشتباه بخشی از واقعیت ورزش است و داور نیز مانند هر انسان دیگری ممکن است در تشخیص یک صحنه دچار خطا شود. توسعه فناوریهایی مانند کمکداور ویدئویی در فوتبال و استفاده از ابزارهای نوین در برخی رشتهها نیز با هدف کاهش خطا و افزایش دقت تصمیمگیری انجام شده است، اما همچنان عنصر انسانی بخش مهمی از فرایند قضاوت در ورزش محسوب میشود.
حرفهایگری؛ حلقه مفقوده داوری
توسعه ورزش حرفهای بدون برخورداری از نظام داوری حرفهای امکانپذیر نیست. تربیت داوران مستعد، آموزش مستمر، ارزیابی عملکرد و فراهم کردن فرصت حضور آنان در رقابتهای معتبر، بخشی از مسیری است که میتواند سطح داوری کشور را ارتقا دهد. در بسیاری از رشتهها، داوران در کنار فعالیت ورزشی خود، شغل دیگری دارند و داوری برای آنان بهعنوان یک حرفه تماموقت تعریف نشده است. این مسئله میتواند بر میزان زمان اختصاصیافته به آموزش، آمادگی جسمانی، مطالعه قوانین و حضور در دورههای تخصصی اثرگذار باشد.
از همینرو، حرکت به سمت حرفهایسازی داوری تنها به افزایش دستمزد مسابقات محدود نمیشود و مجموعهای از حمایتهای شغلی، بیمهای، درمانی، آموزشی و رفاهی را دربرمیگیرد. یکی از دشوارترین بخشهای فعالیت داوران، مواجهه با واکنشهای پس از مسابقه است. تصمیم داور ممکن است برای یک تیم به معنای پیروزی، شکست، صعود، سقوط یا حتی از دست رفتن یک عنوان قهرمانی باشد و همین موضوع حساسیت نسبت به عملکرد داوران را افزایش میدهد.
در چنین شرایطی، حفظ استقلال داور و جلوگیری از تأثیرپذیری از فضای ورزشگاه و فشارهای بیرونی اهمیت ویژهای دارد. حمایت از داوران نیز به معنای نادیده گرفتن اشتباهات آنان نیست؛ بلکه فراهم کردن شرایطی است که داور بتواند بدون فشارهای خارج از چارچوب ورزش، وظیفه خود را بر اساس قانون انجام دهد و در صورت بروز خطا نیز از مسیرهای آموزشی و ارزیابی برای اصلاح آن استفاده شود.
داوران قشر مظلوم ورزش کشورند
علی خسروی، عضو کمیته داوران فدراسیون فوتبال و پیشکسوت داوری با اشاره به روز داور به ایسنا میگوید: تقریباً در سال ۱۳۸۶، در تاریخ ۱۰ شهریور، کنفدراسیون فوتبال آسیا اعلام کرد که در هر مسابقه یک بنر سبزرنگ با عنوان «روز داور» نصب شود. این موضوع بهعنوان یک روز جهانی ثبت نشده است، اما خوشبختانه در کشور ما این روز باقی مانده و داوران، بهویژه در رشتههای فوتبال، والیبال و کشتی، این مناسبت را گرامی میدارند.
وی میافزاید: این موضوع در ایران زنده مانده است، زیرا واقعاً داوران در کشور ما چهرهای مظلوم دارند و از نظر مادی و معنوی درآمد و حمایت چندانی دریافت نمیکنند. با این حال، اینکه سالی یکبار این روز را به یکدیگر تبریک بگویند، در کشور ما به یک فرهنگ عمومی تبدیل شده است و ما نیز علاقهمندیم این اتفاق هر سال تداوم داشته باشد.
ضرورت تربیت داوران حرفهای
پیشکسوت داوری فوتبال ایران درباره تفاوت جایگاه داوران در ایران با سایر کشورها، بهویژه کشورهای اروپایی و آسیایی بیان میکند: بخشی از این تفاوتها به مسائل درآمدی بازمیگردد. داوری فوتبال و سایر رشتهها از گذشته در ایران چندان مورد توجه قرار نگرفته و درآمد داوران بسیار پایین بوده است. البته در حال حاضر درآمد داوران فوتبال نسبت به گذشته و حتی در مقایسه با برخی رشتههای دیگر بیشتر شده، اما همچنان در مقایسه با داوران خارجی فاصله قابل توجهی وجود دارد.
