حبیب ایلبیگی که پس از سالها فعالیت در بخشهای متعدد مدیریتی حوزه سینما، از دو سال قبل به مؤسسه سینماشهر آمده، در گفتوگویی با ایسنا در آستانه ۲۱ شهریور ماه روز سینما، از مهمترین مسائل زیرساختی و کمبودها در سینما سخن گفت و ضمن ارائه آمار از وضعیت سالنهای سینمایی تاکید کرد، صاحبان فیلمها نباید تصور کنند اگر فیلمشان فروش خوبی دارد به این معناست که در کل کشور طرفدار داشته است، چرا که نه تنها بیشترین سهم فروش سینما فقط به چند شهر خاص محدود است، بلکه سلیقه و ذائقه مخاطب در مناطق مختلف کشور متفاوت است و در این زمینه سامانه تحلیلی «رسا» میتواند مؤثر باشد.
او همچنین درباره آخرین وضعیت سامانه «شناسا» و نیز روند اجرای طرح تسهیم از مبدأ فروش بلیت سینما، که قرار است طبق برنامه قبلی تا روز ملی سینما (۲۱ شهریور) تمام سینماهای کشور را پوشش دهد،سخن گفت.
مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانید:
سینماشهر در این دوره از راهاندازی ۸۲ سالن جدید با حدود هشت هزار صندلی حمایت کرده. ۳۳ سالن نیز در مجتمعهای فرهنگی از پیش ساختهشده، در ۳۰ شهر و ۱۴ استان و بدون انجام ساختوساز جدید با حدود هشت هزار صندلی، به تجهیزات استاندارد نمایش فیلم مجهز شدهاند
موسسه سینما شهر در تمام سالهای فعالیتش به عنوان یک مرکز پشتیبان برای تجهیز سینما شناخته میشده، اگر بخواهیم صحبت را از سالنهای سینما و با عدد و رقم شروع کنیم، الان چند سینما در کل کشور وجود دارد؟ البته آخرین آمار رسمی در دولت سیزدهم ۸۶۱ سالن بود که در همین زمینه شبهاتی مبنی براینکه چه نوع سالنی در این آمار محاسبه شده هم وجود داشت.
تعداد سالنهای فعال سینمایی، متناسب با وضعیت فعالیت روزانه سینماها و ثبت فروش در سامانه «سمفا»، عددی پویاست؛ زیرا ممکن است فعالیت برخی سالنها به دلایلی مانند برنامه اکران، میزان استقبال مخاطبان یا شرایط مقطعی تغییر کند. در زمان انجام این گفتوگو (اواخر مرداد ۱۴۰۵)، ۸۹۸ سالن سینمایی فعال در سامانه ثبت شده است؛ این در حالی است که در دورههای باثباتتر، تعداد سالنهای فعال از ۹۰۰ سالن نیز فراتر رفته بود. در دولت چهاردهم، حمایت از توسعه، تکمیل و تجهیز زیرساختهای نمایش با جدیت ادامه یافته است. طبیعی است که میزان سرمایهگذاری بخش خصوصی نیز با رونق بازار سینما و افزایش فروش آثار ارتباط مستقیم دارد و هر اندازه اقتصاد اکران پویاتر باشد، انگیزه برای سرمایهگذاری در تولید فیلم و ساخت سالنهای جدید افزایش مییابد. با وجود شرایط ویژۀ ماههای اخیر، مؤسسه سینماشهر در این دوره از راهاندازی ۸۲ سالن جدید که با ساختوساز و سرمایهگذاری بخش خصوصی ایجاد شدهاند حمایت کرده است؛ این سالنها در مجموع حدود هشت هزار صندلی جدید به ظرفیت نمایش کشور افزودهاند. افزون بر این، ۳۳ سالن در مجتمعهای فرهنگی از پیش ساختهشده، در ۳۰ شهر و ۱۴ استان و بدون انجام ساختوساز جدید، به تجهیزات استاندارد نمایش فیلم مجهز شدهاند که آنها نیز در مجموع حدود هشت هزار صندلی در اختیار مخاطبان قرار میدهند. بنابراین توسعه ظرفیت نمایش در این دوره از دو مسیر مستقل، یعنی حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی و فعالسازی ظرفیت مجتمعهای فرهنگی موجود، دنبال شده است.
