دکتر رامین کردی در گفتوگو با ایسنا با تاکید بر ضرورت حرکت دانشگاهها از تولید صرف مقاله به سمت حل مسائل جامعه، گفت: باید این پرسش را مطرح کنیم که فعالیتهای پژوهشی گسترده دانشگاهها چه اثری بر سلامت مردم دارد و چگونه میتوان دستاوردهای علمی را به فناوری، محصول و خدمات کاربردی تبدیل کرد.
وی با اشاره به حجم فعالیتهای پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران، افزود: دانشگاه ما سالانه حدود ۷ هزار مقاله علمی منتشر میکند که حاصل انجام حدود ۴ هزار طرح تحقیقاتی در گستره دانشگاه است، اما موضوع مهم این است که خروجی این حجم از پژوهشها برای سلامت مردم چیست و چگونه میتوان از این ظرفیت برای رفع مشکلات کشور استفاده کرد.
کردی با بیان اینکه یکی از مسیرهای اصلی اثرگذاری پژوهشها، توسعه فناوری و نوآوری است، اظهار کرد: در بحث فناوری، دانشگاه علوم پزشکی تهران از دانشگاههای آغازکننده این مسیر با مدلی است که من ترجیح میدهم آن را «نوآوری» بنامم، چراکه واژه فناوری به معنای تکنولوژی، تمام مفهوم مورد نظر را منتقل نمیکند. در دنیا بیشتر از واژه «اینوایشن» یا نوآوری استفاده میشود. نوآوری یعنی ما یک مشکل را در هر حوزهای شناسایی کنیم و برای آن یک ایده داشته باشیم تا بتوانیم آن ایده را به شکل نوآورانه به یک محصول، فرآیند یا خدمت تبدیل کنیم.
نوآوری یعنی ما یک مشکل را در هر حوزهای شناسایی کنیم و برای آن یک ایده داشته باشیم تا بتوانیم آن ایده را به شکل نوآورانه به یک محصول، فرآیند یا خدمت تبدیل کنیم.
به گفته وی، در واقع نوآوری از شناسایی مسئله آغاز میشود و با ارائه راهحل و تبدیل آن به محصول یا خدمت به نتیجه میرسد.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به یکی از نمونههای تاریخی نوآوری در این دانشگاه، گفت: در دوران دفاع مقدس و زمانی که رژیم بعث عراق از گازهای شیمیایی استفاده میکرد، دو مشکل اساسی وجود داشت؛ نخست اینکه استفاده از این سلاحها انکار میشد و نیاز به اثبات علمی این موضوع وجود داشت و دوم اینکه داروهای پادزهر و درمانی برای مقابله با آسیبهای ناشی از این مواد در اختیار نبود.
وی افزود: در آن زمان در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران و مجموعهای که امروز به عنوان مرکز رشد دارویی و پارک فناوری شناخته میشود، گروهی از استادان به سرپرستی مرحوم استاد شفیعی و شاگردان ایشان وارد این موضوع شدند. آنها ابتدا نمونهها را بررسی و آنالیز کردند و گزارشهایی درباره استفاده از گازهای شیمیایی ارائه دادند و سپس برای تولید داروهای مورد نیاز درمان مصدومان شیمیایی اقدام کردند.
کردی خاطرنشان کرد: در آن مقطع، داروها و آمپولهایی که برای درمان این بیماران مورد نیاز بود، در همان مجموعه طراحی و تولید شد و این مسیر به تدریج ادامه پیدا کرد. بعدها این تجربه باعث شد دانشگاه به سمت تولید داروهایی حرکت کند که امکان ساخت آنها در داخل کشور وجود نداشت و نیاز بود با تکیه بر توان علمی داخلی توسعه پیدا کنند.
وی با بیان اینکه نوآوری نیازمند تمرین و ایجاد تجربه در کشور است، تصریح کرد: ما باید در حوزههایی مانند تولید تجهیزات و توسعه فناوری، این مسیر را تمرین کنیم. تجربهای که از دوران دفاع مقدس آغاز شد، به تدریج توسعه پیدا کرد و حدود دو دهه است که در مجموعههای فناورانه دانشگاه ادامه دارد.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به روند تکامل دانشکده داروسازی این دانشگاه، اظهار کرد: میتوانم بگویم دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران در مسیر نسل سوم دانشگاهها قرار گرفته است؛ چراکه حدود ۲۳ سال تمرین کرده که چگونه یک فعالیت آزمایشگاهی را به محیط واقعی منتقل کند، آن را در صنعت توسعه دهد و از طریق آن یک مشکل را حل کند. بسیاری از دانشکدههای دیگر هنوز عمدتا در مرحله تولید دانش و مقاله هستند، اما دانشکده داروسازی تجربه تبدیل دانش به محصول را به دست آورده است؛ یعنی توانسته از مرحله تحقیق و آزمایشگاه عبور کند و به ساخت و تولید برسد.