خسروی ادامه میدهد: باید در این زمینه فکر اساسی صورت گیرد تا بتوانیم داوران حرفهای تربیت کنیم. منظور از داور حرفهای این است که برای رشتههایی مانند فوتبال و همچنین رشتههای المپیکی و رشتههایی که در بازیهای آسیایی حضور دارند، شرایطی فراهم شود که داوران حرفهای تربیت شوند.
وی اضافه میکند: باید برای این افراد مرخصی در نظر گرفته شود، حقوق و مزایا داشته باشند، پاداش دریافت کنند، تحت پوشش بیمه قرار گیرند و امکانات و مسائل رفاهی برای آنان در نظر گرفته شود. این موضوع نیازمند یک برنامهریزی و فکر اساسی است.
داوران کارمند نیستند، اما باید حمایت شوند
عضو کمیته داوران فدراسیون فوتبال میگوید: اکنون ۶۵ سال دارم، اما همچنان شاغلم؛ در حالی که حدود ۲۰ یا ۲۱ سال پیش داوری من به پایان رسیده است. با این حال، هنوز مشغول به کارم.
خسروی درباره بیمهریهایی که گاهی داوران از سوی مردم و هواداران تجربه میکنند، اظهار میکند: البته گاهی اوقات ممکن است داوران از سوی مردم با بیمهریهایی مواجه شوند که اشکالی ندارد؛ زیرا هواداران، طرفدار تیم خودند و ممکن است تصمیم داور به مذاق آنان خوش نیاید و بههمین دلیل اعتراض یا حتی توهین کنند.
وی ادامه میدهد: در سال ۱۳۹۷ به کربلا رفته بودم و بیش از دو هزار نفر از من طلب حلالیت کردند و گفتند که پیش از آن نمیدانستند شرایط و جایگاه داوری چگونه است. مسئولان باید توجه بیشتری به داوری داشته باشند. وزارت ورزشوجوانان، کمیته ملی المپیک و فدراسیونها باید به این موضوع توجه کنند. داوران واقعاً قشر مظلوم جامعه ورزش کشورند.
پیشکسوت داوری فوتبال ایران با اشاره به وضعیت داوران در کشورهای دیگر یادآور میشود: در خارج از کشور، درآمد داوران بسیار بیشتر است. برای نمونه، در آلمان درآمد یک داور حتی از رئیس جمهوری این کشور نیز بیشتر است. علاوهبر درآمد، مزایای مختلفی نیز برای داوران در نظر گرفته میشود که در کشور ما وجود ندارد.
خسروی اضافه میکند: مسائل رفاهی متعددی برای داوران در کشورهای دیگر وجود دارد که در ایران پیشبینی نشده است. برای نمونه، سهمیههایی برای داوران و خانوادههای آنان در سفر در نظر گرفته میشود، سهمیه دانشگاهی دارند، سهمیه ارزاق برای آنان وجود دارد و عیدی و پاداش دریافت میکنند.
وی در پایان میگوید: درست است که داوران کارمند و حقوقبگیر نیستند و بابت هر مسابقه دستمزد دریافت میکنند، اما باید تمهیداتی برای حمایت از آنان در نظر گرفته شود. مسائل پزشکی نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد و در این زمینه نیز امکانات مناسبی برای داوران وجود ندارد.
روزی برای دیدن قاضیان دیدهنشده ورزش
به گزارش ایسنا، روز داور میتواند فرصتی برای بازنگری در جایگاه قضاوت در ورزش ایران باشد؛ از نحوه آموزش و استعدادیابی گرفته تا شرایط اقتصادی، امکانات پزشکی، بیمه، امنیت شغلی و مسیر پیشرفت داوران. ورزشکاران برای رسیدن به میدان رقابت سالها تمرین میکنند و تیمها برای حضور در مسابقات هزینه و برنامهریزی دارند؛ داوران نیز برای رسیدن به سطح حرفهای نیازمند آموزش، آمادگی و حمایت مستمرند.
دهم شهریور، در واقع یادآور نقشی است که شاید در لحظه برگزاری مسابقه بیش از هر زمان دیگری دیده شود، اما اهمیت آن بسیار فراتر از ۹۰ دقیقه فوتبال یا زمان برگزاری یک رقابت است؛ داوری سالم، دقیق و حرفهای یکی از پایههای اعتماد به نتیجه مسابقه و سلامت رقابت ورزشی است.
انتهای پیام