در حال حاضر چند شهر بدون سینما و با جمعیت بیشتر از ۱۰۰ هزار نفر داریم؟
در برنامهریزی توسعه زیرساخت نمایش، علاوه بر شهرهای دارای جمعیت بیش از ۱۰۰ هزار نفر، شهرهای مرزی، راهبردی و کمبرخوردار را نیز در نظر گرفتهایم؛ زیرا اهمیت فرهنگی و اجتماعی این شهرها صرفاً با شاخص جمعیت سنجیده نمیشود. شهرهای مرزی، به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتباط نزدیک با تحولات کشورهای همسایه، نیازمند توجه ویژه در حوزه عدالت فرهنگی هستند. ازاینرو، این شهرها در برنامه دو سال گذشته مؤسسه برای پیگیری راهاندازی سالن سینما جایگاه مشخصی داشتهاند. بر اساس اطلاعات موجود تا مرداد ۱۴۰۵، در مجموع حدود ۷۰ شهر با جمعیت بیش از ۱۰۰ هزار نفر یا دارای موقعیت مرزی و راهبردی، فاقد سالن سینما هستند. برای پاسخگویی به این نیاز، برنامهای مرحلهبندیشده تهیه شده است تا با تجمیع ظرفیت دولت، استانها، شهرداریها و بخش خصوصی، امکان ایجاد یا تجهیز سالن نمایش در این شهرها بهتدریج فراهم شود.
الگوی سرمایهگذاری در شهرهای کوچک با شهرهای بزرگ متفاوت است و معمولاً بازگشت سرمایه در این مناطق به زمان بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل، یکی از راهکارهای عملی و کمهزینه، استفاده از ظرفیت مجتمعهای فرهنگی موجود و تجهیز سالنهای آنها برای نمایش استاندارد فیلم است. همزمان، در دیدار با استانداران، فرمانداران و مدیران استانی، بر ضرورت شناسایی و تشویق سرمایهگذاران محلی برای ساخت و بهرهبرداری از سینما تأکید کردهایم. برخی شهرداریها و شوراهای اسلامی شهر نیز در این زمینه همکاری مؤثری داشتهاند. برای نمونه، در مشکینشهر استان اردبیل، سینمایی قدیمی که حدود ۳۰ سال غیرفعال بود، با همکاری شهرداری و شورای شهر بازسازی شد و در اوایل مردادماه به بهرهبرداری رسید و اکنون فعال است. در ادامه همین روند، ساخت سینمای شهرستان تاکستان و شهرستان مرند از سوی شهرداری این شهرها در حال انجام است. این تجربهها نشان میدهد که با مشارکت مدیریت محلی، بخش خصوصی و حمایتهای تخصصی سینماشهر میتوان ظرفیتهای موجود را دوباره فعال کرد.
از آنجا که سینما هنوز ارزانترین تفریح است، به نظر میرسد اگر راهاندازی سینما در شهرستانها بیشتر و جدیتر دنبال شود اختلاف سرانه تماشای فیلم در سینما بین تهران و شهرستان هم تغییر میکند.
همینطور است. در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد فروش سینمای کشور در چهار یا پنج شهر متمرکز است و یکی از اهداف اصلی ما، گسترش جغرافیای مخاطب و افزایش سهم سایر شهرها از اقتصاد اکران است. برخی شهرهای استان مازندران، با توجه به تراکم و پیوستگی جمعیتی، ظرفیت آن را دارند که به جمع شهرهای پرفروش سینمای ایران بپیوندند. استان البرز نیز با وجود برخورداری از چند سینما، همچنان از ظرفیت قابل توجهی برای جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی در ساخت پردیسها و سالنهای جدید برخوردار است. در چند استان، بخش عمده ظرفیت نمایش در مرکز استان متمرکز شده است و شهرستانها نیازمند توسعه بیشتری هستند؛ زنجان، قزوین، ایلام، چهارمحال و بختیاری و کرمانشاه از جمله این استانها به شمار میروند.
در دهه نود در چند شهر استان ایلام تجهیزات نمایش فیلم نصب شد ولی این سیستمها غیرفعال است و اکنون لازم است در کنار تجهیز فنی، موضوع بهرهبرداری حرفهای، تأمین منظم فیلم، تبلیغات و پشتیبانی اجرایی نیز تقویت شود. برای فعال شدن پایدار این مجتمعها، معرفی بهرهبرداران توانمند و همراهی مدیران استانی اهمیت زیادی دارد و مؤسسه سینماشهر آمادگی دارد پشتیبانی تخصصی لازم را ارائه کند. شهر مهران در این استان، با توجه به جایگاه تاریخی و ملی خود در دوران دفاع مقدس، شایسته توجه ویژه در حوزه زیرساختهای فرهنگی است. این شهر مرزی و کمجمعیت در حال حاضر سالن سینما یا فضای مناسبی که بتوان آن را به سالن نمایش استاندارد تبدیل کرد، در اختیار ندارد؛ ازاینرو، ایجاد یک ظرفیت فرهنگی پایدار در مهران باید به عنوان یک اولویت مشترک ملی و استانی دنبال شود. حضور و همراهی هنرمندان برخاسته از هر منطقه نیز میتواند به جلب توجه عمومی، معرفی ظرفیتهای بومی و شکلگیری مشارکتهای جدید کمک کند. در گفتوگوهای استانی نیز بر بهرهگیری از ظرفیت هنرمندان شناختهشده، از جمله هنرمندان ایلامی، برای حمایت معنوی از توسعه فرهنگی زادگاهشان تأکید شده است.
