به گزارش ایسنا، ایران و ترکمنستان به عنوان دو کشور بسیار مهم به لحاظ سیاسی و در چارچوب تعاملات همسایگی و به ویژه موقعیت جغرافیایی و ژئواکونومیک ظرفیتهای گستردهای برای تقویت همکاری در حوزههای حمل و نقل، ترانزیت، تجارت، انرژی و حوزه دریای خزر دارند.
ایران بعد از روسیه بیشترین حجم مبادلات تجاری را در بین کشورهای حوزه خزر با ترکمنستان داراست. خط راهآهن تاجان- مشهد- سرخس، خط لوله گاز ۱۳۹ میلیون دلاری کورپیه-کردکوی در غرب ترکمنستان و سد دوستی در جنوب این کشور طی فرآیند یک همکاری اقتصادی ساخته شد.
در سال ۲۰۲۱ قرارداد سه جانبه سواپ در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اقتصادی (اکو) با حضور رئیسجمهور وقت ایران و الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان و وزیران نفت دو کشور امضا شد که براساس آن ایران با سواپ (ترانزیت) 2 میلیارد مترمکعب گاز سالانه ترکمنستان به آذربایجان از طریق خاک ایران توافق کرد. این گاز از مسیر ایران به جمهوری آذربایجان ترانزیت خواهد شد. همچنین ایران گاز مصرفی مورد نیاز خود در پنج استان شمالی کشورش را نیز از حق انتقال این گاز برداشت خواهد کرد.
یکی دیگر از مهمترین موضوعات کاری میان ایران و ترکمنستان رایزنی های دو جانبه درباره دریای خزر و نحوه بهرهبرداری و استفاده از آن براساس کنوانسیون آکتائو است که تاکنون دو کشور در این زمینه گفتوگوهایی داشته و معتقدند برای نجات خزر باید اقدامات مهم و راهبردی در دستور کار قرار گیرد.
با توجه به نوع همکاریهای دو کشور جای سوال است که آیا تحولات اخیر منطقهای در روابط و تعاملات ایران و ترکمنستان تاثیرگذار بوده است یا خیر؟ باید دید این دو کشور همسایه چه برنامهها و راهبردهایی را در شرایط کنونی در نظر دارند. سفیر ایران در ترکمنستان در این رابطه در گفتوگویی مکتوب با ایسنا به بررسی آخرین تحولات میان دو کشور به ویژه در رابطه با تعاملات تجاری، اقتصادی پرداخت.
«علی مجتبی روزبهانی» سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکمنستان در گفتوگو با ایسنا در پاسخ به این سوال که آیا همکاریهای اقتصادی و سیاسی ایران و ترکمنستان در پی تنشهای اخیر در منطقه و تجاوز آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دچار تغییر شده است؟ اظهار کرد: روابط سیاسی و اقتصادی دو کشور در سطح همسایگی راهبردی و مبتنی بر حسن همجواری قرار دارد. با وجود تجاوز نظامی آمریکایی ـ صهیونیستی به کشورمان و اعمال محاصره اقتصادی علیه ملت ایران، روابط رو به رشد دو کشور در مسیر مناسب خود در حال حرکت است.
مبادلات اقتصادی ایران و ترکمنستان در سال گذشته10 درصد افزایش داشته است
وی با تاکید بر اینکه «ترکمنستان بهعنوان یک همسایه خوب جمهوری اسلامی ایران، استمرار مبادلات اقتصادی با کشورمان را مورد توجه جدی قرار داده است» گفت: در حوزه سیاسی و دیپلماتیک در دو سال گذشته از دولت چهاردهم تاکنون، 7 مرتبه مقامات عالی دو کشور با یکدیگر دیدار داشتهاند. در سال 1404 هجدهمین کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی، علمی و فرهنگی دو کشور در تهران برگزار شد و دو کشور برنامهریزی برای دستیابی به اهداف کلانتر را در دستور کار کمیسیونهای مشترک اقتصادی قرار دادهاند.