کردی با اشاره به توسعه محصولات دارویی در این مجموعه، گفت: این مسیر ابتدا با امکانات محدود آغاز شد، اما به تدریج توسعه یافت و امروز نمونههایی از داروهای پیشرفته مانند آنتیبادیهای مونوکلونال که تولید آنها بسیار پرهزینه است، در داخل کشور توسعه یافته و این تجربه حاصل همان مسیر نوآوری و تبدیل ایده به محصول است.
تولید ۷ داروی جدید در دستور کار دانشگاه تهران
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به روند توسعه شرکتهای فناور و دانشبنیان در حوزه سلامت، اظهار کرد: پس از شکلگیری مسیر نوآوری در دانشگاه، شرکتهای مختلفی وارد این حوزه شدند و ما نیز به تدریج مدل حمایت از شرکتهای دانشگاهی و کمک به رشد آنها را تمرین کردیم؛ یکی از نقاطی که این مسیر در آن توسعه پیدا کرد، همین مراکز رشد و مجموعههای نوآوری دانشگاه بود.
وی افزود: این مسیر به جایی رسیده است که سال گذشته ۵ داروی نوین در این مجموعهها توسعه پیدا کرد و امسال نیز برنامه داریم تا پایان سال ۷ داروی جدید تولید شود. داروهایی که در سال گذشته تولید شدند، در حوزههای مختلفی مانند بیهوشی، بیماریهای قلبی، بیماریهای کلیوی و درمان زخمهای مرتبط با سرطان بودند و بخش قابل توجهی از آنها در گروه داروهای زیستفناوری قرار میگیرند.
امسال برنامه داریم تا پایان سال ۷ داروی جدید تولید شود.
کردی با اشاره به تفاوت داروهای شیمیایی و زیستی، گفت: به طور کلی داروها را میتوان در دو گروه اصلی تقسیم کرد؛ بخشی از داروها، داروهای شیمیایی هستند که در آزمایشگاه ساخته میشوند و سپس در کارخانه تولید دارو به مرحله تولید میرسند. اما گروه دیگر، داروهای زیستی هستند که از موجودات زنده تولید میشوند یا از آنها گرفته میشوند. در برخی موارد نیز با وارد کردن یک ژن به یک سیستم زنده، آن سیستم برای تولید یک ماده دارویی مورد استفاده قرار میگیرد.
وی ادامه داد: سیستمهای زندهای که در تولید این داروها استفاده میشوند، میتوانند موجودات مختلفی باشند، اما امروزه بخش زیادی از این فناوری بر پایه استفاده از باکتریها توسعه پیدا کرده است. داروهای زیستی از جمله داروهای بسیار گرانقیمت در دنیا هستند و اگر تولید داخلی آنها انجام نشود، هزینه زیادی برای تأمین آنها باید پرداخت شود.
داروهای زیستی از جمله داروهای بسیار گرانقیمت در دنیا هستند و اگر تولید داخلی آنها انجام نشود، هزینه زیادی برای تأمین آنها باید پرداخت شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به نقش مراکز رشد دانشگاه در تولید داروهای پیشرفته، تصریح کرد: بسیاری از داروهای زیستفناوری و داروهای نانویی که در کشور تولید شدهاند، در همین مسیر توسعه یافتهاند. برآوردها نشان میدهد برخی از این داروها اگر قرار بود وارد شوند، هزینه آنها حدود ۲۰ تا ۴۰ برابر بیشتر از تولید داخلی تمام میشد؛ چراکه این داروها در زمره گرانترین داروهای مورد استفاده در نظام سلامت قرار دارند.
وی افزود: داروهای مورد استفاده در درمان سرطان از جمله مهمترین نمونههای این حوزه هستند، البته داروهای نوین دیگری مانند برخی انواع انسولینها نیز در گروه داروهای زیستی قرار میگیرند. بنابراین یکی از تمرکزهای اصلی ما توسعه داروهای زیستی است.