تا مرداد ۱۴۰۵، حدود ۷۰ شهر با جمعیت بیش از ۱۰۰ هزار نفر یا دارای موقعیت مرزی و راهبردی، فاقد سالن سینما هستند در حالیکه بیش از ۷۰ درصد فروش سینمای کشور در چهار یا پنج شهر متمرکز است. شهر مهران در ایلام با وجود جایگاه تاریخی و ملی خود در دوران دفاع مقدس سینما یا فضای مناسبی که بتوان آن را به سالن نمایش استاندارد تبدیل کرد، ندارد
در کنار مهران، مرودشت در استان فارس نیز از شهرهای پرجمعیت فاقد سینمای فعال است و جمعیتی در حدود ۳۰۰ هزار نفر دارد. این شهر در گذشته سینما داشته و اکنون پیگیری میکنیم که مسائل حقوقی مربوط به مالکیت سینمای قدیمی آن با همکاری مسئولان شهری و استانی سامان یابد تا امکان احیا یا تعریف یک پروژه جدید فراهم شود. آقای عامریان، تهیهکننده و پخشکننده سینما زادگاهش مرودشت است و آمادگی خود را برای سرمایهگذاری در ساخت سینما اعلام کردهاند. تحقق این ظرفیت نیازمند تعیین تکلیف سینمای قدیمی یا تأمین زمین مناسب برای احداث مجموعه جدید است. ما در کنار مذاکره با مدیران محلی، از ظرفیت سینماگران هر منطقه نیز برای پیشبرد این هدف استفاده میکنیم. برای نمونه، در سفر به درگز در نزدیکی مرز ایران و ترکمنستان در استان خراسان رضوی، با آقای علی قویتن که از اهالی آن منطقه هستند گفتوگو کردیم و ایشان نیز برای همراهی در مسیر راهاندازی سالن نمایش حضور پیدا کردند. این مشارکتها میتواند پیوند میان هنرمندان، سرمایهگذاران و مدیریت محلی را تقویت کند.
نکته مهم دیگر، استفاده بهینه از سرمایهگذاریهای انجامشده در مجتمعهای فرهنگی کشور است. در بسیاری از شهرها، مجتمعهای فرهنگی با صرف هزینههای قابل توجه ساخته شدهاند و سالنهایی دارند که با تأمین تجهیزات تخصصی میتوانند به چرخه نمایش فیلم وارد شوند. در یکی دو سال گذشته، تجهیز هر سالن در برخی پروژهها با رقمی در حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان امکانپذیر بود، اما با افزایش قیمت تجهیزات، اکنون هزینه تجهیز یک سالن از یک میلیارد تومان فراتر رفته است. با این حال، تجهیز ۳۳ سالن در مجتمعهای فرهنگی طی دو سال گذشته، در مجموع کمتر از ۱۵ میلیارد تومان برای کشور هزینه داشته است. این تجربه نشان میدهد که فعالسازی ظرفیتهای موجود، در مقایسه با ساخت مجموعههای جدید، راهکاری سریعتر و اقتصادیتر برای گسترش دسترسی فرهنگی در شهرهای فاقد سینماست و میتواند با همکاری استانها ادامه یابد.
شما به سینماهای قدیمی در شهرستانها اشاره کردید که بازسازی و وارد چرخه اکران میشوند اما در تهران این رویه کاملا معکوس است و سینماهای قدیمی از مدار خارج میشوند. اطلاع دارید که آیا درخواست جدیدی برای تغییر کاربری سینماهای قدیمی وجود ارائه شده باشد؟
موضوع تغییر کاربری سینماها مستقیماً در حوزه مأموریت مؤسسه سینماشهر قرار ندارد و اطلاعات مربوط به درخواستهای جدید باید از مراجع مسئول پیگیری شود. با این حال، سیاست مؤسسه بر حفظ، نوسازی و استمرار فعالیت سینماهای موجود استوار است. در دو سال گذشته، از ۱۰۵ سینما در ۲۸ استان و ۶۵ شهر حمایت کردهایم و در قالب بیش از ۱۷۰ مورد تجهیز، اقلامی مانند پرژکتور، سرور نمایش، سیستم صوتی، یوپیاس و دیگر تجهیزات فنی تأمین یا بهروزرسانی شده است. برای ما بهویژه اهمیت دارد که در شهرهای دارای یک سینما، کیفیت و پایداری سیستم نمایش حفظ شود. در زمینه خرید پروژکتور نیز حمایتهایی انجام شده و درخواستهای متعددی برای نوسازی صندلیها دریافت کردهایم که متناسب با منابع موجود اولویتبندی میشوند. هدف بلندمدت آن است که اقتصاد مناسب اکران، امکان نوسازی مستقل سالنها را برای سینماداران فراهم کند؛ بااینحال، در شرایط فعلی همین حمایتهای هدفمند و حداقلی میتواند نقش مؤثری در استمرار فعالیت سینماها و روشن ماندن چراغ نمایش در شهرهای مختلف داشته باشد.