دیپلمات ارشد ایران در عشقآباد درباره سطح فعلی همکاریهای دو کشور نیز ابراز کرد: بنا بر آمارهای رسمی حجم مبادلات دو کشور با رشد حدود 10 درصدی از 593 میلیون دلار در سال 1403 به بیش از 650 میلیون دلار درسال 1404رسید. در حوزه فرهنگی و علمی نیز از برگزاری رویدادهای فرهنگی متقابل، از جمله جشنواره امام رضا (ع) که هر ساله به همت کشورمان در مرو برگزار میشود و یا مراسم بزرگداشت شاعر بزرگ، مختومقلی فراغی در استان گلستان و دیگر مناسبتهای مشترک در کنار همکاریهای علمی و دانشگاهی و استانی میتوان نام برد.
حلقه کلیدی اتصال آسیای مرکزی و چین به خلیج فارس و اروپا چیست؟
روزبهانی همچنین در پاسخ به این پرسش که ایران و ترکمنستان ظرفیتهای قابلتوجهی برای همکاری در حوزههای انرژی، ترانزیت، تجارت و زیرساخت دارند. با این حال، در شرایط پیچیده ژئوپلیتیک فعلی منطقه، این روابط با مجموعهای از چالشهای ساختاری و خارجی روبهروست که نیازمند بررسی دقیق و اقدام هماهنگ است، مقامات دو کشور چه اقداماتی برای رفع موانع انجام دادهاند؟ گفت: در حوزه ترانزیت و زیرساخت، دو کشور گامهایی در جهت کاهش تعرفههای گمرکی، تسهیل تردد ترانزیتی و توسعه پایانه و راهآهن مرزی سرخس و اینچهبرون، بهعنوان بستر مناسبی برای تسریع مراودات برداشتهاند.
وی ادامه داد: تمامی این اقدامات با محوریت احیاء و تقویت موقعیت تاریخی جاده ابریشم صورت میگیرد؛ چراکه کریدورهای ترانزیتی ریلی و جادهای میان دو کشور (مانند مسیر چین ـ قزاقستان ـ ترکمنستان ـ ایران و موافقتنامه عشقآباد)، حلقهای کلیدی برای اتصال آسیای مرکزی و چین به خلیج فارس و اروپا در چارچوب این مسیر تجاری تاریخی به شمار میروند.
صدور روادید و مبادلات بانکی دو جانبه با پیچیدگی روبهرو است
سفیر ایران در عشقآباد تصریح کرد: با این حال همچنان چالشها در حوزه حمل و نقل جادهای، خطوط ریلی و البته پیچیدگیهای صدور روادید و مبادلات بانکی وجود دارد.
روزبهانی گفت: در سالهای اخیر اقدامات مهمی برای فعال کردن دیپلماسی اقتصادی با برگزاری نشستهای مداوم مسئولان وزارت راه و شهرسازی ایران بهعنوان متولی کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی، علمی و فرهنگی و مقامات ترکمنستان برای تسهیل تردد کامیونها، فعال نگهداشتن و توسعه محورهای ریلی و تسهیل گردشگری و غیره انجام شده است.
وی در پاسخ به اینکه تحولات منطقه به طور کلی برنامهها و سیاست کشورها را دچار تغییر کرده، وجود کریدورها و راههای جدید نمونه آن است. تا چه اندازه این تحولات بر روابط تهران و عشقآباد تاثیرگذار بوده است؟ اظهار کرد: تمایل ترکمنستان به تنوع بخشیدن به مسیرهای ترانزیتی و همچنین ظرفیتهای تاریخی همکاری در مسیر جاده ابریشم یک فرصت خوب برای جمهوری اسلامی ایران برای توسعه همکاری در حوزه ترانزیت است. ایران و ترکمنستان هر دو علاقهمندند مانع حذف خود از مسیرهای جهانی شوند.
دیپلمات ارشد ایران در ترکمنستان با بیان اینکه دو کشور بر تقویت کریدور شمال ـ جنوب و کریدور شرق به غرب متمرکز شدهاند، گفت: از آن گذشته کریدور ترانزیتی پنج جانبه (موافقتنامه عشقآباد) ظرفیت همکاری زیادی میان دو کشور فراهم آورده است. متصل کردن آسیای مرکزی به خلیج فارس از طریق ایران که ترکمنستان و ایران حلقههای کلیدی آن هستند، یکی از مزیتهای این همکاری است.
