به گزارش ایسنا، بررسی گزارشهای سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) در حوزه نوآوری و مالکیت فکری نشان میدهد که ایران در کنار برخورداری از برخی ظرفیتهای قابل توجه در حوزه برند، در زمینه ثبت بینالمللی علائم تجاری با چالشهایی مواجه است.
بر اساس گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۵ (GII 2025)، بانک پاسارگاد در جدول «۵۰۰۰ شرکت برتر با بالاترین ارزش جهانی برند» بهعنوان رتبه نخست برند ایران معرفی شده است. ارزش برند این بانک ۱.۰۲۸۵ میلیارد دلار برآورد شده و بانک پاسارگاد رتبه نخست ایران را در میان برندهای مورد بررسی به خود اختصاص داده است. این رتبه مربوط به جایگاه این بانک در میان برندهای ایرانی مورد بررسی است و به معنای کسب رتبه نخست جهانی نیست.
شاخص جهانی نوآوری یکی از ارزیابیهای بینالمللی در حوزه نوآوری، فناوری، دانش و مالکیت فکری به شمار میرود و حضور یک برند ایرانی در میان برندهای مورد بررسی این گزارش، از منظر جایگاه برندهای کشور در ارزیابیهای بینالمللی قابل توجه است.
در همین چارچوب، در برنامه روز جهانی مالکیت فکری ۲۰۲۵ ایران که بهعنوان تنها رویداد ثبتشده از ایران در تقویم رویدادهای World IP Day 2025 سازمان جهانی مالکیت فکری معرفی شده است، جایزه نوآوری در حفاظت از مالکیت فکری در حوزه علائم تجاری به بانک پاسارگاد اهدا میشود. این جایزه به پاس پیشرو بودن این بانک در حفاظت از مالکیت فکری، خلاقیت و نوآوری در حوزه برندینگ در نظر گرفته شده است.
وضعیت ایران در نظام مادرید
در بخش دیگری از گزارشهای سازمان جهانی مالکیت فکری، گزارش «بررسی سالانه نظام مادرید ۲۰۲۶» وضعیت ثبت بینالمللی علائم تجاری در سال ۲۰۲۵ را بررسی کرده است. این گزارش شامل آمار درخواستهای ثبت بینالمللی، ثبتهای انجامشده، تمدیدها، گسترش جغرافیایی حمایت از علائم تجاری و ثبتهای بینالمللی فعال است.
بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۶۴ هزار و ۱۵۰ درخواست بینالمللی ثبت علامت تجاری از طریق نظام مادرید ثبت شده که نسبت به سال ۲۰۲۴، ۱.۵ درصد کاهش داشته است. همچنین ۶۳ هزار و یک ثبت بینالمللی، ۶۸ هزار و ۲۶۴ تعیین مقصد بعدی و ۴۳ هزار و ۴۹ تمدید ثبت بینالمللی انجام شده است.
شمار ثبتهای بینالمللی فعال نیز در سال ۲۰۲۵ به ۹۴۳ هزار و ۷۴۳ مورد رسیده که نسبت به سال قبل ۲.۴ درصد افزایش داشته است. در این میان، جمهوری اسلامی ایران نیز در بخشهای مختلف این گزارش مورد بررسی قرار گرفته است.
بر اساس نمودار مربوط به «درخواستهای بینالمللی برای مبدأهای منتخب کشورهای با درآمد متوسط در سال ۲۰۲۵»، ایران در سال ۲۰۲۵ دارای ۴۳ درخواست بینالمللی بوده که نسبت به سال قبل ۳۱.۷ درصد کاهش نشان میدهد. سازمان جهانی مالکیت فکری تصریح کرده است که دادههای سال ۲۰۲۵ در این بخش برآوردی است و مبنای تعیین مبدأ، کشور محل نشانی متقاضی است.
در جدول آماری مربوط به درخواستهای بینالمللی نیز برای ایران سه رقم متفاوت ثبت شده است؛ ۴۳ درخواست بینالمللی، ۳۴۳ تعیین مقصد در درخواستهای بینالمللی و هزار و ۹۲۸ تعیین مقصد دریافتشده توسط ایران. این سه رقم دارای تعاریف متفاوتی هستند؛ عدد ۴۳ مربوط به درخواستهای متقاضیان مستقر در ایران است، عدد ۳۴۳ تعداد انتخاب کشورهای مقصد از سوی متقاضیان ایرانی را نشان میدهد و هزار و ۹۲۸ مورد نیز مربوط به درخواستهایی است که در آنها ایران از سوی متقاضیان خارجی بهعنوان کشور مقصد انتخاب شده است.