یکی از تمرکزهای اصلی ما توسعه داروهای زیستی است.
کردی با بیان اینکه هوش مصنوعی یکی دیگر از محورهای مهم آینده فناوری سلامت است، گفت: یکی از مسیرهایی که در حال دنبال کردن آن هستیم، استفاده از هوش مصنوعی در توسعه دارو است. سال گذشته نیز یکی از پروژههای ما در حوزه مشکلات قلبی با هدف استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی و توسعه دارو انجام شد.
هوش مصنوعی یکی از محورهای مهم آینده فناوری سلامت است
وی خاطرنشان کرد: اگر با نگاه کلان کشوری و علمی به موضوع نگاه کنیم، گام بعدی ما باید حرکت به سمت طراحی و تولید مولکولهای جدید در داخل کشور باشد. ما حدود ۳۰ سال است که مسیر پژوهش در دانشگاهها را توسعه دادهایم و در این زمینه به رشد خوبی رسیدهایم. در حوزه فناوری نیز حدود ۲۰ تا ۲۵ سال است که این مسیر آغاز شده و امروز به مرحلهای رسیدهایم که حتی داروهایی با فناوریهای بسیار پیچیده که تاییدیههای بینالمللی مانند FDA دریافت کردهاند، در داخل کشور و در همین مراکز رشد توسعه یافتهاند.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به پیچیدگی تولید داروهای جدید، اظهار کرد: داروهایی که امروز تولید میشوند، از نظر دانش فنی بسیار پیچیده هستند و تولید آنها نیازمند فناوری و زیرساختهای پیشرفته است. این داروها معمولا بازار بسیار بزرگی دارند و فروش آنها در کشور میتواند به بیش از هزار میلیارد تومان برسد؛ بنابراین تولید داخلی آنها نقش مهمی در افزایش دسترسی بیماران به درمان و کاهش هزینههای نظام سلامت دارد.
وی افزود: اگر این داروها تولید داخلی نشوند، بیماران برای تامین آنها با هزینههای بسیار بالا مواجه میشوند و این موضوع میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. اینکه مدل شرکتهای دانشبنیان و نظام نوآوری که حدود ۳۰ سال پیش آغاز شد، امروز توانسته به تولید چنین محصولاتی برسد، دستاورد مهمی برای کشور است.
کردی با تاکید بر اینکه با وجود این پیشرفتها، هنوز باید به سمت تولید مولکولهای جدید حرکت کنیم، اضافه کرد: در حال حاضر بسیاری از مولکولهایی که توسعه میدهیم، پیشتر در کشورهای دیگر تولید شدهاند، در حالی که طراحی یک مولکول جدید فرآیندی بسیار طولانی است و ممکن است ۱۰ تا ۲۰ سال زمان نیاز داشته باشد تا مراحل تحقیقاتی، آزمایشها و تبدیل آن به محصول طی شود.
توسعه دریچه قلب از بافت انسانی
وی با اشاره به یکی از طرحهای اثرگذار دانشگاه علوم پزشکی تهران در حوزه پزشکی بازساختی، گفت: یکی از پروژههایی که سال گذشته در قالب طرحهای اثرگذار دانشگاه دنبال شد، توسعه فناوری دریچههای قلب با استفاده از بافت انسانی بود. در این طرح، دریچههای قلب از افرادی که دچار مرگ مغزی شدهاند، دریافت میشود و پس از فرآیندهای تخصصی، در سیستمهای سلولی نگهداری و آمادهسازی میشود تا بتواند پس از استفاده در بدن، عملکرد طولانیمدت داشته باشد.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: این فناوری میتواند تحول بزرگی در درمان بیماران ایجاد کند؛ چراکه دریچههای مصنوعی قلب مشکلات خاص خود را دارند و بیماران معمولاً نیازمند مصرف داروهای رقیقکننده خون هستند و در بسیاری از فعالیتهای پزشکی مانند جراحیهای دندانپزشکی با محدودیتهایی مواجه میشوند.
وی افزود: اگر بتوان دریچهای با منشأ انسانی و فناوری پیشرفته تولید کرد که برای سالهای طولانی در بدن باقی بماند، کمک بزرگی به بیماران خواهد کرد. البته رسیدن به این فناوری بسیار پیچیده است و نیازمند دانش و زیرساختهای پیشرفته در حوزه مهندسی بافت و پزشکی بازساختی است.