در کنار حفظ زیرساخت، افزایش مخاطب و تقویت فروش اهمیت اساسی دارد. فیلمسازان، پخشکنندگان و سینماداران میتوانند با تکیه بر تحلیل دقیق دادههای اکران، تصمیمهای مؤثرتری برای تولید، تبلیغ و برنامهریزی نمایش بگیرند. در همین راستا، ظرفیتهای تحلیلی مؤسسه توسعه یافته و سامانه «رسا» راهاندازی شده است. این سامانه با استفاده از دادههای سامانه «سمفا»، تصویری دقیق از نحوه مواجهه مخاطبان هر شهر و منطقه با فیلمها ارائه میدهد. گاهی تمرکز فروش یک اثر در چند شهر بزرگ، این تصور را ایجاد میکند که آن فیلم در سراسر کشور با استقبال یکسان روبهرو شده است، در حالی که ذائقه، الگوی مصرف فرهنگی و شرایط مخاطبان در مناطق مختلف تفاوت دارد. توجه به این تفاوتها میتواند به توزیع بهتر فیلم، تبلیغات هدفمندتر و افزایش بهرهوری سانسها منجر شود. دسترسیهای لازم برای دفاتر پخش فراهم شده و برای سینماها نیز صفحات اختصاصی طراحی شده است تا تعداد و زمان سانسها، میزان استقبال و عملکرد هر فیلم را دقیقتر رصد کنند. این اطلاعات به سه ضلع اصلی اکران، یعنی سینمادار، صاحبان فیلم و مردم، کمک میکند تصمیمهای سنجیدهتری بگیرند.
با توجه به شرایط ویژه ماههای اخیر، تأمین تجهیزات برای همه شهرهای فاقد سینما در یک مرحله امکانپذیر نبوده است؛ بااینحال، برنامه توسعه متوقف نشده و در کنار پیگیری منابع، بر پایداری بهرهبرداری از سالنهای تجهیزشده تمرکز کردهایم. بررسیهای میدانی نشان داد که موفقیت یک سینما تنها به تجهیزات وابسته نیست و وجود نیروی آموزشدیده و مدیریت حرفهای نقشی تعیینکننده دارد. بخش مهمی از تجربه سینماداری در کشور به صورت عملی و در محیط کار منتقل شده است؛ بنابراین لازم است این تجربه ارزشمند با آموزشهای تخصصی و روزآمد تکمیل شود. بر همین اساس، برنامهای برای آموزش بهرهبرداران در حوزههای فنی، راهاندازی و نگهداری تجهیزات، تنظیم سانسها، تبلیغات، بازاریابی دیجیتال، ارتباط با مخاطب و مدیریت سینما تدوین شده است. همچنین در طول سال، نیروهای پشتیبان مؤسسه در کنار بهرهبرداران قرار میگیرند تا مسائل فنی و اجرایی سریعتر برطرف شود. هدف این است که سالنهای جدید نه فقط افتتاح شوند، بلکه با برنامهریزی حرفهای، به شکلی پایدار و اثربخش به فعالیت خود ادامه دهند.
در بخش مربوط به حمایت از سالنهای سینما، آیا در ماموریتهای مؤسسه سینماشهر حمایت مالی از سینماهای قدیمی مثل «عصر جدید» یا «شکوفه» در تهران که در جنگ هم آسیبدیده در نظر گرفته شده است؟
حفظ سینماهای قدیمی و خاطرهساز، تا آنجا که منابع و ضوابط اجازه دهد، از اولویتهای حمایتی ماست؛ زیرا نخستین هدف، استمرار فعالیت این سینماها و حفظ ارتباط آنها با مخاطبان است. بخش قابل توجهی از بیش از ۱۷۰ مورد تجهیز و حمایت انجامشده در دو سال گذشته به سینماهای قدیمی اختصاص داشته است. البته بازسازی کامل سینمایی که برای مدتی تعطیل بوده، با حمایتهای جاری تجهیزات تفاوت دارد و به اعتبار مستقل و مدل تأمین مالی گستردهتری نیازمند است. با وجود محدود بودن رقم بسیاری از حمایتهای انجامشده، همین کمکها توانسته در حفظ فعالیت شمار زیادی از سالنها مؤثر باشد. برای پروژههای بازسازی اساسی یا افزایش تعداد سالنهای یک مجموعه، لازم است منابع مؤسسه با ظرفیتهای سازمان سینمایی، استانها، شهرداریها، بانکها و سرمایهگذاران بخش خصوصی تجمیع شود تا پروژهها به صورت مرحلهای و پایدار به نتیجه برسند.