در بخش دیگری از گزارش که «درخواستهای بینالمللی بر اساس دفاتر مبدأ منتخب کشورهای با درآمد پایین و متوسط در سال ۲۰۲۵» را بررسی میکند، دفتر مبدأ ایران ۴۱ درخواست داشته است. این رقم نسبت به سال قبل ۳۰.۵ درصد کاهش داشته است.
بنابراین در گزارش دو رقم ۴۳ و ۴۱ برای ایران مشاهده میشود که ناشی از تفاوت در تعریف آماری «کشور مبدأ بر اساس نشانی متقاضی» و «دفتر مبدأ» است و این دو رقم را نباید یکسان تلقی کرد.
کاهش سهم خدمات در علائم تجاری بینالمللی ایران
یکی از دادههای قابل توجه گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری، مقایسه ساختار کالاها و خدمات در درخواستهای بینالمللی ایران در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۲۵ است. بر اساس جدول «کلاسهای کالا در برابر کلاسهای خدمات در درخواستهای بینالمللی برای مبدأهای منتخب، ۲۰۱۵ و ۲۰۲۵»، سهم کالاها در ایران در سال ۲۰۱۵ برابر با ۶۲.۹ درصد و سهم خدمات ۳۷.۱ درصد بوده است.
در سال ۲۰۲۵ سهم کالاها به ۷۶.۲ درصد افزایش یافته و سهم خدمات به ۲۳.۸ درصد کاهش پیدا کرده است. به این ترتیب، سهم خدمات ایران طی این یک دهه ۱۳.۳ واحد درصد کاهش یافته است.
سازمان جهانی مالکیت فکری؛ ایران را در میان مبدأهایی قرار داده است که سهم خدمات آنها در سال ۲۰۲۵ کمتر از ۲۵ درصد بوده و کاهش ۱۳.۳ واحد درصدی سهم خدمات ایران را از جمله بزرگترین کاهشها در میان مبدأهای منتخب اعلام کرده است.
کاهش گسترش جغرافیایی حمایت از علائم ایرانی
در بخش «تعیین مقصدهای بعدی در ثبتهای بینالمللی برای مبدأهای منتخب کشورهای با درآمد پایین و متوسط در سال ۲۰۲۵» نیز ایران ۱۲ تعیین مقصد بعدی داشته است. نرخ رشد سالانه این شاخص برای ایران ۶۵.۷ درصد کاهش داشته است. این شاخص نشاندهنده تلاش دارندگان ثبتهای بینالمللی برای گسترش دامنه جغرافیایی حمایت از علامت تجاری پس از ثبت اولیه است.
در بخش تمدید ثبتهای بینالمللی، ایران در سال ۲۰۲۵ دارای ۱۸ تمدید ثبت بوده است. نرخ رشد سالانه تمدیدهای ایران در این بخش ۱۲.۵ درصد افزایش داشته است. در نتیجه، در کنار کاهش درخواستهای جدید، تعداد تمدید ثبتهای موجود ایران افزایش یافته است؛ موضوعی که نشان میدهد بخشی از صاحبان علائم ایرانی همچنان از ثبتهای بینالمللی خود استفاده کرده و آنها را حفظ کردهاند.
در جدول آماری مربوط به ثبتهای بینالمللی و تعیین مقصدهای بعدی در سال ۲۰۲۵، دارندگان ایرانی ۶۰ ثبت بینالمللی داشتهاند. این ثبتها شامل ۵۸۴ تعیین مقصد بوده و تعداد تعیین مقصدهای بعدی نیز ۱۲ مورد ثبت شده است. در همین جدول، ایران بهعنوان کشور مقصد هزار و ۸۸۷ تعیین مقصد دریافت کرده و تعداد تعیین مقصدهای بعدی دریافتشده توسط ایران ۳۸۵ مورد بوده است.