ترمیم شکستگیهای شدید با بهرهگیری از علوم سلولی
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به ظرفیتهای بالینی و فناورانه این دانشگاه با تاکید بر اینکه توانمندی بالینی دانشگاه علوم پزشکی تهران همواره یکی از نقاط قوت ما بوده است، خاطر نشان کرد: به عنوان نمونه، در حوزههایی مانند پیوند قلب، سالهاست که پزشکان برجستهای در بیمارستان شریعتی فعالیت کردهاند و دانشگاه در زمینههایی مانند پیوند قلب و تعویض دریچههای قلب تجربه بالینی ارزشمندی دارد.
وی افزود: اما در حوزه فناوری، حدود ۲۰ سال است که به صورت جدی وارد این مسیر شدهایم. یکی از نمونههای این مسیر، توسعه فناوریهایی است که بتواند امکان استفاده از دریچه قلب یک انسان دیگر را فراهم کند؛ به گونهای که پس از ورود به بدن، سیستم ایمنی آن را پس نزند. ما دانش بالینی این حوزه را داشتیم، اما اکنون در حال توسعه فناوریهای مورد نیاز برای تکمیل این فرآیند هستیم و این موضوع نیز یکی از طرحهای مهم دانشگاه به شمار میرود.
کردی با اشاره به فعالیتهای دانشگاه در حوزه مهندسی بافت و مواد زیستی، گفت: در زمینه مواد سلولی نیز کارهای متعددی انجام شده است؛ برای مثال در حوزه استخوان، فناوریهایی توسعه یافته که میتواند در مواردی مانند شکستگیهای شدید، از بین رفتن بخشی از استخوان فک یا بینی و مشکلات مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
وی ادامه داد: یکی دیگر از مسیرهایی که دنبال میکنیم، استفاده از پرینت سهبعدی برای تولید ساختارهای مورد نیاز پزشکی با استفاده از مواد زیستی است. در این زمینه نیز یکی از مراکز تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی تهران در حوزه دندانپزشکی فعالیتهایی را آغاز کرده و در حال توسعه فناوریهای مرتبط است.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه این دانشگاه طی دو تا سه دهه گذشته مسیر توسعه فناوری را طی کرده است، ادامه داد: ما حدود ۲۵ سال است که در حوزه فناوری حرکت کردهایم و حدود ۳۰ سال نیز از شکلگیری جدی پژوهش در دانشگاهها میگذرد. امروز در برخی حوزهها مانند داروسازی به جایگاه خوبی رسیدهایم و میتوانیم دانش تولید داروهای پیشرفته دنیا را در مدت یک تا دو سال در آزمایشگاههای خودمان یاد بگیریم، توسعه دهیم و به تولید برسانیم.
وی حوزه هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال را از جمله حوزههایی نام برد که نیازمند فعالیت بیشتری هستند و اظهار کرد: البته فعالیت در این حوزهها آغاز شده، اما نیازمند توسعه بیشتری است. در حوزه نانو نیز پیشرفتهای خوبی داشتهایم و در زمینه زیستفناوری نیز مسیر مناسبی را طی کردهایم.
کردی با اشاره به فعالیتهای دانشگاه در حوزه تجهیزات پزشکی، تصریح کرد: در زمینه ساخت تجهیزات پزشکی نیز مجموعههایی در دانشگاه فعال هستند. برای مثال در مراکز رشد دانشگاه، فناوریهایی مانند «ربات سینا» توسعه یافته و همچنین روی تجهیزات پیشرفتهای مانند «پتاسکن»، «سیتیاسکن» و «امآرآی» حیوانات و نسلهای جدید این تجهیزات کارهایی در حال انجام است. با این حال، حوزه تجهیزات پزشکی همچنان به حمایت بیشتری نیاز دارد.
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران اضافه کرد: در حوزه دارو، مسیر توسعه تا حدودی آسانتر بود، چراکه هم حمایتهای دولتی وجود داشت و هم بازار مشخصی برای محصولات دارویی در کشور ایجاد شده بود؛ زیرا نظام سلامت، بیمارستانها و مراکز درمانی مصرف کننده مستقیم این محصولات هستند و این موضوع به گردش چرخه تولید کمک میکند. تجربهای که در حوزه دارو به دست آوردیم، باید در سایر حوزهها نیز توسعه پیدا کند و بتوانیم همین مدل نوآوری و تبدیل دانش به محصول را در زمینههای دیگر نیز پیاده کنیم.