سینما شکوفه که در جریان جنگ آسیب دید، طبیعتاً باید بتواند از منابع ویژه پیشبینیشده برای مراکز آسیبدیده استفاده کند. مؤسسه سینماشهر از سال گذشته قراردادی برای تغییر پروژکتورهای این سینما داشت که اجرای آن به تعویق افتاده بود؛ پس از آسیبدیدگی مجموعه، مبلغ قرارداد پرداخت شد تا بخشی از نیازهای فوری سینما و نیروی انسانی آن در دوره توقف فعالیت تأمین شود. خوشبختانه آسیب مستقیم به زیرساختهای سینمایی کشور محدود بود و سینما شکوفه مهمترین مورد در این بخش محسوب میشود. بازسازی کامل چنین مجموعهای نیازمند ارزیابی کارشناسی خسارت و تأمین اعتبار از مسیر منابع ویژه بازسازی مراکز آسیبدیده است. ما نیز در چارچوب مأموریت خود، پیگیری و هماهنگی لازم را برای بازگشت این سینما به چرخه فعالیت انجام میدهیم و امیدواریم با مشارکت دستگاههای مسئول و حامیان، شرایط بازگشایی آن در کوتاهترین زمان ممکن فراهم شود.
بازسازی کامل سینما شکوفه نیازمند ارزیابی کارشناسی خسارت و تأمین اعتبار از مسیر منابع ویژه بازسازی مراکز آسیبدیده است و امیدواریم با مشارکت دستگاههای مسئول و حامیان، شرایط بازگشایی آن در کوتاهترین زمان ممکن فراهم شود. درباره سینما عصرجدید هم سازمان سینمایی امکان خرید آن را برای اختصاص به گروه سینمایی «هنر و تجربه» بررسی کرده بود، اما درباره رقم معامله توافق نهایی حاصل نشد
درباره سینما عصر جدید چطور؟
با مالکان سینما گفتوگوهایی داشتهایم و احیای مجموعه نیازمند شکلگیری اراده مشترک و دستیابی به یک الگوی اقتصادی و اجرایی قابل قبول است. در دهه ۱۳۹۰ و پیش از طرح موضوع تغییر کاربری، موضوع فروش سینما نیز مطرح شده بود. در مقطعی، سازمان سینمایی امکان خرید مجموعه برای اختصاص به گروه سینمایی «هنر و تجربه» را بررسی کرد، اما درباره رقم معامله توافق نهایی حاصل نشد. اگر زمینه چنین توافقی فراهم میشد، سینما عصر جدید میتوانست به عنوان یکی از سینماهای خاطرهانگیز تهران و پایگاهی برای نمایش آثار هنری و تجربی حفظ شود. همچنان معتقدم با همکاری مالکان، مدیریت شهری، سازمان سینمایی و بخش خصوصی میتوان برای این مجموعه ارزشمند، راهحلی متناسب با هویت تاریخی و ظرفیت فرهنگی آن پیدا کرد.
خاطرتان هست که رقم فروش در آن زمان چقدر بود؟
رقم دقیق پیشنهادی را به خاطر ندارم، اما اختلاف طرفین در آن زمان حدود سه تا چهار میلیارد تومان بود. روشن است که با تغییرات ارزش ملک و هزینههای اقتصادی در سالهای بعد، ارزش روز چنین مجموعهای اکنون بهمراتب بیشتر شده و دستیابی به توافق، نیازمند ارزیابی کارشناسی و طراحی مدل مالی جدید است.