در بخش تمدیدها نیز ارقام مربوط به ایران شامل ۱۸ تمدید ثبت بینالمللی، ۲۹۶ تعیین مقصد در ثبتهای تمدیدشده و سه هزار و ۶۱ تعیین مقصد مربوط به ایران است. این ارقام نشان میدهد ایران علاوه بر اینکه مبدأ ثبتهای بینالمللی است، در نظام مادرید بهعنوان مقصد حمایت از علائم تجاری خارجی نیز حضور قابل توجهی دارد.
افزایش وجوه توزیعشده به ایران
از نظر مالی نیز گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری نشان میدهد وجوه توزیعشده به ایران از ۶۰۹ هزار و ۶۰ فرانک سوئیس در سال ۲۰۲۴ به ۶۵۶ هزار و ۸۰۷ فرانک سوئیس در سال ۲۰۲۵ رسیده است. سهم ایران از کل وجوه توزیعشده در سال ۲۰۲۵ نیز ۰.۲ درصد بوده است. بر اساس اختلاف دو رقم، وجوه توزیعشده به ایران در این دوره ۴۷ هزار و ۷۴۷ فرانک سوئیس افزایش یافته است.
مجموع دادههای گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری، تصویری دوگانه از جایگاه ایران در نظام مادرید ارائه میکند. از یک سو، کاهش ۳۱.۷ درصدی درخواستهای بینالمللی متقاضیان مستقر در ایران و کاهش ۳۰.۵ درصدی درخواستهای ثبتشده در دفتر مبدأ ایران، از جمله مهمترین نشانههای منفی در وضعیت ایران به شمار میرود.
از سوی دیگر، تمدید ثبتهای ایران ۱۲.۵ درصد افزایش داشته و دارندگان ایرانی در سال ۲۰۲۵ دارای ۶۰ ثبت بینالمللی بودهاند. ایران همچنین بهعنوان کشور مقصد، هزار و ۹۲۸ تعیین مقصد در درخواستهای بینالمللی و هزار و ۸۸۷ تعیین مقصد در ثبتهای بینالمللی دریافت کرده است.
از منظر یک دههای نیز مهمترین تغییر در ترکیب کالا و خدمات مشاهده میشود؛ بهگونهای که سهم کالاها از ۶۲.۹ درصد در سال ۲۰۱۵ به ۷۶.۲ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده، در حالی که سهم خدمات از ۳۷.۱ درصد به ۲۳.۸ درصد کاهش یافته است. به بیان دیگر، طی این دوره سهم نسبی کالاها ۱۳.۳ واحد درصد افزایش و سهم خدمات نیز به همین میزان کاهش یافته است. این تغییر نشان میدهد حضور بینالمللی علائم ایرانی در این بازه بیشتر بر کالاها متمرکز شده و سهم خدمات کاهش یافته است.
بر این اساس، سیاستگذاری در ایران نباید تنها بر افزایش تعداد درخواستهای ثبت علامت متمرکز باشد، بلکه باید تقویت حضور بینالمللی برندهای ایرانی در بازارهای هدف را نیز دنبال کند. حمایت هدفمند از شرکتهای صادراتمحور برای ثبت بینالمللی علامت، تسهیل دسترسی بنگاههای کوچک و متوسط به نظام مادرید، کاهش هزینههای ثبت برای برندهای دارای ظرفیت صادراتی و ایجاد مشوق برای شرکتهای دانشبنیان و خدماتی میتواند از جمله اقدامات مؤثر در این زمینه باشد.
بهویژه کاهش سهم خدمات از ۳۷.۱ درصد به ۲۳.۸ درصد نشان میدهد که لازم است برای بینالمللیسازی برندهای فعال در حوزه فناوری، خدمات فنی و مهندسی، نرمافزار، سلامت و سایر خدمات صادراتپذیر، برنامه مشخصی تدوین شود.
در مجموع، گزارش ۲۰۲۶ سازمان جهانی مالکیت فکری نشان میدهد مسئله ایران در نظام مادرید صرفاً کاهش تعداد درخواستهای جدید نیست، بلکه چالش اصلی، تقویت حضور پایدار برندهای ایرانی در بازارهای جهانی و افزایش سهم فعالیتهای خدماتی و دانشبنیان در این حضور است.
در مقابل، افزایش تمدیدها و ثبت ۶۰ علامت بینالمللی برای دارندگان ایرانی نشان میدهد ظرفیت استفاده از نظام مادرید در کشور وجود دارد و میتوان با سیاستگذاری هدفمند، این ظرفیت را توسعه داد.
انتهای پیام