توسعه غذاهای ورزشی در دستور کار محققان
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به ظرفیتهای حوزه تغذیه در دانشگاه علوم پزشکی تهران، گفت: در حوزه تغذیه نیز ظرفیتهای بسیار خوبی داریم و فعالیتهایی آغاز شده است. یکی از محورهای پژوهشی ما در این حوزه، بررسی نقش میکروبیوم دستگاه گوارش و محصولات پروبیوتیک است.
کردی افزود: امروزه مشخص شده است که پروبیوتیکها میتوانند بر حوزههای مختلف سلامت، از جمله سلامت مغز، قلب و ارتباطات عصبی تأثیرگذار باشند. به همین دلیل بخشی از فعالیتهای پژوهشی مجموعه ما به تولید محصولات پروبیوتیکی اختصاص یافته است که بتوانند در مشکلات مختلف سلامت نقش کمککننده داشته باشند.
وی با بیان اینکه دانشکده تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران از نظر پژوهشی جایگاه بالایی دارد، اظهار کرد: این دانشکده از نظر تولید علم یکی از دانشکدههای برتر است و تعداد قابل توجهی پژوهشگر و دانشمند یک درصد برتر دارد، اما در حوزه فناوری نیاز است فعالیتها توسعه پیدا کند که این مسیر اکنون آغاز شده است.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: در حوزه فناوری تغذیه، فعالیتهایی مانند استفاده از رنگدانههای طبیعی برای تولید مواد غذایی، توسعه محصولات مرتبط با تغذیه ورزشی و نوشیدنیهای ورزشی در حال پیگیری است.
وی همچنین به استفاده از هوش مصنوعی در حوزه تغذیه اشاره کرد و گفت: یکی از پروژههایی که در این زمینه دنبال میشود، توسعه فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای تحلیل مواد غذایی است؛ چراکه زمانی که میخواهیم توصیههای دقیق تغذیهای ارائه دهیم، ابتدا باید ترکیبات غذایی را بهدرستی تحلیل کنیم.
کردی افزود: در بسیاری از کشورها به دلیل بستهبندی استاندارد مواد غذایی، اطلاعات تغذیهای محصولات روی بستهبندی درج میشود و تحلیل آنها آسانتر است، اما در کشور ما بخش قابل توجهی از غذاها به صورت سنتی تهیه میشوند و ممکن است یک غذای مشابه توسط افراد مختلف با ارزش غذایی متفاوتی تولید شود.
وی ادامه داد: برای مثال ممکن است یک نوع خورشت توسط سه نفر تهیه شود، اما میزان انرژی، مواد مغذی و ترکیبات آن به دلیل تفاوت در مواد اولیه و روش پخت متفاوت باشد؛ بنابراین استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی میتواند به استانداردسازی تحلیل غذاها و ارائه توصیههای دقیقتر تغذیهای کمک کند.
ارتباط ۳۰۰ میلیارد تومانی دانشگاه علوم پزشکی تهران با صنعت
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به فعالیت هفت مرکز رشد و یک پارک فناوری در این دانشگاه، گفت: دانشگاه علوم پزشکی تهران سالانه به طور متوسط بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان ارتباط با صنعت دارد و تلاش میکنیم با ایجاد مدلهای جدید همکاری میان دانشگاه و صنعت، فاصله میان پژوهش و بازار را کاهش دهیم.
کردی، با اشاره به استفاده از هوش مصنوعی برای ارائه اطلاعات تغذیهای غذاهای ایرانی اظهار کرد: در حال حاضر پروژههایی در حال انجام است که با کمک هوش مصنوعی و دوربین تلفن همراه بتواند با گرفتن تصویر از غذا، ارزش غذایی انواع غذاهای ایرانی را مشخص کند تا فرد بتواند از این اطلاعات برای انتخاب و تنظیم رژیم غذایی خود استفاده کند.
وی افزود: ما در حوزه فناوری در برخی زمینهها کمتر وارد شدهایم و باید این مسیر را با جدیت بیشتری ادامه دهیم. یکی از اهداف مهم ما این است که در حوزههایی مانند تولید مولکولهای دارویی و تجهیزات پزشکی، از مصرفکننده فناوری به تولیدکننده و صاحب فناوری تبدیل شویم؛ یعنی بتوانیم فناوریهایی را تولید کنیم که نه تنها در کشور، بلکه در بازارهای جهانی قابل استفاده باشند. این مسیر در زمینه تولید مولکولهای دارویی تا حدودی آغاز شده است و چند مولکول در حال توسعه هستند و امیدواریم بتوانیم این روند را به مرحلهای برسانیم که کشور در تولید مولکولهای جدید دارویی نیز صاحب فناوری باشد.