در مؤسسه سینماشهر یک طرح دیگر هم پیگیری میشد به نام «شناسا» که مسئلۀ بزرگ آن اینترنت بود و حاشیههایی هم به همراه داشت و صدای اعتراض برخی کارشناسان سینمایی را هم بلند کرد. اجرای این طرح الان به کجا رسیده است؟
در این زمینه ابتدا باید تأکید کنم که رویکرد دولت، رقابت با بخش خصوصی نیست؛ چه در ساخت سینما و چه در تأمین تجهیزات سالنها. در دورهای پیش از مدیریت فعلی، مؤسسه تجهیزات نمایش فیلم را خریداری و به سینماها واگذار میکرد. پس از بررسی این تجربه، به این جمعبندی رسیدیم که بهتر است از ظرفیت شرکتهای تخصصی استفاده شود؛ شرکتهای دارای مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که سالها در زمینه واردات، تأمین و پشتیبانی تجهیزات سینمایی فعالیت کرده و در شرایط خاص اقتصادی کشور مسئولیت و ریسک این حوزه را پذیرفتهاند. بر همین اساس، الگوی حمایت اصلاح شد تا ضمن حفظ نقش نظارتی و حمایتی مؤسسه، انتخاب تأمینکننده در اختیار سینمادار باشد. اکنون شرکتهای مجاز و مورد تأیید سازمان سینمایی معرفی شدهاند و هر سینما میتواند متناسب با نیاز، کیفیت خدمات و شرایط قرارداد، از میان آنها انتخاب کند. در صورتی که خرید تجهیزات از مسیر شرکتهای مورد تأیید انجام شود، مؤسسه نیز حمایتهای پیشبینیشده را ارائه میدهد. این الگو به تقویت رقابت سالم، حفظ خدمات پس از فروش و استفاده بهتر از توان بخش خصوصی کمک میکند.
سامانه «شناسا» با هدف حذف تدریجی جابهجایی هارد فیزیکی و فراهم کردن امکان دریافت امن فایل فیلم برای نمایش راهاندازی شد و از نظر کاهش هزینه و افزایش سرعت توزیع، طرحی ارزشمند است. در مرحله نخست، به دلیل وابستگی به مودمها و بستر اینترانت، کیفیت دسترسی در همه نقاط کشور یکسان نبود. ارزیابیهای میدانی و گفتوگو با سینماداران نشان داد که لازم است شیوه اتصال انعطافپذیرتر شود؛ ازاینرو، تجهیزات پیشین به شرکت تأمینکننده بازگردانده و قرارداد مربوط اصلاح شد. امروز با توسعه فیبر نوری و دسترسی گستردهتر به اینترنت، سینماها میتوانند فایلها را از طریق ارتباط امن دریافت و سپس به سرور نمایش منتقل کنند. بر همین اساس، پوشش سامانه شناسا به شهرهای بیشتری گسترش یافته است. در جشنواره فجر گذشته نیز، با توجه به ضرورت پیشبینی سناریوهای مختلف برای استمرار اکران، مدیران استانی از قبل در جریان قرار گرفتند که ارسال فیزیکی هارد محدود خواهد بود. بسیاری از استانها با استفاده از زیرساخت اینترنت ادارات و مراکز محلی، فیلمها را دریافت کردند و تجربه موفقی در توزیع دیجیتال شکل گرفت. این روند با ارتقای زیرساخت و آموزش کاربران ادامه خواهد یافت.
با این شیوههای دانلود، امنیت فیلمها چگونه تأمین میشود؟
امنیت فایلها از طریق قفل دیجیتال KDM تأمین میشود. هر فیلم فقط با کلید اختصاصی، برای سرور، سینما و بازه زمانی مشخص قابل نمایش است و بدون آن امکان بازگشایی و پخش فایل وجود ندارد.
در کنار اینها، مسئلۀ تسهیم مبلغ فروش بلیت از مبدأ است که گفته میشود بعد از ۴۰ سال به سرانجام رسیده ولی به نظر میرسد در نهایت با توجه به برخی اظهارنظرها در مراسم رسمی رونمایی از این طرح، کار با یکسری حاشیه و نارضایتی انجام شده است.
تسهیم از مبدأ، مطالبهای قدیمی در سینمای ایران است که در سالهای اخیر و بهویژه پس از راهاندازی سامانه «سمفا» جدیتر شد؛ یکی از اهداف اصلی سمفا نیز ایجاد شفافیت و نظم مالی در چرخه اکران بود. اگرچه تسویه حساب فروش فیلم موضوعی صنفی میان عوامل اکران است، پرداخت بهموقع سهم صاحبان آثار، پخشکنندگان و سینماداران برای سلامت اقتصاد سینما اهمیت بنیادی دارد. در دوره مسئولیتم در معاونت ارزشیابی و نظارت، در جلسات شورای صنفی نمایش بارها دغدغه تهیهکنندگان و پخشکنندگان درباره زمانبندی تسویه سهم فروش مطرح میشد. اجرای تسهیم از مبدأ، این فرایند را از یک رابطه دستی و زمانبر به سازوکاری شفاف، قابل رصد و منظم تبدیل میکند و میتواند اعتماد میان اضلاع مختلف اکران را افزایش دهد.