روزبهانی درباره ظرفیتها و مزیت ژئواکونومیک ایران منطقه آسیای مرکزی، خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران ظرفیت بالایی در زمینه اقتصادی، قرار گرفتن در مسیر تجارت و حمل و نقل جهانی و مسیر انرژی دارد. اما لازمه بهرهبرداری از این فرصت، توجه و اصلاح در برخی حوزههای لجستیکی و جذب سرمایهگذاری مناسب است. اصلاح مقررات و تعرفهها در حمل و نقل ریلی و جادهای بسیار مهم است. نوسازی و توسعه پایانههای مرزی با طرف ترکمستانی یکی دیگر از موضوعات مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد. به عنوان مثال توسعه پایانه سرخس و اینچهبرون جهت تبدیل شدن به تکیهگاه تجاری اصلی و اتصال آسیای مرکزی به آبهای آزاد، بسیار ضروری است. علاوه بر این جمهوری اسلامی ایران به عنوان مسیر مهمی برای انتقال انرژی محسوب میشود که میتواند همسایگان شمالی و همسایگان جنوبی را به هم متصل کند و به شاهراه انتقال انرژی تبدیل شود.
رژیم حقوقی دریای خزر موضوع مشورتهای دو جانبه ایران و ترکمنستان است
وی درباره اینکه در مساله دریای خزر و کنوانسیون مربوطه، ترکمنستان همواره سیاست بیطرفی اعلام کرده و اهداف اقتصادی در خزر را مورد تاکید قرار داده است، از آنجایی که خزر یکی از موضوعات مشترک دو کشور است، ایران و ترکمنستان در این زمینه چه اقدامات و گفتوگوهایی داشتهاند؟ گفت: دو کشور همواره در زمینه مسائل دریای خزر شامل محیط زیست، حمل و نقل دریایی، شیلات و سایر موضوعات دریای خزر در تعامل مستقیم و مستمر هستند. خوشبختانه در خصوص بسیاری از مسائل درباره خزر و به طور خاص ضرورت حفظ محیط زیست دریایی و یافتن راهکاری برای مقابله با کاهش سطح آب و یا کاهش تبعات آن بر معیشت مردم دو کشور، توافق وجود دارد.
روزبهانی گفت: یکی از مهمترین موضوعاتی که دو طرف در گفتوگوهای خود پیگیری میکنند مسائل مربوط به رژیم حقوقی این دریاست. این گفتوگوها در قالب مشورتهای دوجانبه مسئولان خزر و یا نهادهای دولتی ذیربط ادامه دارد.
سفیر ایران در ترکمنستان در پاسخ به این سوال که مساله محیط زیست دریای خزر در چه چارچوبی بین دو کشور بررسی میشود در حالی که کنوانسیون محیط زیست خزر به امضاء رسیده اما اجرایی نشده است؟ گفت: محیط زیست دریای خزر تحت تاثیر موضوعاتی همچون کاهش سطح آب، آلودگیهای نفتی، پسماندهای شهری و صنعتی و خطر انقراض برخی گونههای زیستی و کاهش شدید ذخایر ماهیان خاویاری، شرایط شکنندهای دارد. با این وجود برخی برنامهها به صورت متمرکز، میان پنج کشور ساحلی و یا با همکاری سازمانهای بینالمللی برای کاهش اثرات منفی این شرایط در حال اجرا و یا برنامهریزی است.
روزبهانی خاطرنشان کرد: ایران و ترکمنستان به نوبه خود در این برنامهها سهیم هستند. علاوه بر این همواره بر لزوم نجات خزر و اجرای کامل پروتکلهای کنوانسیون تهران تأکید دارند، ولی با این وجود باید پذیرفت که اقدامات ملموس میدانی برای نجات محیط زیست خزر هنوز از حجم آسیبها عقبتر است.
انتهای پیام