کردی، یکی دیگر از حوزههای مهم را تولید مواد اولیه دارویی دانست و گفت: بخش قابل توجهی از مواد اولیه دارویی از صنایع پتروشیمی تأمین میشود و حتی پیش از جنگ نیز همکاریهایی را در این زمینه با صنعت پتروشیمی دنبال میکردیم. با وجود ظرفیت بالای پتروشیمی کشور، سهم محصولاتی که از صنایع پتروشیمی وارد زنجیره دارویی میشوند، بسیار پایین است و در حد یک تا دو درصد قرار دارد.
با وجود ظرفیت بالای پتروشیمی کشور، سهم محصولاتی که از صنایع پتروشیمی وارد زنجیره دارویی میشوند، بسیار پایین است و در حد یک تا دو درصد قرار دارد.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: بنابراین اگرچه مواد خام و ظرفیتهای اولیه را در کشور داریم، اما تبدیل این ظرفیتها به مواد اولیه مورد نیاز صنعت دارو و ایجاد اتصال میان پتروشیمی و داروسازی، فرآیندی زمانبر و نیازمند کار علمی و فناورانه است. در همین راستا، دانشکده داروسازی دانشگاه با مجموعههای بزرگ پتروشیمی وارد همکاری شده تا بتوانیم این فاصله را کاهش دهیم.
وی با اشاره به زیرساختهای فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران، اظهار کرد: دانشگاه علوم پزشکی تهران هفت مرکز رشد دارد و یک پارک فناوری نیز در دانشگاه در حال شکلگیری است. این مراکز رشد در دورههای مختلف ایجاد شدهاند و هر کدام در حوزههای مختلفی فعالیت میکنند.
کردی، درباره نحوه تأمین اعتبار طرحهای پژوهشی و میزان مشارکت صنعت در پروژههای دانشگاه گفت: ما سالانه بین ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد تومان ارتباط با صنعت داریم و متوسط این رقم بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان در سال است. این منابع وارد بودجه دانشگاه میشود و بخشی از فعالیتهای پژوهشی و فناورانه از این طریق پشتیبانی میشود.
وی افزود: برخی از این همکاریها به صورت سهجانبه انجام میشود؛ یعنی یک شرکت، اعضای هیأت علمی و دانشگاه در کنار یکدیگر قرار میگیرند و پروژه را پیش میبرند. از سال گذشته نیز تلاش کردهایم مدل همکاری را به سمت ایجاد ظرفیتهای تحقیق و توسعه در داخل دانشگاه ببریم.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: برای مثال، دو شرکت بزرگ صنعت غذایی و دارویی وارد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران شدند و در این مجموعه فضا گرفته و مراکز نوآوری ایجاد کردهاند تا فعالیتهای تحقیق و توسعه خود را در محیط دانشگاه انجام دهند. در مورد یکی از هلدینگها نیز همکاریهایی برای ایجاد فضای مشترک و توسعه فعالیتهای فناورانه شکل گرفته است.
دره مرگ فناوری
وی با اشاره به یکی از مهمترین چالشهای مسیر تبدیل پژوهش به محصول، گفت: یکی از مفاهیمی که در حوزه فناوری مطرح است، «دره مرگ» فناوری است؛ یعنی فاصلهای که میان پژوهش و بازار وجود دارد و عبور از آن بسیار دشوار است.
کردی توضیح داد: از یک طرف، پژوهشگر و عضو هیأت علمی در آزمایشگاه مشغول انجام کار علمی است و ممکن است سالها روی یک مولکول یا یک فناوری کار کند. از طرف دیگر، شرکت قرار دارد که با منطق اقتصادی فعالیت میکند و برای آن میزان سرمایهگذاری، میزان بازگشت سرمایه، زمان رسیدن به بازار و میزان فروش اهمیت دارد. رساندن این دو نگاه به یکدیگر کار بسیار دشواری است.