سامانه سمفا در سال ۱۳۹۸ راهاندازی شد و در صورت نبود وقفه ناشی از همهگیری کرونا، امکان داشت طرح تسهیم از مبدأ زودتر وارد مرحله اجرا شود. در دولت سیزدهم نیز موضوع در شورای راهبردی اکران تصویب و اقداماتی در مؤسسه سینماشهر آغاز شد، اما ادامه پیدا نکرد. در ابتدای دولت چهاردهم، اجرای این طرح از مطالبات اصلی تهیهکنندگان و پخشکنندگان بود و رئیس سازمان سینمایی در فروردین ۱۴۰۴ مأموریت پیگیری آن را به مؤسسه واگذار کردند. با توجه به تعدد ذینفعان و ضرورت هماهنگیهای حقوقی، صنفی و فنی، از ابتدا روشن بود که طرح نیازمند گفتوگو و اجماعسازی دقیق است. بررسیهای کارشناسی نشان داد که زیرساخت فنی اجرای آن در داخل مجموعه سینما وجود دارد و میتوان در یک برنامه چندماهه آن را عملیاتی کرد. در نهایت، طرح با حضور نمایندگان بخشهای مختلف تصویب و صورتجلسه شد و نماینده سینماداران نیز با لحاظ اصلاحات مورد نیاز در آییننامه شورای صنفی، آن را امضا کرد. در ادامه، گفتوگو میان سامانههای فروش بلیت و پخشکنندگان درباره سهم خدمات سامانهها انجام شد و پس از دستیابی به توافق، مسیر اجرای طرح ادامه یافت. این فرایند مشارکتی کمک کرد ملاحظات همه طرفها در سازوکار نهایی دیده شود.
نکته قابل توجه این است که زیرساخت فنی طرح با اتکا به توان تخصصی موجود در مجموعه سینمای کشور آماده شد. بدون وابستگی به بانک یا مجموعهای بیرون از سازمان سینمایی و با همکاری سینماداران، تهیهکنندگان، پخشکنندگان، سامانههای فروش بلیت و تیم فنی، فرایند تسهیم طراحی و آزمایش شد. از اواخر تیرماه، سامانه تسهیم مبلغ فروش از مبدأ با فیلمهای «استخر» و «زندهشور» آغاز به کار کرد و اجرای مرحلهای آن زمینه ارزیابی، رفع مسائل احتمالی و گسترش مطمئن به سراسر کشور را فراهم ساخت.
این طرح در همه سینماهای کشور اجرا میشود؟
برای اجرای منظم طرح، تقسیمبندی استانی انجام شده و تاکنون بخش قابل توجهی از سینماهای کشور به آن پیوستهاند. طبق برنامه، تا ۲۱ شهریورماه و همزمان با روز ملی سینما، همه سینماهای کشور تحت پوشش تسهیم از مبدأ قرار میگیرند. در مرحله فعلی، طرح برای فروش آنلاین اجرا میشود؛ به این صورت که ۵۰ درصد مبلغ فروش در کیف پول سینمادار و ۵۰ درصد در کیف پول پخشکننده تعریفشده در سامانه ثبت و منتقل میشود. سهم سامانههای فروش بلیت نیز بر اساس توافقهای مشخص محاسبه میشود. «آیتیکت» به عنوان سامانه وابسته به مجموعه، حداقل سهم خدمات را دریافت میکند و دیگر سامانهها نیز بر مبنای توافق انجامشده، نیم درصد از کل مبلغ فروش را دریافت میکنند. مزیت اصلی این سازوکار، شفافیت، سرعت تسویه و دسترسی همزمان ذینفعان به اطلاعات مالی است.
و سوال آخر اینکه، از نظر شما الان بزرگترین مشکل زیرساختی که در سینمای کشور وجود دارد چیست؟
مهمترین مسئله زیرساختی سینمای کشور، نبود توازن جغرافیایی در دسترسی به سالن استاندارد است. هنوز بخشی از مردم امکان تماشای فیلم روی پرده بزرگ را در شهر محل زندگی خود ندارند. این موضوع امروز به یک مطالبه جدی فرهنگی تبدیل شده است؛ نامهها و درخواستهای نمایندگان مجلس، مدیران استانی و مردم برای تأسیس سینما نشان میدهد که سینما در بسیاری از شهرها بخشی از نیاز عمومی و کیفیت زندگی شهری تلقی میشود. در عین حال، مخاطبان صرفاً خواهان یک فضای نمایش نیستند، بلکه انتظار سالن مدرن، ایمن و برخوردار از کیفیت مناسب تصویر و صدا را دارند. سال گذشته، یکی از سالنهای مجتمع فرهنگی چابهار را به تجهیزات نمایش فیلم مجهز کردیم و این اقدام امکان دسترسی عمومی را فراهم کرد؛ با این حال، فعالان فرهنگی منطقه خواهان شکلگیری یک سینمای مدرن و مستقل نیز هستند. تحقق این هدف در منطقه آزاد چابهار میتواند با حضور بخش خصوصی، حمایت مدیریت منطقه و پشتیبانی تخصصی سازمان سینمایی و سینماشهر دنبال شود.
این میل به تماشای فیلم در سینماهای مدرن تا جایی است که برخی علاقهمندان به سینما برای تماشای فیلمهای روز دنیا به کشورهای اطراف سفر میکنند تا مثلا همین فیلم «اودیسه» را در سالن مناسب ببینند. هیچ سرمایهگذار داخلی تاکنون متقاضی ساخت سالنهای نمایش مجهزتر یا آیمکس در کشور نبوده تا بعد پخشکنندگان هم ترغیب به خرید فیلمهای روز شوند؟
در زمینه اکران فیلم خارجی، ممنوعیت کلی وجود ندارد و نگاه سیاستگذاری نسبت به گذشته تغییر کرده است. پس از انقلاب، در سال ۱۳۶۹ حدود ۸۱ میلیون قطعه بلیت در سینماهای کشور فروخته شد؛ پس از آن شمار مخاطبان روندی کاهشی داشت و در سال ۱۳۹۲ به حدود ۹ میلیون قطعه رسید که پایینترین میزان مخاطب پس از انقلاب بود. از سال ۱۳۹۲، همزمان با دیجیتال شدن سینماها، توسعه پردیسهای چندسالنه و تنوع بیشتر آثار، روند جذب مخاطب دوباره بهبود یافت. در شرایط امروز، اکران برنامهریزیشده فیلم خارجی میتواند به تنوع سبد نمایش، ارتقای تجربه مخاطب و پویایی اقتصاد سالنها کمک کند؛ اما اجرای آن باید توسط بخش خصوصی انجام شود. پخشکنندگان میتوانند حقوق نمایش آثار را از عرضهکنندگان معتبر منطقهای یا بینالمللی خریداری کنند، مجوزهای داخلی را دریافت کنند و فیلمها را در چارچوب ضوابط اکران به نمایش بگذارند. نقش دولت، تسهیل فرایند قانونی و در عین حال تنظیم نسبت مناسبی میان فیلم ایرانی و خارجی است تا تنوع اکران به تقویت سینمای ملی منجر شود. تجربه تاریخی نیز نشان میدهد که این حوزه به سیاستگذاری متوازن نیاز دارد تا هم حق انتخاب مخاطب حفظ شود و هم ظرفیت تولید و اکران آثار ایرانی آسیب نبیند.
دسترسی رسمی به فناوری آیمکس به دلیل محدودیتهای بینالمللی و تحریم تجهیزات تخصصی سینما، با موانع جدی روبهروست. آیمکس میتواند یک هدف توسعهای برای آینده باشد، اما امروز مهمتر آن است که کیفیت پایه نمایش در شبکه گستردهتری از سالنهای کشور ارتقا یابد و اولویت فعلی مؤسسه، حفظ فعالیت سالنها و ارتقای مرحلهای سیستمهای نمایش به استانداردهای بالاتر است
درباره سالنهای مجهزتر و فناوری آیمکس باید توجه داشت که دسترسی رسمی به این فناوری، به دلیل محدودیتهای بینالمللی و تحریم تجهیزات تخصصی سینما، با موانع جدی روبهروست. بخش قابل توجهی از فناوریهای روز نمایش، نیازمند خرید مستقیم، مجوز بهرهبرداری، خدمات فنی و پشتیبانی مستمر شرکت سازنده است. با این حال، ارتقای کیفیت نمایش در سالنهای موجود یک هدف کاملاً عملی و ضروری است. استاندارد رایج جهانی، «دیسینما» یا سینمای دیجیتال حرفهای است که کیفیت بالاتری در تصویر، صدا و امنیت پخش ارائه میدهد. بخش قابل توجهی از سالنهای کشور همچنان از سیستم «ایسینما» استفاده میکنند که در سطحی پایینتر از دیسینما قرار دارد. فرسودگی برخی تجهیزات و افزایش هزینه تعمیر یا جایگزینی نیز سبب شده است تعدادی از سالنها با ظرفیت فنی محدودتری فعالیت کنند. بر همین اساس، اولویت فعلی مؤسسه، حفظ فعالیت سالنها و ارتقای مرحلهای سیستمهای نمایش به استانداردهای بالاتر است. هر اندازه این مسیر با سرمایهگذاری بخش خصوصی و تأمین منابع پایدار سریعتر طی شود، زمینه برای ورود فناوریهای پیشرفتهتر نیز فراهم خواهد شد. آیمکس میتواند یک هدف توسعهای برای آینده باشد، اما امروز مهمتر آن است که کیفیت پایه نمایش در شبکه گستردهتری از سالنهای کشور ارتقا یابد و مخاطب در شهرهای مختلف تجربهای شایسته و استاندارد از سینما داشته باشد.
انتهای پیام