وی با بیان اینکه این چالش تنها مختص ایران نیست، اظهار کرد: این مساله در کشورهای دیگر نیز وجود دارد. یکی از استادان دانشگاه جانز هاپکینز که اکنون مسئول حوزه نوآوری آن دانشگاه است، برای من تعریف میکرد که پیش از حضور در دانشگاه در یک شرکت خصوصی فعالیت داشته است. او میگفت مدیر شرکت به او گفته بود که اگر بخواهی به دانشگاه بروی، آنجا بسیاری از مسائل اقتصادی و تجاری را مانند شرکت درک نمیکنند و همین تفاوت نگاه میتواند باعث ایجاد مشکل شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه ادبیاتی که در دانشگاه علوم پزشکی شکل گرفته، متفاوت است، خاطر نشان کرد: ما در دانشگاه پزشکی یاد میگیریم که در زمان ارائه خدمت، مسائل مالی نباید تعیینکننده نحوه برخورد با بیمار باشد و هر بیماری که نیاز بیشتری دارد و وضعیت وخیمتری دارد، باید زودتر مورد رسیدگی قرار گیرد. برای مثال، اگر یک پلیس و یک سارق هر دو با جراحت به بیمارستان منتقل شوند، پزشک نباید بر اساس هویت یا شغل آنها تصمیم بگیرد؛ بلکه باید بیماری را که وضعیت وخیمتری دارد و نیاز فوریتری به کمک دارد، در اولویت قرار دهد. این نوع نگاه با منطق اقتصادی شرکتها که در آن میزان سرمایهگذاری، بازگشت سرمایه و سودآوری اهمیت زیادی دارد، متفاوت است.
کردی با تاکید بر دشواری ایجاد زبان مشترک میان دانشگاه و صنعت، اضافه کرد: همین تفاوت در ادبیات و نگاه باعث ایجاد یک «دره مرگ» میان پژوهش و بازار میشود. از یک طرف، دانشگاه و پژوهشگر منطق خاص خود را دارند و از طرف دیگر، شرکت بر اساس منطق اقتصادی فعالیت میکند و این دو گروه همیشه به راحتی حرف یکدیگر را نمیفهمند.
وی یکی از راهکارهای عبور از این فاصله را ایجاد نقش واسط میان دانشگاه و صنعت دانست و گفت: یکی از مفاهیمی که برای حل این مشکل مطرح میشود، کارگزاری فناوری یا نوعی واسطهگری تخصصی میان دانشگاه و صنعت است؛ یعنی مجموعهای وجود داشته باشد که بتواند زبان دانشگاه و صنعت را بفهمد و این دو را به یکدیگر متصل کند.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: ما در این زمینه هنوز کارگزاری به معنای واقعی آن را به اندازه کافی نداریم و باید این ظرفیت را ایجاد کنیم. یکی از راهها این است که شرکتها خودشان وارد دانشگاه شوند و فعالیتهای تحقیق و توسعه خود را در کنار پژوهشگران دانشگاهی انجام دهند؛ اتفاقی که اکنون با ایجاد مراکز نوآوری برخی شرکتها در دانشگاه آغاز شده است.
ایجاد کارگزاری برای عبور فناوری از دره مرگ
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به ضرورت ایجاد واسطههای تخصصی میان دانشگاه و صنعت برای عبور از فاصله میان پژوهش و بازار اظهار کرد: یکی از راهکارها این است که مجموعههای مختلفی در قالب کارگزاری فناوری شکل بگیرند؛ به گونهای که افراد فعال در این مجموعهها هم زبان دانشمندان و پژوهشگران را بفهمند و هم با ادبیات و نیازهای صنعت و شرکتها آشنا باشند و بتوانند این دو طرف را به یکدیگر متصل کنند.
وی افزود: اگر بخواهیم مدل دانشگاههای بزرگ دنیا را نیز بررسی کنیم، باید توجه داشته باشیم که ماموریت اصلی دانشگاه، کسب سود نیست. دانشگاههای بزرگ دنیا نیز با هدف تبدیل شدن به یک بنگاه اقتصادی سودده فعالیت نمیکنند و رسالت آنها آموزش، پژوهش و ارائه خدمت عمومی است. دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز نباید ماموریت خود را کسب سود تعریف کند. حداکثر کاری که دانشگاه باید انجام دهد، این است که بتواند بخشی از هزینههای خود را تأمین و چرخه فعالیتهایش را حفظ کند، اما نباید به یک بنگاه اقتصادی سودده تبدیل شود.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به الگوهای تامین مالی دانشگاهها در کشورهای مختلف گفت: در بسیاری از کشورها دولت از دانشگاه حمایت مالی میکند و دانشگاه نیز وظایف آموزشی، پژوهشی و اجتماعی خود را انجام میدهد. در برخی کشورها نیز بخشهایی از جامعه و بخش خصوصی برای آموزش و پژوهش دانشگاهها منابع مالی اختصاص میدهند، چراکه آموزش و پژوهش را یک منفعت عمومی میدانند.
وی افزود: در کشور ما نیز اگر دولت منابع مالی مورد نیاز دانشگاه را تأمین کند، طبیعتاً بسیار خوب است، اما اگر این منابع به اندازه کافی تأمین نشود، دانشگاه باید بتواند از مسیرهای مختلف درآمدهایی ایجاد کند؛ البته در حدی که بتواند چرخه فعالیت خود را حفظ کند، نه اینکه هدف دانشگاه تبدیل شدن به یک مجموعه سودده باشد.
کردی با اشاره به مدل فعالیت مراکز رشد دانشگاه علوم پزشکی تهران، اظهار کرد: اگر یک مجموعه فناوری در دانشگاه ایجاد میکنیم، این مجموعه باید بتواند هزینههای جاری خود را تا حد امکان تأمین کند. برای مثال، مرکز رشد دارویی ما با تعداد محدودی نیروی انسانی اداره میشود و شرکتهای مستقر در آن نیز در تأمین هزینههای مجموعه مشارکت میکنند. این شرکتها درصد محدودی از درآمد یا فعالیت خود را برای استفاده از خدمات مرکز اختصاص میدهند و همین منابع به چرخش مجموعه کمک میکند. حتی اگر قرار باشد ساختمانی برای توسعه این فعالیتها ایجاد شود، میتوان از مشارکت همین شرکتها استفاده کرد.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به تجربه دانشگاههای بزرگ جهان در زمینه مراکز نوآوری گفت: بسیاری از مدلهایی که امروز تحت عنوان مراکز نوآوری، پارکهای فناوری و مراکز رشد در دانشگاهها میبینیم، از الگوهایی مانند دانشگاه استنفورد توسعه پیدا کردهاند. من نیز زمانی که به عنوان فلوشیپ در این دانشگاه حضور داشتم، شاهد این موضوع بودم که مجموعه تلاش میکرد هزینههای خود را به اندازهای تأمین کند که بتواند مأموریت عمومی و خدمات علمی و تحقیقاتی خود را ادامه دهد.
وی با تاکید بر اینکه تامین مالی پژوهشهای پیشرفته برای دانشگاه به تنهایی دشوار است، گفت: نباید تصور کنیم که دانشگاه میتواند با منابع مالی محدود خود تمام هزینههای پژوهشهای بزرگ و تبدیل آنها به محصول را تأمین کند. بخش قابل توجهی از تحقیقات اولیه در دانشگاه انجام میشود و دانشگاه نیز از منابع خود برای این بخش استفاده میکند. دانشگاه علوم پزشکی تهران حدود یک تا دو درصد از درآمد اختصاصی خود را به بخش پژوهش اختصاص داده و از این منابع برای پیشبرد فعالیتهای تحقیقاتی استفاده میکند، اما زمانی که یک فناوری از مرحله پژوهش عبور میکند و میخواهد وارد فرآیند توسعه، تولید و بازار شود، به منابع مالی بسیار بزرگتری نیاز دارد. اگر به مدلهای خارجی نگاه کنیم، برای توسعه یک داروی جدید ممکن است دهها میلیون دلار هزینه شود. بنابراین فاصله بسیار زیادی میان هزینه انجام تحقیقات اولیه در دانشگاه و سرمایه مورد نیاز برای رساندن یک محصول به بازار وجود دارد.
معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به هزینه انجام مطالعات بالینی گفت: حتی انجام یک مطالعه بالینی تصادفیشده و کنترلشده، بسته به نوع مطالعه، در دنیا میتواند هزینهای در محدوده یک تا چند میلیون دلار داشته باشد و در برخی موارد این هزینه به چند میلیون دلار بیشتر نیز میرسد. بنابراین زمانی که فناوری قرار است از محیط دانشگاه خارج شود و به مرحله توسعه صنعتی و تجاریسازی برسد، دیگر منابع معمول پژوهشی دانشگاه به تنهایی پاسخگوی هزینهها نیست و باید مدلهای دیگری برای تأمین مالی و مشارکت صنعت ایجاد شود.
انتهای پیام
